Saya Abu Nuha Nuwairah, Perunding Pewarisan Wasiyyah Shoppe Berhad sejak tahun 2022. Saya juga merupakan lepasan syariah daripada Universiti Islam Imam Muhammad ibn Saud, Riyadh. Insya Allah, saya boleh bantu tuan puan berkaitan dengan pewarisan.
Isi Kandungan
Pengenalan
Dalam urusan pusaka kecil, kehadiran dan kerjasama semua waris amat penting. Namun, dalam realiti lapangan, sering berlaku situasi di mana seorang atau beberapa waris enggan memberi salinan IC, tidak mahu hadir bicara atau tidak mahu menandatangani persetujuan.
Isunya bukan semata-mata kelewatan teknikal tetapi bagaimana sistem dan undang-undang menguruskan keadaan sebegini tanpa menafikan hak waris lain?
“Keadilan dalam pusaka tidak menunggu semua reda, tapi tetap mencari jalan untuk tidak menzalimi sesiapa.”
— Tuan Seh Nilamuddin bin Hassan
Semua Waris Diiktiraf, Bukan Semua Mesti Hadir
Di bawah Akta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955 [Akta 98], setiap waris yang sah mesti diisytiharkan dalam Borang A walaupun dia tidak memberi kerjasama.
Ini penting kerana sistem pusaka berfungsi atas prinsip:
“Hak tidak boleh terhapus kerana sikap.”
Oleh itu,
- Nama waris tetap disenaraikan dalam permohonan;
- Notis panggilan (Borang D) tetap akan dikeluarkan kepada mereka;
- Pegawai masih boleh meneruskan perbicaraan walaupun mereka tidak hadir, asalkan notis penyampaian dibuktikan.
Seksyen 8(2), Akta 98 membenarkan pegawai meneruskan siasatan walaupun salah seorang pihak tidak hadir, selagi notis telah disampaikan dengan betul.
Jenis Keengganan Waris dan Implikasi
| Jenis Keengganan | Kesan Dalam Proses Pusaka | Tindakan Sistem |
|---|---|---|
| Tidak beri IC / maklumat diri | Sukar isi Borang A sepenuhnya. | Pegawai tetap boleh masukkan nama berdasarkan maklumat JPN / Sijil Kematian. |
| Tidak hadir bicara | Perbicaraan boleh diteruskan jika notis sampai. | Pegawai akan catat “tidak hadir walau telah dipanggil”. |
| Tidak tandatangan DDA | Tiada muafakat penuh. | Pegawai akan guna kaedah faraid standard, bukan muafakat. |
| Enggan sahkan maklumat waris lain | Berlaku keraguan identiti. | Pegawai boleh arahkan semakan semula melalui JPN atau saksi tempatan. |
“Ketidakhadiran bukan alasan menafikan hak, tapi juga bukan sebab menangguh keadilan.”
— Tuan Seh Nilamuddin bin Hassan
Bagaimana Sistem Menangani Waris Tidak Bekerjasama?
Pertama, notis melalui pos atau pengumuman.
Pegawai boleh mengarahkan notis (Borang D) dihantar melalui:
- Serahan tangan;
- Pos berdaftar;
- Atau pengumuman (jika alamat tidak diketahui).
Apabila bukti penghantaran wujud, kehadiran waris tidak lagi menjadi halangan.
Kedua, tandatangan tidak lengkap.
Jika waris enggan tandatangan DDA, pegawai akan:
- Menganggap tiada persetujuan bersama;
- Membuat pembahagian mengikut hukum faraid standard;
- Waris yang hadir tetap boleh menerima bahagiannya selepas perintah dikeluarkan.
Pegawai tidak boleh paksa tandatangan tetapi juga tidak wajib menangguh perbicaraan selamanya.
Ketiga, waris tidak hadir tetapi menghantar wakil.
Jika waris tidak dapat hadir kerana tinggal jauh atau berada di luar negara, mereka boleh isi borang DDA sebagai ganti ketidakhadiran bicara.
Pegawai akan mengikut pembahagian yang telah dipilih di dalam borang DDA.
Keempat, waris hilang tanpa dapat dikesan.
Jika waris tidak dapat dikesan selepas siasatan, pegawai boleh mengeluarkan perintah pembahagian sementara dan bahagian waris tersebut disimpan sementara (contohnya di bawah Amanah Raya Berhad).
Strategi Pemudah Cara
Peranan pemudah cara amat penting bagi mengelakkan kes tertangguh hanya kerana seorang waris tidak bekerjasama.
Langkah praktikal yang disarankan:
Pertama, dapatkan maklumat asas waris daripada dokumen rasmi seperti Sijil Kelahiran, Sijil Nikah atau Sijil Kematian keluarga terdahulu.
Kedua, catat dengan jelas dalam Borang A bahagian “maklumat tambahan”:
“Tidak memberi kerjasama / gagal dikesan, notis akan dihantar oleh pejabat.”
Ketiga, jangan kosongkan nama waris, kerana sistem tidak akan menerima permohonan jika jumlah waris tidak seimbang dengan sijil kematian.
Keempat, galakkan komunikasi lembut dan diplomatik, bukan konfrontasi. Kadang-kadang waris enggan kerana salah faham atau isu emosi yang belum diselesaikan.
“Dalam pusaka, memujuk dengan sabar lebih berkesan daripada berhujah dengan fakta.”
— Tuan Seh Nilamuddin bin Hassan
Isu Kerap Timbul Di Lapangan
Isu 1 – Waris lelaki tidak mahu hadir sebab marah isu rumah tinggal. Pegawai akan teruskan bicara; bahagian faraid tetap dikira.
Isu 2 – Waris tinggal di Sabah/Sarawak dan sukar hadir. Dibenarkan kirim wakil dengan dokumen disahkan.
Isu 3 – Waris tidak mahu beri IC kerana takut maklumat disalah guna. Pemohon boleh guna maklumat daripada JPN atau sijil kelahiran; pegawai akan semak secara rasmi.
Kesimpulan
Sistem pusaka kecil direka agar tidak boleh digantung hanya kerana seorang waris enggan memberi kerjasama. Selagi notis penyampaian dan bukti identiti wujud, pegawai berhak meneruskan siasatan dan membuat keputusan.
Namun, kerjasama tetap menjadi jalan terbaik untuk mempercepat proses dan menjaga keharmonian keluarga.
“Harta boleh dibahagi tanpa semua hadir, tapi keberkatan hanya datang bila semua reda.”
— Tuan Seh Nilamuddin bin Hassan