Empat bahagian, satu rujukan.

Pada tahun 2005, dilaporkan 900,000 daripada 6.2 juta hak milik tanah di seluruh negara masih berdaftar atas nama pemilik yang sudah meninggal dunia. Kesannya bukan sekadar cukai tertunggak. Waris yang tanahnya diambil untuk projek kerajaan tidak dapat menerima wang pampasan, malah hilang hak merayu atas nilai pampasan itu.

Boleh dan hukumnya harus. Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan menyatakan harus bagi orang Islam menghibahkan sesuatu kepada orang bukan Islam. Tetapi soal hukum bukan soal yang sebenarnya menyusahkan mualaf di Malaysia. Soal yang menyusahkan ialah penguatkuasaan, kerana Mahkamah Syariah tidak boleh mendengar kes yang salah satu pihaknya bukan Islam. Sebab itu hibah perlu disempurnakan semasa hidup sehingga tiada apa-apa yang tinggal untuk dipertikaikan.

Yang menentukan bukan agama si mati, sebaliknya TUJUAN permohonan. Bagi membahagikan pusaka, laluannya sivil dan tempohnya TUJUH tahun di bawah seksyen 108 Akta 56, kerana pembahagian pusaka sendiri berjalan melalui Pejabat Pusaka Kecil dan Mahkamah Tinggi Sivil. Perakuan Mahkamah Syariah di bawah seksyen 53 Akta 303 pula khusus bagi membolehkan isteri berkahwin semula dan ia didaftarkan seolah-olah ia menyebabkan perceraian.

Takharuj ialah perjanjian antara waris untuk mengeluarkan seorang daripada mereka daripada harta pusaka dengan balasan yang maklum. Balasan itu sebahagian daripada takrifnya, jadi melepaskan hak tanpa mengambil apa-apa bukan takharuj tetapi pemberian. Syarat sahnya ialah waris itu tahu apa yang dilepaskannya, kerana pada dasarnya ia jual beli dalam bentuk perdamaian.

Baitulmal bukan satu tabung tunggal. Dalam kitab ia empat perbendaharaan yang berasingan dan setiap satu ada sumber serta tempat belanjanya sendiri. Harta pusaka masuk ke dalamnya melalui dua pintu sahaja, iaitu harta orang Islam yang mati tanpa waris dan harta orang yang mati dalam keadaan murtad. Waris yang enggan mengambil bahagiannya tidak menyebabkan harta itu jatuh kepada baitulmal.

Artikel ini cadangan dasar, bukan undang-undang semasa. Akta 98 sudah menyediakan empat perlindungan bagi waris yang tidak boleh bersetuju sendiri, sama ada kerana belum dewasa ataupun kerana tidak sempurna akal. Lima jurang masih terbuka, iaitu bukti keupayaan yang tidak ditetapkan, penilaian yang tidak diwajibkan bebas, tempoh menunggu yang tidak diambil kira sejak siling faedah dimansuhkan, ketiadaan borang khusus, serta justifikasi nilai yang tidak wajib direkodkan.

Dua soalan menentukan tempatnya dan nilai harta hanyalah yang kedua. Soalan pertama ialah ada atau tiada wasiat, kerana seksyen 5 Akta 98 mengekalkan bidang kuasa EKSKLUSIF Mahkamah Tinggi apabila si mati meninggalkan wasiat yang sah, walaupun pusakanya kecil. Tanpa wasiat, barulah nilai menentukan, iaitu Pejabat Pusaka Kecil bagi apa-apa harta yang tidak melebihi RM5 juta dan Mahkamah Tinggi bagi yang melebihinya. Amanah Raya pula bukan pilihan ketiga yang setara, sebaliknya laluan ringkas bagi harta ALIH sahaja yang tidak melebihi RM600,000.

Faraid tidak berlaku langsung, kerana tiada baki untuk dibahagikan. Undang-undang menyediakan satu jalan khusus, iaitu seksyen 122 Akta Insolvensi 1967 yang membenarkan pemiutang ataupun Ketua Pengarah Insolvensi memohon supaya harta si mati ditadbir mengikut undang-undang kebankrapan. Harta itu kemudian terletak hak pada Ketua Pengarah Insolvensi. Yang perlu waris tahu ialah harta mereka sendiri tidak menanggungnya dan kos pengurusan jenazah didahulukan sebelum semua hutang.

Kelebihannya nyata, iaitu kos pengurusan pusaka ditanggung, dokumen perancangan disediakan dan waris tidak berdepan bil pada saat mereka paling tidak bersedia. Kekurangannya pula bukan sekadar komitmen bulanan. Tiga sebab pembatalan dalam modul syarikat sendiri lebih penting daripada itu dan yang paling perlu difahami ialah langganan terbatal apabila waris menguruskan sendiri ataupun melantik peguam sendiri, iaitu keadaan yang berlaku selepas kematian dan di luar kawalan peserta semasa hidup.

Bergantung pada satu perkara yang jarang diperhatikan semasa mendaftar. Jadual Kesepuluh Akta Perkhidmatan Kewangan Islam 2013 membenarkan peserta takaful menamakan seseorang sama ada sebagai WASI ataupun sebagai penerima HIBAH BERSYARAT. Kalau sebagai wasi, manfaat RM12,000 itu harta pusaka dan dibahagikan mengikut faraid. Kalau sebagai hibah bersyarat, akta menyatakan ia TIDAK menjadi sebahagian harta pusaka. Peserta yang tidak tahu pilihan mana yang dibuatnya tidak tahu ke mana wang itu akan pergi.

Jadual fi yang diterbitkan sebuah syarikat pada Disember 2025 menunjukkan bentuk kosnya. Bagi Pejabat Pusaka Kecil, fi perkhidmatan bermula RM6,000 dan meningkat mengikut nilai harta serta BILANGAN LAPISAN KEMATIAN. Bagi Mahkamah Tinggi Sivil, ia bermula RM32,000 kerana dua perintah berasingan diperlukan. Tetapi angka itu bukan keseluruhan bilnya. Caj rampaian, caj statutori dan bayaran perintah dikenakan berasingan selepas kes selesai, dan perintah pusaka tidak diserahkan selagi ada tunggakan.

Yang menjamin bukan reputasi syarikat, sebaliknya Akta Syarikat Amanah 1949. Akta itu mewajibkan deposit sekuriti dipegang Akauntan Negara sebagai jaminan, mewajibkan wang amanah dipisahkan daripada wang syarikat, dan yang paling kuat, seksyen 33 menjadikannya TIDAK SAH menggulung syarikat secara sukarela selagi ada harta pusaka yang belum selesai ditadbir, melainkan dengan kebenaran Mahkamah.