Prosedur Urusan Pusaka bagi Waris di Luar Negara

Pendahuluan

Seorang waris bekerja di Australia. Seorang lagi belajar di Mesir. Yang tinggal di Malaysia hanya seorang dan dia yang terpaksa memulakan urusan pusaka.

Keadaan ini biasa dan ia tidak menghentikan apa-apa. Urusan pusaka tetap boleh berjalan walaupun sebahagian waris berada di luar negara.

Yang perlu difahami ialah dua jalan yang tersedia dan syarat kesahan bagi setiap satunya. Di situlah kebanyakan keluarga tersekat, bukan pada undang-undang.

Dua jalan sahaja yang sebenarnya wujud

Sebelum apa-apa dokumen disediakan, satu soalan perlu dijawab. Adakah waris di luar negara itu sekadar bersetuju dengan cara pembahagian, ataupun dia perlu ada orang yang bertindak bagi pihaknya?

Jawapannya menentukan jalan yang dipakai.

Keadaan	Jalannya	Undang-undang
Waris bersetuju dengan cara pembahagian dan cuma tidak dapat hadir	Borang DDA, iaitu Surat Persetujuan	Panduan JKPTG di bawah Akta 98
Seseorang perlu bertindak bagi pihak waris itu	Surat kuasa wakil	Akta Surat Kuasa Wakil 1949

Jalan pertama lebih ringkas dan lebih murah. Jalan kedua lebih luas kuasanya, tetapi syarat kesahannya lebih berat.

Borang DDA, surat persetujuan bagi waris yang tidak hadir

Panduan Menghadiri Perbicaraan terbitan JKPTG menyatakan bahawa waris yang tidak dapat hadir pada tarikh perbicaraan boleh mengemukakan Borang Persetujuan, iaitu Borang DDA.¹

Borang itu boleh diperoleh di mana-mana Unit Pembahagian Pusaka di seluruh Semenanjung, ataupun dimuat turun daripada laman jkptg.gov.my.¹

Tiga syarat perlu dipatuhi dan panduan itu menyatakannya dengan tegas.

Borang itu hendaklah ditandatangani di hadapan Pesuruhjaya Sumpah, Majistret ataupun Pentadbir Tanah Daerah. Ia hendaklah diisi dengan lengkap bagaimana harta hendak dibahagikan pada ruang yang disediakan. Dan borang yang tidak lengkap akan ditolak.¹

Syarat kedua itu wajar diberi perhatian. Borang DDA bukan surat kebenaran yang kosong. Ia menyatakan cara pembahagian yang dipersetujui, jadi waris di luar negara perlu tahu apa yang dipersetujuinya sebelum menandatangani.

Nota penting: ketiga-tiga pengesah yang disenaraikan panduan itu ialah jawatan di Malaysia. Panduan tersebut tidak menyatakan apa yang perlu dibuat oleh waris yang berada di luar negara dan saya tidak menemui arahan rasmi yang menjawabnya. Jadi Unit Pembahagian Pusaka yang mengendalikan fail itu patut ditanya terlebih dahulu, sebelum dokumen dihantar jauh-jauh dari luar negara.

Dua perkara lain dalam panduan yang sama turut berguna kepada keluarga sebegini. Waris di bawah umur lapan belas tahun tidak diwajibkan hadir dan hanya salinan kad pengenalan serta surat beranak diperlukan. Waris yang menghadiri perbicaraan seorang diri pula dikehendaki membawa dua orang saksi bebas yang mengenali si mati.¹

Surat kuasa wakil yang disempurnakan di luar negara

Apabila waris itu perlu diwakili dan bukan sekadar bersetuju, jalannya surat kuasa wakil. Di sinilah artikel ini perlu menjadi tepat, kerana Akta Surat Kuasa Wakil 1949 menjadikan pengesahan sebagai syarat kesahan.

Subseksyen 3(1) menyatakan bahawa tiada surat cara yang berupa mewujudkan surat kuasa wakil mempunyai apa-apa kesahan untuk mewujudkan kuasa itu di dalam Semenanjung Malaysia, melainkan ia disempurnakan dan disahkan mengikut peruntukan tersebut.²

Bagi suratkuasa yang disempurnakan di luar Semenanjung, perenggan 3(1)(b) menyenaraikan sembilan kategori pengesah.²

Pengesah yang diterima di luar Semenanjung
Notari Awam
Pesuruhjaya Sumpah
Mana-mana Hakim
Majistret
Konsul ataupun Naib Konsul British
Wakil Baginda Ratu British
Mana-mana Pegawai Konsular Malaysia
Pesuruhjaya Haji Malaysia, bagi surat cara yang disempurnakan di Arab Saudi
Di Singapura, peguam Mahkamah Agung Republik itu ataupun pegawai bank yang diperbadankan di sana

Dua baris terakhir itu jarang diketahui. Waris yang berada di Arab Saudi, termasuk yang sedang menunaikan haji ataupun bekerja di sana, boleh mendapatkan pengesahan daripada Pesuruhjaya Haji Malaysia.²

Senarai ini juga lebih luas daripada kedutaan semata-mata. Notari awam tempatan di negara itu sendiri sudah memadai.

Dua syarat kesahan yang kerap terlepas pandang

Ramai menyangka suratkuasa hidup sebaik ia ditandatangani dan disahkan. Akta itu menyatakan sebaliknya.

Subseksyen 4(1) menetapkan suratkuasa tiada kesahan untuk mewujudkan kuasa itu di dalam Semenanjung sehingga salinan sahihnya, yang dibandingkan dan ditanda dengan perkataan true copy oleh Penolong Kanan Pendaftar, telah dideposit di pejabat Penolong Kanan Pendaftar.²

Ertinya ada dua langkah, bukan satu. Pengesahan di luar negara, kemudian deposit di Malaysia.

Syarat kedua menjejaskan waris di negara yang tidak berbahasa Melayu mahupun Inggeris. Subseksyen 4(2) menghendaki terjemahan yang diperakui dideposit pada masa yang sama, sama ada oleh jurubahasa mahkamah yang berkelayakan ataupun disahkan melalui akuan berkanun.²

Suratkuasa yang disempurnakan dalam bahasa Arab, Jepun ataupun Jerman memerlukan terjemahan itu dan ia perlu dirancang lebih awal kerana ia mengambil masa.

Bila suratkuasa itu terbatal?

Seksyen 5 menetapkan suratkuasa yang telah dideposit berterusan sehingga salah satu daripada beberapa perkara berlaku.²

Sebab ia terbatal
Notis bertulis pembatalan oleh pemberi kuasa dideposit di setiap pejabat tempat salinannya dideposit
Penerima kuasa menolaknya dan notis penolakan itu dideposit
Pemberi kuasa meninggal dunia
Penerima kuasa meninggal dunia
Penerima kuasa menjadi tidak sempurna akal
Pemberi kuasa dihukum tidak sempurna akal
Perintah penerimaan dibuat terhadap pemberi kuasa dalam kebankrapan

Dua baris bercetak tebal itu yang paling kerap terlepas pandang. Suratkuasa mati bersama mana-mana pihak, bukan pemberi kuasa sahaja. Wakil di Malaysia yang meninggal dunia di tengah urusan menamatkan suratkuasa itu dan waris di luar negara perlu membuatnya semula dari awal.

Satu had geografi juga perlu diketahui. Subseksyen 1(2) menyatakan akta ini terpakai di negeri-negeri Semenanjung Malaysia sahaja.²

Pengesahan dokumen tanah pula lain senarainya

Satu perkara yang kerap mengelirukan ialah anggapan bahawa satu senarai pengesah terpakai kepada semua dokumen. Ia tidak begitu.

Dokumen urus niaga tanah, contohnya Borang 14A, tertakluk kepada Jadual Kelima Kanun Tanah Negara, bukan kepada Akta 424. Jadual itu menyenaraikan pengesah bagi pelaksanaan di India, Pakistan, Singapura, Sri Lanka dan Brunei Darussalam, antaranya notari awam yang mempunyai meterai rasmi serta pegawai diplomatik dan konsular Malaysia.³

Satu medan dalam borang itu turut menjejaskan waris di luar negara. Perenggan 208(1)(b) menghendaki surat cara menyatakan satu alamat di dalam Malaysia bagi penyampaian notis, apabila alamat pihak itu berada di luar Persekutuan.³

Butiran penuh medan serta pengesahannya ada dalam cara-cara mengisi Borang 14A.

Notis bicara kini tanggungjawab pemohon

Satu perubahan pada 2024 menjejaskan keluarga yang warisnya di luar negara lebih daripada sesiapa dan ia patut diketahui sebelum fail dibuka.

Seksyen 11 Akta A1643 memindahkan kewajipan menyampaikan notis petisyen dan pendengaran daripada pegawai kepada pemohon, serta memansuhkan subseksyen 9(2) yang dahulunya mewajibkan notis itu disiarkan.⁴

Ertinya pemohon yang perlu memastikan waris di luar negara benar-benar menerima notis bicara. Alamat, nombor telefon dan emel setiap waris patut dikumpulkan lebih awal, bukan dicari selepas tarikh bicara ditetapkan.

Jika waris langsung tidak dapat dihubungi

Kadangkala waris di luar negara sudah lama hilang hubungan dan tiada alamat mahupun nombor yang masih berfungsi. Urusan tidak beku kerana itu.

Proviso kepada subseksyen 9(1) menetapkan bahawa tiada prosiding menjadi tidak sah kerana peninggalan ataupun kegagalan menyampaikan notis kepada mana-mana orang, melainkan pada pendapat Mahkamah Tinggi ia telah menyebabkan ketidakadilan yang nyata.⁵

Bahagian waris itu pula tidak hilang. Subseksyen 16(3) mengarahkan wang yang kena dibayar kepada seseorang didepositkan dengan Perbadanan apabila tempat orang itu tidak diketahui, apabila dia enggan menerima bayaran, apabila dia tidak mempunyai keupayaan di sisi undang-undang, ataupun apabila atas apa-apa sebab lain pembayaran tidak dapat dilaksanakan.⁵

Subseksyen 16(4) menetapkan Perbadanan memegang wang itu sebagai pemegang amanah bagi orang yang berhak dan boleh membayarnya apabila orang itu membuat tuntutan bertulis dan Perbadanan berpuas hati tentang identiti serta kelayakannya.⁵

Jadi waris yang muncul sepuluh tahun kemudian masih boleh menuntut bahagiannya.

Senarai kedutaan dan konsulat Malaysia

Waris yang perlu mencari pejabat perwakilan Malaysia yang terdekat boleh merujuk direktori rasmi Kementerian Luar Negeri, iaitu halaman Overseas Missions yang menyenaraikan 111 misi di seluruh dunia dengan penapis mengikut negara.⁶

Setiap misi mempunyai halamannya sendiri berserta alamat dan maklumat hubungan. Menelefon terlebih dahulu berbaloi, kerana waktu urusan konsular berbeza daripada waktu pejabat biasa dan sesetengah misi memerlukan temujanji.

Dua nota tambahan yang dibetulkan

Dua perkara dalam versi lama artikel ini perlu dibetulkan.

Pertama, pertikaian antara waris tidak memindahkan kes kepada mahkamah. Seksyen 14 Akta 98 memberi Pegawai Pembahagian Pusaka kuasa mendengar serta memutuskan pertikaian sampingan dan subseksyen 14(9) memberi perintahnya kuat kuasa yang sama seperti perintah mahkamah.⁵

Kedua, waris tidak perlu menjelaskan hutang dan cukai daripada poketnya sendiri sebelum pembahagian. Subseksyen 13(1) menetapkan perintah pegawai itu sendiri yang membuat peruntukan bagi pembayaran duti harta pusaka, perbelanjaan pengebumian dan hutang si mati, daripada harta pusaka itu dan pegawai boleh mengarahkan harta dijual bagi maksud tersebut.⁵

Duti harta pusaka itu sendiri sudah dimansuhkan oleh Akta Kewangan 1992 dengan kuat kuasa 1 November 1991 dan ia hanya kekal terpakai kepada orang yang meninggal dunia sebelum tarikh itu.⁷ Ini berguna diketahui waris di luar negara, kerana sesetengah negara memang mengenakan cukai ke atas harta pusaka dan andaian itu mudah terbawa ke sini.

Kesimpulan

Waris di luar negara bukan penghalang, tetapi ia menuntut perancangan yang lebih awal.

Pilih jalan yang betul dahulu. Borang DDA bagi waris yang sekadar bersetuju dengan cara pembahagian dan surat kuasa wakil bagi waris yang perlu diwakilkan.

Bagi surat kuasa wakil, ingat bahawa ia memerlukan dua langkah dan bukan satu. Pengesahan oleh salah seorang dalam senarai perenggan 3(1)(b), kemudian deposit salinan sahihnya di pejabat Penolong Kanan Pendaftar. Tanpa kedua-duanya, ia tiada kesahan.

Dan ingat bahawa suratkuasa itu mati bersama mana-mana pihak, jadi wakil yang dilantik patut seseorang yang sihat dan boleh dihubungi sepanjang urusan.

Satu keadaan menuntut perhatian tambahan, iaitu apabila tanah yang diuruskan itu tanah rizab Melayu. Di situ surat kuasa wakil membawa syarat yang berlainan mengikut negeri dan butirannya ada dalam tanah rizab Melayu dengan surat kuasa wakil.

Allahu a’lam.