Empat bahagian,
satu rujukan.

Harta sepencarian boleh dituntut selepas kematian suami atau isteri. Tuntutan itu dibuat di Mahkamah Tinggi Syariah sebelum pusaka difaraidkan. Asasnya Arahan Amalan JKSM No. 5 Tahun 2003, bukan seksyen 122 yang terhad kepada perceraian. Penuntut biasanya pasangan yang masih hidup. Bahagian yang diperintahkan mahkamah bukan lagi harta pusaka.

Pusaka kecil ialah harta si mati yang nilai keseluruhannya tidak melebihi RM5 juta. Sejak Akta A1643 berkuat kuasa pada 15 Julai 2024, ia boleh terdiri daripada apa-apa harta, jadi tanah tidak lagi wajib ada. Nilai itu dikira tanpa menolak hutang si mati. Permohonannya dibuat melalui Borang A secara dalam talian di MyLand. Daftar akaun baru sebagai Pengguna Awam dengan nombor kad pengenalan dan e-mel yang aktif, kemudian log masuk untuk mengisi borang. Seorang waris, pemiutang ataupun pembeli sudah memadai untuk memohon. Borang A yang ditandatangani di hadapan Majistret ataupun Pesuruhjaya Sumpah dimuat naik bersama dokumen sokongan. Harta yang tertinggal kemudian dipohon melalui Borang P, juga dalam talian. Hasil biasa perbicaraan ialah Perintah Pembahagian, dalam tempoh tiga puluh hari.

Tidak semuanya. Wang yang dipulangkan bank kerana takaful sudah melangsaikan pinjaman ialah wang orang yang membayarnya. Jika isteri membayar ansuran itu dengan gajinya sendiri selepas suami meninggal, bahagian itu miliknya dan bukan harta pusaka, walaupun ia masuk ke akaun arwah. Bahagian yang dibayar daripada wang arwah pula ialah pusaka dan perlu difaraidkan.

Simpanan Tabung Haji arwah ialah harta pusaka dan dibahagi mengikut faraid selepas kos jenazah, hutang dan wasiat diselesaikan. Penama boleh mengeluarkannya tanpa surat kuasa atau perintah, tetapi dia menerimanya sebagai wasi, bukan sebagai pemilik. Tanpa penama, waris perlu mengemukakan surat kuasa atau perintah daripada pihak berkuasa yang berkaitan.

Bergantung pada sebab tanah itu ditukar nama. Jika ayah menghibahkannya semasa sihat dan pindah milik selesai didaftarkan, tanah dan hasilnya milik anak itu, dan adik-beradik lain tiada bahagian. Jika ia hanya pinjam nama atau amanah, tanah itu kekal milik ayah lalu menjadi pusaka, tetapi perlu dibuktikan. Tanah yang masih atas nama ayah memang pusaka semua waris.

Peguam tidak berhak hadir di perbicaraan pusaka kecil tanpa kebenaran pegawai dan kosnya tidak boleh diambil daripada pusaka kecuali dalam keadaan terhad. Orang yang bukan peguam pula dilarang memberi nasihat undang-undang atau menyediakan dokumen tertentu untuk bayaran, kecuali wasiat. Syarikat amanah mesti berdaftar di bawah Akta Syarikat Amanah 1949.

JKPTG jabatan persekutuan di bawah Kementerian Sumber Asli dan Kelestarian Alam, manakala PTG jabatan negeri di bawah kerajaan negeri masing-masing. Urusan pusaka kecil dikendalikan oleh Bahagian Pengurusan Pusaka JKPTG yang mempunyai cawangan di setiap negeri. Mulai 15 Julai 2024, Akta A1643 menggantikan gelaran Pentadbir Tanah dalam Akta 98 dengan Pegawai Pembahagian Pusaka, memansuhkan peranan Pengarah Tanah dan Galian dalam akta itu, lalu meletakkan kesemua pegawai di bawah seorang Presiden Pembahagian Pusaka. Bidang kuasa juga naik daripada peringkat daerah kepada peringkat negeri dan rayuan ke Mahkamah Tinggi kini terhad kepada tiga puluh hari.

Hadis yang menyebut ilmu faraid separuh ilmu dan perkara pertama yang dicabut daripada umat diriwayatkan Ibn Majah, tetapi sanadnya sangat daif kerana seorang perawinya matruk. Ia tidak sabit sebagai sabda Nabi SAW dan tidak wajar disebut sebagai hadis, walaupun dalam ceramah galakan. Galakan mempelajari faraid tetap kukuh kerana ia bersandar pada ayat pusaka, hadis sahih dan athar sahih Umar RA.

Upah hanya berhak diambil bagi kerja yang benar-benar dibuat. Sijil faraid yang sudah dikeluarkan tidak perlu dibuat semula. Minta senarai kerja, resit dan pemulangan wang secara bertulis. Jika tidak dilayan, failkan tuntutan di Tribunal Tuntutan Pengguna (had RM50,000, fi RM5) atau buat laporan polis jika ada unsur penipuan.

Ilmu faraid mempunyai kedudukan yang tinggi dalam tradisi keilmuan Islam, sehingga hampir setiap kitab fiqh memberikannya bab tersendiri bernama Kitab al-Fara'id. Hadis yang biasa dipetik bagi menggalakkan mempelajarinya ialah hadis yang lemah sanadnya, sedangkan sandaran yang paling kukuh bagi ilmu ini ialah ayat-ayat pusaka dalam surah an-Nisa' berserta hadis sahih yang menyuruh bahagian ditunaikan kepada yang berhak.

Cara pembahagian faraid berjalan mengikut tujuh langkah yang tertib. Intinya dua perkara sahaja, iaitu menentukan asal masalah dan mentashihkannya. Asal masalah ialah nombor terkecil yang boleh mengeluarkan semua kadar tanpa pecahan, manakala tashih pula mencari nombor terkecil yang boleh dibahagi kepada setiap waris tanpa baki.

Anak kandung mewarisi daripada ibu bapanya sendiri tanpa mengira daripada perkahwinan yang keberapa dia dilahirkan. Anak tiri pula tidak mewarisi daripada ibu atau bapa tirinya, kerana tiada pertalian nasab antara mereka. Jalan yang sah bagi memberi harta kepada anak tiri ialah hibah semasa hidup ataupun wasiat yang tidak melebihi satu pertiga. Ibu tiri pula mewarisi daripada bapa sebagai isteri, tetapi tidak mewarisi daripada anak tirinya. Bapa tiri dan anak tiri juga tidak saling mewarisi, walaupun bapa tiri menjadi mahram kepada anak tiri perempuan setelah dia bersetubuh dengan ibunya.