Prosedur Pentadbiran.

Dalam proses pengurusan pusaka, semakin ramai waris mendapatkan bantuan pihak ketiga sama ada agen, peguam atau pemudah cara. Kehadiran mereka boleh mempercepatkan urusan, tetapi jika tersalah pilih, ia juga boleh menimbulkan kekeliruan dan salah laku.

Pada tahun 2005, dilaporkan 900,000 daripada 6.2 juta hak milik tanah di seluruh negara masih berdaftar atas nama pemilik yang sudah meninggal dunia. Kesannya bukan sekadar cukai tertunggak. Waris yang tanahnya diambil untuk projek kerajaan tidak dapat menerima wang pampasan, malah hilang hak merayu atas nilai pampasan itu.

Yang menentukan bukan agama si mati, sebaliknya TUJUAN permohonan. Bagi membahagikan pusaka, laluannya sivil dan tempohnya TUJUH tahun di bawah seksyen 108 Akta 56, kerana pembahagian pusaka sendiri berjalan melalui Pejabat Pusaka Kecil dan Mahkamah Tinggi Sivil. Perakuan Mahkamah Syariah di bawah seksyen 53 Akta 303 pula khusus bagi membolehkan isteri berkahwin semula dan ia didaftarkan seolah-olah ia menyebabkan perceraian.

Senaraikan waris yang enggan itu dalam petisyen seperti biasa, kerana haknya tidak terhapus kerana sikapnya dan permohonan tidak boleh lengkap tanpa namanya. Kemudian usahakan alamatnya, kerana sejak 15 Julai 2024 tugas menyampaikan notis bicara kepada waris lain sudah berpindah kepada PEMOHON dan peruntukan penyiaran notis pula dimansuhkan. Bicara boleh diteruskan walaupun dia tidak hadir, kerana proviso kepada subseksyen 9(1) menyatakan prosiding tidak terbatal kerana kegagalan menyampaikan notis melainkan Mahkamah Tinggi berpendapat ia menyebabkan ketidakadilan yang nyata. Yang terhalang oleh keengganannya hanyalah muafakat, bukan pembahagian faraid.

Takharuj ialah perjanjian antara waris untuk mengeluarkan seorang daripada mereka daripada harta pusaka dengan balasan yang maklum. Balasan itu sebahagian daripada takrifnya, jadi melepaskan hak tanpa mengambil apa-apa bukan takharuj tetapi pemberian. Syarat sahnya ialah waris itu tahu apa yang dilepaskannya, kerana pada dasarnya ia jual beli dalam bentuk perdamaian.

Menteri Urusan Islam, Dakwah dan Irsyad telah mengarahkan para khatib masjid di seluruh wilayah Kerajaan untuk memberikan khutbah Jumaat pada tarikh 3/7/1446H yang bertujuan untuk memberi amaran kepada masyarakat tentang bahaya melakukan kezaliman dalam pembahagian harta pusaka dan memakan hak waris

Barang kemas yang masih dimiliki si mati pada saat kematian ialah harta pusaka, sama seperti rumah dan kereta. Sesiapa yang mendakwa ia sudah dihibahkan semasa hayat memikul beban membuktikannya, kerana Nabi SAW bersabda bahawa sekiranya manusia diberi semata-mata dengan dakwaan mereka, nescaya hilanglah darah dan harta orang. Penilaiannya pula bukan soal perasaan. Subseksyen 8(5) Akta 98 mewajibkan pegawai menilai harta alih di mana jua ia terletak dan subseksyen 8(6) menjadikan penilaian itu MUKTAMAD bagi maksud akta.

Jadual fi yang diterbitkan sebuah syarikat pada Disember 2025 menunjukkan bentuk kosnya. Bagi Pejabat Pusaka Kecil, fi perkhidmatan bermula RM6,000 dan meningkat mengikut nilai harta serta BILANGAN LAPISAN KEMATIAN. Bagi Mahkamah Tinggi Sivil, ia bermula RM32,000 kerana dua perintah berasingan diperlukan. Tetapi angka itu bukan keseluruhan bilnya. Caj rampaian, caj statutori dan bayaran perintah dikenakan berasingan selepas kes selesai, dan perintah pusaka tidak diserahkan selagi ada tunggakan.

Warna borang ialah amalan pejabat, bukan undang-undang. Akta 98 tidak menyebut warna langsung. Yang disebutnya ialah kewajipan pegawai merekodkan keterangan saksi SECARA BERTULIS di bawah subseksyen 12(1) dan setiap keterangan itu diberi atas sumpah atau ikrar. Jadi kekuatan sesuatu salinan bukan datang daripada warnanya, tetapi daripada kedudukannya sebagai rekod rasmi perbicaraan. Waris yang hendak mencabar keputusan tidak perlu mencari borang berwarna, sebaliknya merayu di bawah seksyen 29 dalam tempoh tiga puluh hari.

Dalam banyak kes pusaka kecil, satu situasi yang paling kerap mencabar pegawai ialah apabila satu-satunya harta peninggalan si mati ialah rumah tinggal keluarga.

Boleh dan peruntukannya perenggan 15(4)(bb) Akta 98. Ukurannya nilai bahagian itu sebagaimana ditentukan Pegawai Pembahagian Pusaka, bukan nilai setara atau lebih menguntungkan yang sering disebut orang. Yang melindungi waris bawah umur ialah tiga perkara lain, iaitu kelulusan pegawai bagi pihaknya, wang belian yang wajib didepositkan dengan Amanah Raya sebelum perintah dibuat, serta kaveat ke atas bahagiannya.

Apabila membincangkan isu pusaka dalam masyarakat Melayu, aspek undang-undang hanyalah satu sisi. Di sebalik borang, seksyen dan angka faraid, terdapat dinamik budaya dan adab kekeluargaan yang kuat mempengaruhi perjalanan perbicaraan.

Dalam banyak kes pusaka, isu sebenar bukanlah tentang siapa yang berhak tetapi bagaimana cara menyampaikan hak itu tanpa menimbulkan konflik. Bila waris tidak sependapat, komunikasi yang silap boleh memperbesar jurang emosi dan menggagalkan proses muafakat.

Sebelum borang diisi, satu perkara perlu disemak. Waris yang menerima tanah daripada harta pusaka TIDAK menggunakan Borang 14A, kerana itu turun milik di bawah seksyen 346 dan 348, bukan pindah milik. Borang 14A dipakai antara pihak yang masih hidup. Tiga medan yang paling kerap tersilap ialah bahagian setiap penerima apabila tanah dipindahkan kepada lebih seorang, alamat dalam Malaysia bagi pihak yang tinggal di luar negara dan klausa pengesahan yang mesti mengikut Borang 13B.

Senarai semak rasmi sebuah penyedia perkhidmatan menyusunnya kepada lima kumpulan, iaitu maklumat si mati, maklumat waris, harta tak alih, harta alih dan hutang. Itulah yang benar-benar diminta apabila fail dibuka. Selebihnya, iaitu wasiat, dokumen pelantikan wasi, dokumen hibah dan deklarasi harta sepencarian, hanya boleh disediakan semasa hidup dan tiada sesiapa boleh menyediakannya bagi pihak arwah selepas kematian.

Akta Harta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955 [Akta 98] merupakan undang-undang penting dalam sistem pentadbiran pusaka di Malaysia. Ramai orang awam mungkin pernah dengar tentangnya, tetapi tidak begitu faham bagaimana ia berfungsi.

Istilah hutang dengan Allah bukan kiasan, kerana Nabi SAW sendiri menggunakannya. Tetapi tidak semua ibadah yang tertinggal menjadi beban ke atas harta pusaka. Dua saringan perlu dilalui, iaitu adakah kewajipan itu benar-benar melekat kepada arwah semasa hidupnya dan adakah ia tanggungan harta ataupun tanggungan badan. Yang lulus kedua-duanya diselesaikan daripada harta pusaka sebagai hutang, bukan daripada poket waris.

Faraid tidak berlaku langsung, kerana tiada baki untuk dibahagikan. Undang-undang menyediakan satu jalan khusus, iaitu seksyen 122 Akta Insolvensi 1967 yang membenarkan pemiutang ataupun Ketua Pengarah Insolvensi memohon supaya harta si mati ditadbir mengikut undang-undang kebankrapan. Harta itu kemudian terletak hak pada Ketua Pengarah Insolvensi. Yang perlu waris tahu ialah harta mereka sendiri tidak menanggungnya dan kos pengurusan jenazah didahulukan sebelum semua hutang.

Bagi ahli beragama Islam yang membuat penamaan mulai 1 Januari 2017, KWSP menyenaraikan penama yang BELUM CUKUP LAPAN BELAS TAHUN pada waktu permohonan pengeluaran kematian dibuat sebagai salah satu faktor yang MEMBATALKAN penamaan itu. Wang itu tidak dipegang sehingga penama dewasa. Penamaan terbatal, lalu tuntutan diproses mengikut prosedur tanpa penamaan. Satu lagi faktor ialah tiada permohonan dibuat dalam tempoh SATU TAHUN dari tarikh kematian ahli.

Kelebihannya nyata, iaitu kos pengurusan pusaka ditanggung, dokumen perancangan disediakan dan waris tidak berdepan bil pada saat mereka paling tidak bersedia. Kekurangannya pula bukan sekadar komitmen bulanan. Tiga sebab pembatalan dalam modul syarikat sendiri lebih penting daripada itu dan yang paling perlu difahami ialah langganan terbatal apabila waris menguruskan sendiri ataupun melantik peguam sendiri, iaitu keadaan yang berlaku selepas kematian dan di luar kawalan peserta semasa hidup.

Dalam pengurusan pusaka, antara kes paling rumit yang sering dihadapi ialah kematian berlapis iaitu apabila beberapa ahli keluarga meninggal dunia dalam tempoh yang dekat, sama ada akibat kemalangan, bencana atau penyakit.

Bergantung kepada jenis talak. Isteri yang ditalak rajie masih saling mewarisi dengan bekas suaminya selagi iddah belum tamat dan itu kesepakatan ulama. Isteri yang ditalak bain tidak mewarisi walaupun kematian berlaku dalam tempoh iddahnya, kerana ikatan sudah terputus sepenuhnya. Dua soalan perlu dijawab sebelum apa-apa diputuskan, iaitu talak itu jenis apa dan adakah iddah sudah tamat pada hari kematian.

Perkongsian kali ini berkaitan dengan perceraian di luar mahkamah yang mana ada kaitan dengan pengurusan harta pusaka. Ramai di luar sana ambil mudah berkaitan hal ini apabila perceraian yang berlaku tidak difailkan atau direkodkan di pejabat agama.

Khairat pusaka Al-Wasitah ialah langganan bulanan yang menanggung kos pengurusan pusaka apabila peserta meninggal dunia. Tiga perkara yang kerap tidak diberitahu wajar diketahui awal. Terdapat TEMPOH MENUNGGU minimum enam kali bayaran kecuali kematian akibat kemalangan. Langganan TERBATAL apabila kematian tidak dimaklumkan dalam tempoh lapan belas bulan, ataupun apabila waris menguruskan sendiri atau melantik peguam sendiri. Dan bayaran bulanan itu bukan kesemuanya tabarru', kerana sebahagian besarnya caj operasi.

Artikel ini cadangan dasar, bukan undang-undang semasa. Akta 98 sudah menyediakan empat perlindungan bagi waris yang tidak boleh bersetuju sendiri, sama ada kerana belum dewasa ataupun kerana tidak sempurna akal. Lima jurang masih terbuka, iaitu bukti keupayaan yang tidak ditetapkan, penilaian yang tidak diwajibkan bebas, tempoh menunggu yang tidak diambil kira sejak siling faedah dimansuhkan, ketiadaan borang khusus, serta justifikasi nilai yang tidak wajib direkodkan.

Harta si mati tidak terus menjadi harta pusaka. Lima hak dikeluarkan mengikut turutan, iaitu kos pengurusan jenazah, hutang yang terikat pada harta itu sendiri, hutang yang lain, wasiat, barulah faraid. Apa yang tinggal selepas empat hak pertama itulah yang dibahagikan kepada waris.

Dalam perbicaraan pusaka kecil, konsep “muafakat” sering disebut sebagai jalan terbaik menyelesaikan pembahagian harta tanpa pertikaian.

Dalam proses pembahagian pusaka kecil, dua pendekatan utama sering digunakan oleh pegawai pusaka dan waris.

Dalam setiap perbicaraan pusaka kecil, pegawai akan merakam semua percakapan dan keterangan yang dikemukakan oleh pemohon, waris atau saksi ke dalam dokumen rasmi yang dikenali sebagai Nota Percakapan Pegawai.

Dua soalan menentukan tempatnya dan nilai harta hanyalah yang kedua. Soalan pertama ialah ada atau tiada wasiat, kerana seksyen 5 Akta 98 mengekalkan bidang kuasa EKSKLUSIF Mahkamah Tinggi apabila si mati meninggalkan wasiat yang sah, walaupun pusakanya kecil. Tanpa wasiat, barulah nilai menentukan, iaitu Pejabat Pusaka Kecil bagi apa-apa harta yang tidak melebihi RM5 juta dan Mahkamah Tinggi bagi yang melebihinya. Amanah Raya pula bukan pilihan ketiga yang setara, sebaliknya laluan ringkas bagi harta ALIH sahaja yang tidak melebihi RM600,000.

Dalam sejarah tamadun manusia, sistem pembahagian harta pusaka memainkan peranan penting dalam kestabilan sosial dan ekonomi. Salah satu masyarakat yang mempunyai sistem tersendiri dalam pembahagian harta pusaka ialah masyarakat Mesir kuno.

Akta Harta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955 [Akta 98] memberi ruang untuk mempercepatkan proses pembahagian pusaka melalui mekanisme summary distribution di bawah Seksyen 17.

Dunia pengurusan pusaka juga tidak terlepas daripada arus digitalisasi. Dalam beberapa tahun kebelakangan ini, Pejabat Pusaka Kecil mula memperkenalkan sistem dalam talian untuk mempercepatkan proses permohonan dan mengurangkan kebergantungan kepada dokumen manual.

Satu dakwaan dalam artikel ini perlu dibetulkan sebelum apa-apa yang lain. Seksyen 43 Akta 97 BUKAN had yuran yang boleh dikenakan pihak ketiga. Ia komisen kepada wasi ataupun pentadbir, diberi mengikut BUDI BICARA MAHKAMAH dan hadnya lima peratus ke atas nilai aset yang DIKUTIP mereka. Yuran syarikat perkhidmatan pula perkara kontrak antara keluarga dengan syarikat itu, bukan perkara yang dihadkan akta tersebut.

Empat urusan jenazah itu fardhu kifayah dan kosnya BUKAN tanggungan waris secara peribadi. Mu'nah al-tajhiz ialah hak PERTAMA ke atas harta pusaka, didahulukan sebelum hutang, sebelum wasiat dan sebelum faraid. Mughni al-Muhtaj menghadkannya kepada empat perkara sahaja, iaitu kain kafan, wangian, upah memandikan dan upah menggali kubur. Undang-undang Malaysia menyokongnya, iaitu subseksyen 13(1) Akta 98 dan seksyen 44 Akta 97.

Mahkamah yang betul bergantung pada umur anak dan keupayaannya. Anak bawah lapan belas tahun dibawa ke Mahkamah Syariah. Anak yang sudah dewasa dan benar-benar tidak mampu mengurus hal ehwalnya kerana kecelaruan mental dibawa ke MAHKAMAH TINGGI SIVIL di bawah Akta Kesihatan Mental 2001, bukan ke Mahkamah Syariah. Anak dewasa yang berkeupayaan penuh tidak memerlukan penjaga harta langsung.

Dua daftar yang berlainan, dua akta yang berlainan. Sijil kematian dibetulkan di bawah seksyen 27 Akta 299 dan hak milik tanah di bawah seksyen 380 Kanun Tanah Negara. Pendaftar sendiri boleh membetulkan geran yang didaftarkan atas nama yang salah, jadi Mahkamah bukan langkah pertama. Akuan berkanun pula ada bentuk dan syaratnya sendiri di bawah Akta 783, termasuk dua orang pembuat akuan bagi kesilapan fakta.

Yang menentukan tempat bukan pertikaian antara waris, tetapi ada atau tiada wasiat dan nilai harta. Seksyen 5 Akta 98 mengekalkan bidang kuasa eksklusif Mahkamah Tinggi apabila ada wasiat yang sah. Bagi kes tanpa wasiat pula, seksyen 3 yang dipindakan pada 2024 mentakrifkan pusaka kecil sebagai harta APA-APA JENIS yang tidak melebihi RM5 juta dan seksyen 4 memberi Pegawai Pembahagian Pusaka bidang kuasa EKSKLUSIF ke atasnya. Seksyen 7 malah mengarahkan Pendaftar Mahkamah Tinggi memindahkan petisyen pusaka kecil kepada pegawai itu. Pertikaian antara waris pula diputuskan di situ juga, di bawah seksyen 14.

Perjalanannya bermula dengan petisyen Borang A, yang boleh difailkan oleh SEORANG sahaja yang berkepentingan dan bukan oleh semua waris serentak. Pegawai kemudian menyiasat, menilai harta alih dengan penilaian yang MUKTAMAD, menyampaikan notis, membicarakan kes, lalu mengeluarkan perintah yang terletak di pejabatnya sepanjang tempoh rayuan tiga puluh hari. Pertikaian antara waris diputuskan di situ juga di bawah seksyen 14, bukan dipindahkan ke mahkamah.

Pusaka tidak boleh dibahagikan hanya kerana seseorang sudah lama hilang. Keluarga perlu mendapatkan perintah anggapan kematian daripada mahkamah dahulu. Mahkamah Syariah menggunakan tempoh empat tahun di bawah seksyen 80 Akta 561, manakala Mahkamah Tinggi Sivil menggunakan tempoh tujuh tahun di bawah seksyen 108 Akta 56.

Sebelum kedatangan Islam, wanita di kebanyakan masyarakat, termasuk di Semenanjung Arab, dipinggirkan dan dianggap sebagai golongan yang lemah dan tidak layak menerima warisan.

Setiap jabatan kerajaan mempunyai Piagam Pelanggan iaitu janji rasmi kepada orang awam tentang standard masa, kualiti dan kecekapan perkhidmatan. Bahagian Pusaka juga tidak terkecuali.

Kehilangan geran tanah merupakan antara kes yang paling kerap berlaku di Malaysia. Ramai pemilik tanah menyangka bahawa Pejabat Tanah boleh mengeluarkan geran baharu dengan mudah, namun hakikatnya hanya satu salinan asal geran hakmilik dibenarkan untuk setiap lot tanah.

Dua jalan sahaja yang sebenarnya wujud. Jalan pertama Borang DDA, iaitu surat persetujuan bagi waris yang tidak dapat hadir, tetapi panduan rasmi JKPTG hanya menyenaraikan Pesuruhjaya Sumpah, Majistret dan Pentadbir Tanah Daerah sebagai pengesahnya dan ketiga-tiganya jawatan di Malaysia. Jalan kedua surat kuasa wakil dan Akta 424 memang menyediakan senarai khusus bagi suratkuasa yang DISEMPURNAKAN DI LUAR NEGARA, termasuk pegawai konsular Malaysia serta Pesuruhjaya Haji Malaysia di Arab Saudi.

Dalam urusan pusaka, isu paling sukar bukan pengiraan faraid atau dokumen, tetapi hati manusia. Ramai kes tertangguh bukan kerana tiada dokumen, tetapi kerana waris tidak dapat mencapai kata sepakat.

Anak bawah 18 tahun tetap mewarisi, tetapi tidak boleh memegang bahagiannya sendiri. Wang dipegang Amanah Raya atau pentadbir sehingga anak cukup umur, dan namanya belum boleh dimasukkan ke dalam geran. Setiap anak yang cukup umur memerlukan perbicaraan semula.

Salah satu cabaran besar dalam pengurusan pusaka kecil ialah apabila waris yang telah lanjut usia dan mengalami nyanyuk (dementia) tiba-tiba menarik balik persetujuan pembahagian yang telah ditandatangani sebelum ini.

Dalam banyak kes pusaka kecil, waris memilih untuk menyerahkan seluruh harta kepada seorang waris. Biasanya anak sulung, adik-beradik yang tinggal bersama si mati atau individu yang dianggap “lebih bertanggungjawab”.

Tahukah anda bahawa harta pusaka bukan hanya sekadar tanah, rumah atau wang tunai? Ia juga boleh hadir dalam bentuk yang mungkin tidak ramai daripada kita bayangkan – royalti lagu.

Pada tahun 2001, Ketua Pengarah Tanah dan Galian melaporkan lebih sejuta kes tuntutan tanah pusaka sukar diselesaikan kerana pemilik yang meninggal dunia tidak menamakan pewaris. Angka itu berguna bukan kerana ia angka hari ini, tetapi kerana ia menunjukkan masalah tanah beku sudah dikenal pasti sekurang-kurangnya seperempat abad lalu dan puncanya masih sama.

Penjaga di bawah seksyen 10 mewakili waris SEMASA prosiding, manakala pemegang amanah di bawah subseksyen 13(2) memegang bahagiannya SELEPAS perintah dikeluarkan. Pindaan 2024 menambah kategori ketiga yang belum dikenali ramai, iaitu PESAKIT, yang ditakrifkan sebagai benefisiari tunggal yang menghidap penyakit atau kecederaan serius ataupun terlantar sehingga tidak dapat menghadiri prosiding. Baginya yang dilantik bukan penjaga, tetapi rakan wakil.

Dalam proses pengurusan pusaka, isu komunikasi sering menjadi punca utama kelewatan dan konflik. Ramai waris bergaduh bukan kerana harta terlalu besar, tetapi kerana maklumat tidak jelas, emosi tidak diurus dan persepsi tidak seimbang.

Dibenarkan, tetapi bukan melalui persetujuan penjaganya. Subseksyen 15(2) Akta 98 meletakkan persetujuan itu pada Pegawai Pembahagian Pusaka, dan hanya apabila semua waris dewasa sudah bersetuju serta pada pendapatnya ia demi kepentingan waris tersebut. Perkara yang paling penting diketahui ialah masanya. Selagi prosiding pusaka masih berjalan, jalan ini terbuka. Selepas bahagian itu terletak hak, menjualnya memerlukan Mahkamah Tinggi di bawah Akta Kesihatan Mental 2001 dan di situ jalannya jauh lebih panjang.

Dunia kewangan hari ini tidak lagi terbatas pada akaun bank dan harta fizikal. Ramai si mati kini meninggalkan e-wallet, akaun pelaburan digital dan aset kripto, selain wang tunai di rumah.

Dalam urusan pembahagian pusaka kecil, pegawai sering berhadapan dengan situasi sensitif: