Sedikit atau banyak,
setiap waris ada haknya.

Tanah di Sabah tidak tertakluk kepada Kanun Tanah Negara, sebaliknya kepada Land Ordinance (Sabah Cap. 68). Lima jenis hak milik yang biasa ditemui ialah Native Title dan Field Register yang kekal serta terhad kepada anak negeri, manakala Town Lease, Country Lease dan Provisional Lease berbentuk pajakan dan terbuka kepada sesiapa. Bagi urusan pusaka, dua perkara perlu diketahui. Seksyen 74 menyerahkan soal pewarisan tanah anak negeri kepada Administration of Native and Small Estates Ordinance dan bukan kepada laluan pusaka kecil yang biasa. Seksyen 75 pula membenarkan pemilik native title menukarnya kepada pajakan dengan keizinan Pengarah dan itulah jalan yang wujud apabila waris bukan anak negeri.

Wasiat pentadbiran yang sah membawa urusan pusaka ke Mahkamah Tinggi Sivil untuk geran probet, walau berapa pun nilai hartanya, kerana seksyen 5 Akta 98 mengekalkan bidang kuasa eksklusif mahkamah itu. Tanpa wasiat pula, nilai dan jenis harta yang menentukan, iaitu Pejabat Pusaka Kecil bagi harta tidak melebihi RM5 juta dan Mahkamah Tinggi bagi yang melebihinya.

Yang menentukan tempat bukan pertikaian antara waris, tetapi ada atau tiada wasiat dan nilai harta. Seksyen 5 Akta 98 mengekalkan bidang kuasa eksklusif Mahkamah Tinggi apabila ada wasiat yang sah. Bagi kes tanpa wasiat pula, seksyen 3 yang dipindakan pada 2024 mentakrifkan pusaka kecil sebagai harta APA-APA JENIS yang tidak melebihi RM5 juta dan seksyen 4 memberi Pegawai Pembahagian Pusaka bidang kuasa EKSKLUSIF ke atasnya. Seksyen 7 malah mengarahkan Pendaftar Mahkamah Tinggi memindahkan petisyen pusaka kecil kepada pegawai itu. Pertikaian antara waris pula diputuskan di situ juga, di bawah seksyen 14.

Tiada kes mahkamah perlu difailkan untuk meminta salinan rekod perbicaraan. Ia permohonan pentadbiran kepada pejabat pusaka dan tertakluk kepada fi yang ditetapkan peraturan. Tetapi hak yang lebih berguna sebenarnya ada pada waris semasa perbicaraan itu sendiri, iaitu hak menyoal balas saksi di bawah subseksyen 12(1) Akta 98.

Borang 14A ialah instrumen yang ditetapkan Kanun Tanah Negara bagi memindah milik tanah berimilik, termasuk pindah milik kasih sayang antara ahli keluarga. Hak milik hanya berpindah apabila pindah milik itu didaftarkan. Pindah milik kasih sayang dikenakan duti setem seperti jualan kecuali pasangan itu disenaraikan dalam perintah pengecualian, seperti ibu bapa dengan anak serta suami isteri.

Harta datuk atau nenek dibahagi kepada waris yang masih hidup pada hari kematiannya. Isteri menerima 1/8 dan suami 1/4 jika ada anak. Baki diambil anak-anak, lelaki dua kali ganda perempuan. Cucu daripada anak lelaki terdinding oleh anak lelaki yang masih hidup, tetapi mengambil tempatnya jika tiada. Anak yang meninggal selepas datuk tetap mewarisi.