Prosedur Pentadbiran.

Wasiat pentadbiran yang sah membawa urusan pusaka ke Mahkamah Tinggi Sivil untuk geran probet, walau berapa pun nilai hartanya, kerana seksyen 5 Akta 98 mengekalkan bidang kuasa eksklusif mahkamah itu. Tanpa wasiat pula, nilai dan jenis harta yang menentukan, iaitu Pejabat Pusaka Kecil bagi harta tidak melebihi RM5 juta dan Mahkamah Tinggi bagi yang melebihinya.

Boleh. Urusan pusaka tidak terhenti kerana seorang waris enggan hadir ataupun enggan menandatangani. Pegawai Pembahagian Pusaka mempunyai kuasa Mahkamah Majistret untuk memanggil sesiapa yang dihantar notis dan seksyen 11A(2) menjadikan orang itu terikat di sisi undang-undang dalam erti seksyen 174 dan 175 Kanun Keseksaan. Bicara tetap berjalan dengan keterangan saksi yang hadir. Perlu dibezakan antara enggan hadir dengan enggan bersetuju, kerana yang terhalang hanyalah muafakat, bukan pembahagian faraid. Bahagian waris yang enggan tetap penuh dan wangnya didepositkan dengan Amanah Raya Berhad yang memegangnya sebagai pemegang amanah untuknya.

Peguam tidak berhak hadir di perbicaraan pusaka kecil tanpa kebenaran pegawai dan kosnya tidak boleh diambil daripada pusaka kecuali dalam keadaan terhad. Orang yang bukan peguam pula dilarang memberi nasihat undang-undang atau menyediakan dokumen tertentu untuk bayaran, kecuali wasiat. Syarikat amanah mesti berdaftar di bawah Akta Syarikat Amanah 1949.

Tiada hak dalam pusaka kecil berpindah kepada waris kecuali melalui perintah di bawah Akta 98. Selagi perintah itu tiada, tanah kekal atas nama si mati, tiada siapa boleh menandatangani urus niaga, pampasan pengambilan tanah boleh didepositkan ke Mahkamah dan tanah yang cukainya tertunggak boleh dilucut hak. Setiap waris yang meninggal pula menambah satu lapisan pusaka.

JKPTG jabatan persekutuan di bawah Kementerian Sumber Asli dan Kelestarian Alam, manakala PTG jabatan negeri di bawah kerajaan negeri masing-masing. Urusan pusaka kecil dikendalikan oleh Bahagian Pengurusan Pusaka JKPTG yang mempunyai cawangan di setiap negeri. Mulai 15 Julai 2024, Akta A1643 menggantikan gelaran Pentadbir Tanah dalam Akta 98 dengan Pegawai Pembahagian Pusaka, memansuhkan peranan Pengarah Tanah dan Galian dalam akta itu, lalu meletakkan kesemua pegawai di bawah seorang Presiden Pembahagian Pusaka. Bidang kuasa juga naik daripada peringkat daerah kepada peringkat negeri dan rayuan ke Mahkamah Tinggi kini terhad kepada tiga puluh hari.

Senaraikan waris yang enggan itu dalam petisyen seperti biasa, kerana haknya tidak terhapus kerana sikapnya dan permohonan tidak boleh lengkap tanpa namanya. Kemudian usahakan alamatnya, kerana sejak 15 Julai 2024 tugas menyampaikan notis bicara kepada waris lain sudah berpindah kepada PEMOHON dan peruntukan penyiaran notis pula dimansuhkan. Proviso kepada subseksyen 9(1) menyatakan prosiding tidak terbatal kerana kegagalan menyampaikan notis melainkan Mahkamah Tinggi berpendapat ia menyebabkan ketidakadilan yang nyata. Jika surat persetujuannya tidak dikemukakan, pegawai boleh menyimpulkan bicara. Namun pegawai juga boleh menolak petisyen apabila orang yang dikehendaki hadir tidak hadir tanpa sebab yang munasabah selepas notis disampaikan. Yang terhalang oleh keengganannya hanyalah muafakat, bukan pembahagian faraid.

Pusaka kecil ialah harta si mati yang nilai keseluruhannya tidak melebihi RM5 juta. Sejak Akta A1643 berkuat kuasa pada 15 Julai 2024, ia boleh terdiri daripada apa-apa harta, jadi tanah tidak lagi wajib ada. Nilai itu dikira tanpa menolak hutang si mati. Permohonannya dibuat melalui Borang A secara dalam talian di MyLand. Daftar akaun baru sebagai Pengguna Awam dengan nombor kad pengenalan dan e-mel yang aktif, kemudian log masuk untuk mengisi borang. Seorang waris, pemiutang ataupun pembeli sudah memadai untuk memohon. Borang A yang ditandatangani di hadapan Majistret ataupun Pesuruhjaya Sumpah dimuat naik bersama dokumen sokongan. Harta yang tertinggal kemudian dipohon melalui Borang P, juga dalam talian. Hasil biasa perbicaraan ialah Perintah Pembahagian, dalam tempoh tiga puluh hari.

Jadual fi yang diterbitkan sebuah syarikat pada Disember 2025 menunjukkan bentuk kosnya. Bagi Pejabat Pusaka Kecil, fi perkhidmatan bermula RM6,000 dan meningkat mengikut nilai harta serta BILANGAN LAPISAN KEMATIAN. Bagi Mahkamah Tinggi Sivil, ia bermula RM32,000 kerana dua perintah berasingan diperlukan. Tetapi angka itu bukan keseluruhan bilnya. Caj rampaian, caj statutori dan bayaran perintah dikenakan berasingan selepas kes selesai, dan perintah pusaka tidak diserahkan selagi ada tunggakan.

Bagi permohonan pusaka kecil yang lengkap dan tanpa pertikaian, kerajaan menetapkan tempoh standard empat bulan. JKPTG pula menyebut empat hingga enam bulan. Perintah dikeluarkan dalam 30 hari selepas perbicaraan. Tiada angka rasmi bagi Mahkamah Tinggi, manakala Amanah Raya menyebut tiga bulan hingga beberapa tahun. Punca utama kelewatan ialah waris yang lambat bertindak, bertelagah dan dokumen tidak lengkap.

Tiada kes mahkamah perlu difailkan untuk meminta salinan rekod perbicaraan. Ia permohonan pentadbiran kepada pejabat pusaka dan tertakluk kepada fi yang ditetapkan peraturan. Tetapi hak yang lebih berguna sebenarnya ada pada waris semasa perbicaraan itu sendiri, iaitu hak menyoal balas saksi di bawah subseksyen 12(1) Akta 98.

Borang P ialah borang permohonan berikutnya di bawah seksyen 17 Akta 98, dipakai selepas perintah pusaka kecil sudah dikeluarkan. Borang itu menyenaraikan lima tujuan, iaitu membatalkan pemegang amanah atau pentadbir, melantik yang baharu, menarik balik kaveat, membahagikan harta yang tertinggal dan perintah lanjut seperti kebenaran menjual. Ia difailkan dalam talian di MyLand bersama salinan perintah terdahulu.

Ketiga-tiganya perintah yang dikeluarkan oleh Pegawai Pembahagian Pusaka, bukan borang yang diisi waris. Borang E ialah perintah pembahagian yang menetapkan siapa mendapat harta mana. Borang F ialah surat kuasa mentadbir yang memberi kuasa mengumpul dan memelihara harta. Borang T ialah perintah permohonan berikutnya di bawah seksyen 17, iaitu hasil Borang P seperti bagi harta tertinggal atau pembatalan pemegang amanah.

Borang dalam urusan pusaka kecil mengikut peringkat, bermula dengan Borang A bagi memfailkan petisyen di bawah seksyen 8, kemudian Borang E bagi perintah pembahagian dan Borang F bagi surat kuasa mentadbir, kedua-duanya di bawah seksyen 13. Selepas perintah keluar, Borang P membuka permohonan berikutnya di bawah seksyen 17 dan Borang T ialah perintah yang terbit daripadanya. Rayuan ke Mahkamah Tinggi pula terhad kepada tiga puluh hari dan Borang K1 sudah dipotong. Yang paling penting ialah seksyen di belakang setiap borang.

Pentadbir harta pusaka dilantik melalui satu daripada tiga laluan. Bagi pusaka kecil tanpa wasiat, Pegawai Pembahagian Pusaka memberi surat kuasa mentadbir dalam Borang F. Bagi pusaka yang melebihi RM5 juta, Mahkamah Tinggi memberinya di bawah Akta 97, biasanya dengan bon dan dua penjamin. Bagi harta alih tidak melebihi RM600,000, Amanah Raya boleh mentadbirnya secara ringkas.

Harta arwah dikesan dengan bertanya kepada pihak yang menyimpan rekodnya. Tanah disemak melalui carian di Pejabat Tanah atau Jabatan Tanah negeri, wang tidak dituntut melalui eGUMIS dan polisi takaful atau insurans hayat melalui portal Semak Kasih. Bank, Bursa dan CCRIS pula hanya mendedahkan maklumat kepada orang yang diiktiraf undang-undang. Harta yang dijumpai selepas perintah dikeluarkan dibahagikan melalui Borang P.

Borang DDA ialah Surat Persetujuan bagi waris yang tidak dapat hadir ke bicara pusaka. Versi terbaru ialah borang dalam P.U. (A) 194/2024 yang berkuat kuasa 15 Julai 2024. Waris memilih satu daripada tiga cara, iaitu faraid, muafakat mengikut jadual ataupun menyerahkan bahagiannya, lalu menandatanganinya di hadapan Pesuruhjaya Sumpah ataupun pengesah lain yang dibenarkan. Isilah sendiri kerana borang ini mengikat.

Borang DDC ialah akuan berkanun untuk memohon pembahagian terus tanpa perbicaraan di bawah seksyen 8B. Pemohon mengisi butiran diri dan si mati, mengaku tidak bankrap, memilih satu tujuan, mengaku tiada waris tertinggal dan memilih faraid ataupun kesepakatan. Setiap pilihan ditandatangani ringkas dan borang diakui di hadapan Pesuruhjaya Sumpah, Majistret atau Hakim Mahkamah Sesyen.

Sembilan langkah, bermula dengan mengumpulkan waris dan berakhir dengan mendaftarkan perintah di institusi berkaitan. Kesnya difailkan melalui Borang A di negeri tempat harta itu terletak, hartanya dinilai, pemfailan itu dimaklumkan kepada pendaftaran utama Mahkamah Tinggi, kesnya dibicarakan, kemudian keluar Borang E iaitu perintah pembahagian ataupun Borang F iaitu surat kuasa mentadbir. Tiga perkara berubah pada 15 Julai 2024 dan ketiga-tiganya menambah kerja pemohon, iaitu dia yang menyampaikan notis bicara kepada waris lain, dia yang mendaftarkan perintah itu di Pejabat Tanah dan dia juga yang menyerahkan dokumen sokongan bagi pernyataan dalam petisyen. Had pusaka kecil pula naik kepada lima juta ringgit dan tidak lagi perlu mengandungi tanah.

Saham dalam akaun CDS tidak boleh disentuh sesiapa sehingga seseorang disahkan sebagai wakil peribadi si mati. Pengesahan itu dibuat di kaunter syarikat broker dengan mengemukakan surat kuasa mentadbir, geran probet ataupun perintah pembahagian, berserta sijil kematian. Selepas disahkan, barulah saham boleh dipindah milik dan akaun ditutup.

Borang 14A ialah instrumen yang ditetapkan Kanun Tanah Negara bagi memindah milik tanah berimilik, termasuk pindah milik kasih sayang antara ahli keluarga. Hak milik hanya berpindah apabila pindah milik itu didaftarkan. Pindah milik kasih sayang dikenakan duti setem seperti jualan kecuali pasangan itu disenaraikan dalam perintah pengecualian, seperti ibu bapa dengan anak serta suami isteri.

Sebelum borang diisi, satu perkara perlu disemak. Waris yang menerima tanah melalui perintah pembahagian pusaka kecil TIDAK menggunakan Borang 14A, kerana perintah itu didaftarkan di bawah seksyen 348. Bagi laluan probet atau surat kuasa mentadbir Mahkamah Tinggi, wakil diri didaftarkan dahulu di bawah seksyen 346 dan kemudian memindahkan tanah kepada waris dengan Borang 14A. Selain itu Borang 14A dipakai antara pihak yang masih hidup. Tiga medan yang paling kerap tersilap ialah bahagian setiap penerima apabila tanah dipindahkan kepada lebih seorang, alamat dalam Malaysia bagi pihak yang tinggal di luar negara dan klausa pengesahan yang mesti mengikut Borang 13B.

Bahagian anak bawah umur dikekalkan mengikut faraid kerana dia tidak boleh membuat keputusan sendiri. Bapa penjaga hakiki yang pertama dan apabila bapa mati hak itu turun kepada datuk sebelah bapa, kemudian wasi. Ibu bukan penjaga harta secara automatik, sebaliknya perlu dilantik sebagai wasi oleh bapa ataupun sebagai penjaga oleh Mahkamah. Penjaga juga tidak boleh menjual harta tak alih anak kecuali dalam lapan keadaan yang tersenarai. Pegawai Pembahagian Pusaka pula mengarahkan bahagian anak didaftarkan atas nama pemegang amanah berserta kaveat sehingga dia berumur lapan belas tahun.

Senarai semak dokumen sokongan sebuah penyedia perkhidmatan menyusunnya kepada lima kumpulan, iaitu maklumat si mati, maklumat waris, harta tak alih, harta alih dan hutang. Itulah yang benar-benar diminta apabila fail dibuka. Selebihnya, iaitu wasiat, dokumen pelantikan wasi, dokumen hibah dan deklarasi harta sepencarian, hanya boleh disediakan semasa hidup dan tiada sesiapa boleh menyediakannya bagi pihak arwah selepas kematian.

Upah hanya berhak diambil bagi kerja yang benar-benar dibuat. Sijil faraid yang sudah dikeluarkan tidak perlu dibuat semula. Minta senarai kerja, resit dan pemulangan wang secara bertulis. Jika tidak dilayan, failkan tuntutan di Tribunal Tuntutan Pengguna (had RM50,000, fi RM5) atau buat laporan polis jika ada unsur penipuan.

Geran probet memberi wasi kuasa mentadbir, tetapi ia tidak menukar nama dalam geran tanah. Wasi mesti didaftarkan dahulu sebagai wakil di bawah seksyen 346 Kanun Tanah Negara. Selepas itu barulah dia boleh menyempurnakan Borang 14A bagi memindahkan tanah itu kepada penerima wasiat. Jalan pusaka kecil pula tidak memerlukan Borang 14A, kerana perintah pembahagian didaftarkan terus di bawah seksyen 348.

Bagi ahli Islam yang membuat penamaan mulai 1 Januari 2017, penama KWSP yang BELUM CUKUP LAPAN BELAS TAHUN ketika permohonan pengeluaran kematian dibuat ialah faktor yang MEMBATALKAN penamaan. Wang itu tidak dipegang sehingga penama dewasa, sebaliknya tuntutan diproses tanpa penamaan. Penamaan juga terbatal jika tiada permohonan dalam tempoh SATU TAHUN dari tarikh kematian ahli.

Kelebihannya nyata, iaitu kos pengurusan pusaka ditanggung, dokumen perancangan disediakan dan waris tidak berdepan bil pada saat mereka paling tidak bersedia. Kekurangannya pula bukan sekadar komitmen bulanan. Tiga sebab pembatalan dalam modul syarikat sendiri lebih penting daripada itu dan yang paling perlu difahami ialah langganan terbatal apabila waris menguruskan sendiri ataupun melantik peguam sendiri, iaitu keadaan yang berlaku selepas kematian dan di luar kawalan peserta semasa hidup.

Khairat pusaka Al-Wasitah ialah langganan bulanan yang menanggung kos pengurusan pusaka, dalam had peruntukan dana pelannya, apabila peserta meninggal dunia. Sejak September 2026 ia ditawarkan dalam lima pelan, daripada RM30 hingga RM195 sebulan sebelum SST. Tiga perkara yang kerap tidak diberitahu wajar diketahui awal. Terdapat TEMPOH MENUNGGU, iaitu enam bulan bagi umur 18 hingga 60 tahun dan sembilan bulan bagi 61 tahun ke atas. Langganan TERBATAL apabila kematian tidak dimaklumkan dalam tempoh lapan belas bulan, ataupun apabila waris menguruskan sendiri atau melantik peguam sendiri. Dan bayaran bulanan itu bukan kesemuanya tabarru', kerana hanya sebahagian disumbangkan ke dalam Akaun Tabarru'.

Muafakat yang dilafazkan di hadapan pegawai tidak lemah semata-mata kerana ia lisan. Subseksyen 15(1) Akta 98 mewajibkan pegawai merekodkan terma persetujuan dan persetujuan setiap waris dalam perintah pembahagian itu sendiri. Borang DDA pula untuk waris yang tidak hadir. Yang benar-benar lemah ialah muafakat di luar perbicaraan yang tidak pernah direkodkan.

Kedua-duanya diiktiraf seksyen 15 Akta 98. Nama waris boleh dicatat sebagai pemilik bersama, ataupun seorang waris mengambil tanah dan membayar nilai bahagian yang lain. Tebus boleh berlaku melalui persetujuan semua waris dewasa, ataupun melalui perintah pegawai di bawah perenggan 15(4)(bb) selepas wang nilainya didepositkan.

Nota itu bukan catatan sampingan. Subseksyen 12(1) Akta 98 mewajibkan pegawai merekodkan keterangan saksi secara bertulis, atas sumpah atau ikrar, dan keterangan itulah asas kepada keputusannya di bawah subseksyen 12(7). Kalau ia tersilap, laluan pembetulannya ialah rayuan dalam tempoh tiga puluh hari, bukan surat pembetulan biasa.

Laluan pusaka ditentukan oleh undang-undang dan bukan oleh pakej yang dibeli. Nilai harta tidak melebihi lima juta ringgit membawa kes ke Pejabat Pusaka Kecil, harta alih si mati yang tidak melebihi enam ratus ribu ringgit boleh ditadbir melalui laluan ringkas Amanah Raya dan selebihnya ke Mahkamah Tinggi. Satu perkara mesti diperbetulkan dahulu, iaitu cukai pusaka sudah dimansuhkan di Malaysia sejak 1 November 1991.

Sijil kematian atau surat mati yang hilang ataupun dipegang waris lain tidak menghalang urusan pusaka. Waris yang layak boleh memohon cabutan daftar kematian sendiri di pejabat JPN dengan Borang JPN.LM13, dengan bayaran RM10 bagi carian dan RM5 bagi cabutan. JPN juga menyenaraikan permohonan cabutan sijil kematian melalui aplikasi ezJPN. Jika waris enggan menyerahkan dokumen, seksyen 11A Akta 98 membolehkan ia dipaksa.

Sembilan tanggungjawab pemohon disenaraikan dalam panduan rasmi JKPTG, dan kesemuanya disemak semula pada dokumen asalnya. Bawa dokumen ASAL, bukan salinan. Waris yang tidak dapat hadir mengemukakan Borang DDA yang ditandatangani di hadapan Pesuruhjaya Sumpah, Majistret, Pegawai Pembahagian Pusaka ataupun pengesah lain yang disenaraikan dalam borang itu dan borang yang tidak lengkap akan ditolak. Waris bawah lapan belas tahun tidak wajib hadir. Satu perkara perlu dibezakan dengan jelas. Peringatan bahawa permohonan dibatalkan selepas tiga kali panggilan itu mengenai kegagalan PEMOHON, bukan kegagalan waris yang lain. Namun peraturan 2024 membenarkan pegawai menolak petisyen jika pempetisyen ataupun orang yang dikehendaki hadir tidak hadir tanpa sebab yang munasabah selepas notis disampaikan. Notis bicara dalam Borang D dikeluarkan sekurang-kurangnya tujuh hari sebelum bicara dan dihantar ke e-mel pemohon, yang kemudian wajib menyampaikannya kepada waris lain.

Dua soalan menentukan tempatnya dan nilai harta hanyalah yang kedua. Soalan pertama ialah ada atau tiada wasiat, kerana seksyen 5 Akta 98 mengekalkan bidang kuasa EKSKLUSIF Mahkamah Tinggi apabila si mati meninggalkan wasiat yang sah, walaupun pusakanya kecil. Tanpa wasiat, barulah nilai menentukan, iaitu Pejabat Pusaka Kecil bagi apa-apa harta yang tidak melebihi RM5 juta dan Mahkamah Tinggi bagi yang melebihinya. Amanah Raya pula bukan pilihan ketiga yang setara, sebaliknya laluan ringkas bagi harta ALIH si mati yang tidak melebihi RM600,000. Tanah tidak ditadbir melalui laluan ini.

Pembahagian ringkas berada di bawah seksyen 8B Akta 98, iaitu seksyen baharu yang berkuat kuasa pada 15 Julai 2024 dan borangnya Borang DDC. Petisyen harta alih sahaja yang tidak melebihi enam ratus ribu ringgit tidak akan dibicarakan. Seksyen 17 akta yang sama bukan peruntukan itu, kerana ia mengenai permohonan berikutnya melalui Borang P.

Waris memohon di salah satu daripada tiga tempat, iaitu Amanah Raya Berhad bagi harta alih si mati hingga RM600,000, Pejabat Pusaka Kecil bagi pusaka tanpa wasiat hingga RM5 juta ataupun Mahkamah Tinggi bagi pusaka berwasiat atau melebihi RM5 juta. Lima peratus dalam seksyen 43 Akta 97 bukan had yuran syarikat, tetapi had komisen wasi atau pentadbir atas aset yang dikutipnya, mengikut budi bicara mahkamah.

Dua daftar yang berlainan, dua akta yang berlainan. Sijil kematian dibetulkan di bawah seksyen 27 Akta 299 dan hak milik tanah di bawah seksyen 380 Kanun Tanah Negara. Pendaftar sendiri boleh membetulkan geran yang didaftarkan atas nama yang salah, jadi Mahkamah bukan langkah pertama. Akuan berkanun pula ada bentuk dan syaratnya sendiri di bawah Akta 783, termasuk dua orang pembuat akuan bagi kesilapan fakta.

Perjalanannya bermula dengan petisyen Borang A, yang boleh difailkan oleh SEORANG sahaja yang berkepentingan. Pegawai menyiasat dan menilai harta dengan penilaian yang MUKTAMAD, kemudian pemohon sendiri menyampaikan notis bicara kepada waris lain. Selepas bicara, perintah terletak di pejabat pegawai sepanjang tempoh rayuan tiga puluh hari. Pertikaian antara waris diputuskan di situ juga di bawah seksyen 14, bukan dipindahkan ke mahkamah.

Tanah tuan tidak hilang bersama gerannya. Dokumen yang muktamad ialah daftar hakmilik di pejabat pendaftaran, bukan salinan dalam almari rumah. Yang dipohon pula bukan geran baharu. Ia hakmilik sambungan di bawah seksyen 166 Kanun Tanah Negara, ataupun salinan pendua di bawah seksyen 175 apabila daftar hakmilik tidak perlu diganti. Waris pun boleh memohon, kerana akta membenarkan permohonan oleh sesiapa yang menuntut melalui tuan punya.

Perintah faraid ialah penentuan siapa warisnya dan berapa bahagian masing-masing dan itu sahaja. Ia tidak memindahkan harta kepada sesiapa. Bidang kuasanya diberikan oleh enakmen pentadbiran agama Islam negeri, iaitu seksyen 61(3)(b)(ix) bagi Selangor dan Mahkamah Rendah Syariah mendengarnya apabila nilainya tidak melebihi had yang ditetapkan. Had itu berlainan antara negeri kerana Sultan boleh memperluaskannya melalui warta. Di Selangor ia kini tiga ratus ribu ringgit. Satu perkara perlu diperiksa dahulu sebelum memohon, kerana bagi pusaka kecil, Pegawai Pembahagian Pusaka sendiri diwajibkan menentukan waris serta bahagian mereka di bawah seksyen 12(7) Akta 98.

Dua jalan sahaja yang sebenarnya wujud. Jalan pertama Borang DDA, iaitu surat persetujuan bagi waris yang tidak dapat hadir. Borang DDA yang berkuat kuasa sejak 15 Julai 2024 boleh disahkan di hadapan pegawai konsular ataupun Notari Awam yang dilantik di bawah Akta 115, selain pengesah di Malaysia. Jalan kedua surat kuasa wakil dan Akta 424 memang menyediakan senarai khusus bagi suratkuasa yang DISEMPURNAKAN DI LUAR NEGARA, termasuk pegawai konsular Malaysia serta Pesuruhjaya Haji Malaysia di Arab Saudi.

Anak bawah 18 tahun tetap mewarisi, tetapi tidak boleh memegang bahagiannya sendiri. Wangnya dipegang Amanah Raya atau pentadbir sehingga dia cukup umur, dan bahagiannya dalam tanah didaftarkan atas nama pemegang amanah dengan kaveat. Setiap anak yang cukup umur memerlukan permohonan berikutnya supaya bahagian itu dipindahkan kepadanya.

Akta 98 sudah menyediakan mekanismenya. Subseksyen 15(1) membenarkan semua waris dewasa bersetuju tentang cara pembahagian dan syaratnya terma persetujuan itu DIREKODKAN dalam perintah pembahagian. Risiko timbul apabila penyerahan dibuat di luar mekanisme itu, kerana yang berpindah ketika itu ialah hak milik penuh, bukan amanah.

Ada belasan khairat kematian yang boleh dituntut waris dan hampir kesemuanya mempunyai tempoh tuntutan yang pendek. Bantuan Kematian KWSP RM2,500 hanya bagi ahli yang meninggal sebelum umur 60 tahun dan mesti dipohon dalam enam bulan. Faedah Pengurusan Mayat PERKESO sudah dinaikkan kepada maksimum RM3,000. Bantuan Mengurus Jenazah JPA dan JHEV RM3,000 seorang. TH Khairat membayar RM12,000 bagi setiap sijil. Yang paling penting bagi urusan pusaka, khairat yang dibayar melalui penamaan takaful boleh jatuh sebagai pusaka ataupun tidak, bergantung kepada pilihan yang ditanda pada borang penamaan.

JKPTG menyenaraikan 34 Pejabat Pembahagian Pusaka di Semenanjung, Kuala Lumpur, Labuan dan Putrajaya. Petisyen difailkan di negeri tempat harta si mati terletak, bukan tempat tinggal si mati atau waris dan pegawai di negeri tempat petisyen pertama difailkan memegang bidang kuasa ke atas seluruh pusaka. Dalam negeri itu, JKPTG menyatakan permohonan boleh dikemukakan di mana-mana Pejabat Pembahagian Pusakanya.

Tidak cukup. Pendaftar Hakmilik dan Pentadbir Tanah dilarang mendaftarkan turun milik berdasarkan perintah, sijil ataupun perakuan faraid dan larangan itu tertulis dalam pekeliling rasmi. Sijil faraid mengesahkan siapa warisnya dan berapa bahagiannya. Yang menukar nama dalam geran ialah surat kuasa mentadbir, geran probet ataupun perintah pembahagian.

Sijil faraid ialah perakuan Mahkamah Syariah tentang siapa waris si mati dan berapa bahagian masing-masing. Ia berguna sebagai bukti hubungan dan kadar bahagian, contohnya bagi tuntutan kecil di ASNB. Ia bukan surat kuasa mentadbir dan tidak boleh menukar nama dalam geran. Di Selangor ia dipohon melalui Borang MS 3 di bawah seksyen 65 Enakmen Pentadbiran Agama Islam (Negeri Selangor) 2003.

Kebanyakan pertelingkahan waris berpunca daripada maklumat, bukan daripada tamak. Akta 98 sebenarnya sudah menyediakan mekanismenya, iaitu notis petisyen yang wajib disampaikan oleh pemohon kepada setiap waris yang dinamakan dalam petisyen, hak menyoal balas saksi semasa perbicaraan, laluan persetujuan bertulis bagi yang tidak dapat hadir dan tempoh rayuan tiga puluh hari. Yang selalu hilang bukan hak itu, sebaliknya pengetahuan tentang kewujudannya.

Surat akuan sumpah waris ialah akuan berkanun di bawah Akta Akuan Berkanun 1960. Ia diambil oleh Hakim Mahkamah Sesyen, Majistret, Pesuruhjaya Sumpah atau notari awam. Ia diminta bagi tuntutan kecil tanpa surat kuasa, contohnya simpanan BSN RM5,000 ke bawah dan bagi borang tertentu di pejabat tanah. Akuan palsu dihukum seperti keterangan palsu dan berdusta itu dosa besar.

Tentukan dahulu sebab tiada geran. Geran yang hilang boleh diganti dan tanahnya tetap pusaka. Rumah yang dibeli tetapi geran belum keluar juga pusaka dan boleh dituntut dengan perjanjian jual beli. Hakmilik sementara ialah geran yang sah. Tetapi tanah Kerajaan yang diusahakan tanpa hak milik dan tanah lesen pendudukan sementara bukan pusaka, kerana arwah tidak pernah memilikinya.

Boleh diselesaikan dan tempatnya ditentukan oleh undang-undang dan bukan oleh pilihan waris. Pusaka tanpa wasiat yang nilainya tidak melebihi lima juta ringgit difailkan di Pejabat Pembahagian Pusaka, manakala pusaka yang melebihi had itu ataupun yang ada wasiat dibawa ke Mahkamah Tinggi. Sejak 15 Julai 2024 pusaka kecil tidak lagi perlu mengandungi tanah, jadi pusaka yang hanya berupa wang tunai pun boleh masuk. Pusaka yang hanya berupa harta alih tidak melebihi enam ratus ribu ringgit malah boleh diselesaikan dengan perintah pembahagian terus tanpa bicara langsung. Memilih tempat yang salah pun tidak mematikan permohonan kerana akta mewajibkan ia dipindahkan.

Wang tidak dituntut milik arwah tetap milik arwah dan menjadi harta pusaka yang dibahagi secara faraid. Semakan dibuat di portal eGUMIS Jabatan Akauntan Negara menggunakan nombor pengenalan. Tuntutan bagi pihak arwah dibuat oleh pentadbir yang dinamakan dalam surat kuasa mentadbir. Wang itu pula mesti tersenarai dalam senarai harta. Sijil faraid tidak diterima sebagai surat kuasa mentadbir.