Sijil Faraid, Apa Gunanya dan Cara Mohon di Mahkamah Syariah

Pendahuluan

Ramai waris mendengar nama sijil faraid buat kali pertama di kaunter. Ada yang disuruh mendapatkannya oleh pegawai, ada yang diberitahu oleh saudara bahawa tanpa sijil itu harta arwah tidak boleh dibahagi. Lalu mereka bertanya dua soalan, iaitu untuk apa sebenarnya sijil itu dan di mana hendak memohonnya.

Jawapannya bergantung pada apa yang diperakukan oleh sijil itu. Ia dokumen yang sangat berguna untuk satu tujuan, tetapi sering disangka boleh melakukan kerja dokumen lain.

Artikel ini menerangkan asas undang-undang sijil faraid, institusi yang menerimanya dan cara memohonnya secara ringkas. Langkah permohonan yang terperinci ada dalam artikel prosedur permohonan perintah faraid di Mahkamah Syariah.

Apa yang diperakukan oleh sijil faraid?

Nama rasminya di Selangor ialah perakuan pewarisan. Seksyen 65 Enakmen Pentadbiran Agama Islam (Negeri Selangor) 2003 membenarkan Mahkamah Syariah, atas permohonan orang yang menuntut sebagai benefisiari ataupun wakilnya, memperakukan dua perkara.¹

Pertama, fakta yang didapati oleh mahkamah.

Kedua, pendapat mahkamah tentang orang yang berhak mendapat bahagian dalam harta pusaka itu dan bahagian setiap seorang.

Seksyen itu meletakkan perakuan dalam konteks yang khusus, iaitu apabila mahkamah ataupun pihak berkuasa lain yang mengendalikan pentadbiran atau pembahagian pusaka orang Islam perlu menentukan siapa waris dan berapa bahagian mereka.¹ Bidang kuasa Mahkamah Tinggi Syariah Selangor juga meliputi penentuan orang yang berhak kepada bahagian harta pusaka si mati yang beragama Islam.²

Wilayah Persekutuan mempunyai peruntukan yang hampir sama dalam seksyen 50 Akta 505, bertajuk Inheritance certificates. Satu perbezaan wajar dicatat. Akta 505 membenarkan perakuan dibuat atas permintaan mahkamah ataupun pihak berkuasa lain itu sendiri, selain atas permohonan benefisiari.³ Negeri lain mempunyai enakmen masing-masing, jadi nombor seksyennya mungkin berbeza.

Apa yang tidak dilakukan oleh sijil faraid?

Sijil faraid menjawab soalan siapa dan berapa. Ia tidak memberi sesiapa kuasa mengurus harta si mati dan tidak memindahkan harta itu kepada sesiapa.

Pekeliling Ketua Pengarah Tanah dan Galian Persekutuan menyatakan kuasa negeri dalam hal pewarisan orang Islam terhad kepada perakuan tentang ahli waris serta kadar bahagian mereka. Pekeliling yang sama melarang Pendaftar mendaftarkan turun milik berdasarkan sijil faraid.⁴ Hujah penuh larangan itu ada dalam artikel sijil faraid tidak cukup untuk tukar nama geran.

Bagi harta alih pula, Jabatan Akauntan Negara menulis dengan terang dalam senarai dokumen tuntutan wang tak dituntut bahawa sijil faraid bukan surat kuasa mentadbir.⁵ Beza kedua-dua dokumen itu dihuraikan dalam artikel surat kuasa mentadbir, jenis dan siapa yang mengeluarkannya.

Jadi sijil faraid untuk apa?

Kegunaannya ialah bukti tentang siapa waris dan berapa bahagian mereka. Bukti itu diperlukan dalam beberapa keadaan.

Dipakai oleh mahkamah sivil dan pegawai pusaka

Mahkamah Persekutuan dalam kes Latifah Mat Zin, sebagaimana dipetik dalam pekeliling KPTG, menyatakan penentuan waris dan bahagian diputuskan oleh Mahkamah Syariah dan mahkamah sivil memberi kesan kepadanya dalam surat kuasa mentadbir serta dalam pembahagian pusaka.⁴

Bagi pusaka kecil, Pegawai Pembahagian Pusaka sendiri diwajibkan memastikan undang-undang yang terpakai dan memutuskan siapa benefisiari serta kadar bahagian masing-masing.⁶ Maka sijil faraid bukan syarat biasa bagi setiap petisyen. Ia membantu apabila susunan waris rumit ataupun dipertikaikan, kerana seksyen 65 memang ditulis untuk keadaan apabila pihak berkuasa lain perlu menentukan perkara itu.¹ Perjalanan petisyen di pejabat pusaka dihuraikan dalam artikel perjalanan urusan pusaka di Pejabat Pusaka Kecil.

Diterima oleh ASNB bagi tuntutan kecil

Halaman tuntutan pusaka ASNB menyebut sijil faraid dalam dua tempat. Bagi akaun tanpa penama, ASNB menyenaraikan Syariah Court Order/Faraid Certificate sebagai salah satu contoh dokumen kebenaran bagi kes orang Islam.⁷

Dalam senarai dokumen yang terperinci, sijil faraid disenaraikan bagi pelaburan berjumlah RM10,000 dan ke bawah, sebagai salah satu dokumen bukti hubungan bersama sijil nikah dan sijil kelahiran. Bagi jumlah melebihi RM10,000, senarai ASNB menghendaki surat kuasa ataupun perintah dan sijil faraid tidak termasuk dalam senarai itu.⁷ Kedudukan penama ASNB dihuraikan dalam artikel tuntutan ASB arwah dan kedudukan penama.

Bank Islam boleh memberi maklumat akaun kepada pemohon

Permohonan sijil faraid di Selangor perlu disertakan dokumen berkaitan harta si mati.⁸ Akta Perkhidmatan Kewangan Islam 2013 membenarkan institusi kewangan Islam mendedahkan maklumat akaun pelanggan yang meninggal dunia kepada orang yang dipercayainya dengan suci hati berhak memperoleh sijil faraid, dalam urusan permohonan sijil itu.⁹ Peruntukan yang sama terpakai bagi permohonan probet, surat kuasa mentadbir dan perintah pembahagian.

Adakah KWSP, Tabung Haji atau Amanah Raya meminta sijil faraid?

Ramai mencari sijil faraid KWSP. Halaman pengeluaran kematian KWSP, bagi ahli tanpa penama, menyenaraikan surat kuasa daripada mahkamah, institusi perundangan ataupun Amanah Raya. Simpanan melebihi RM25,000 dibayar berdasarkan surat pentadbiran itu. Halaman itu tidak menyebut sijil faraid.¹⁰ Isu penama KWSP pula dihuraikan dalam artikel isu penamaan KWSP yang perlu diketahui.

Tabung Haji menyenaraikan Mahkamah Syariah antara pihak yang surat kuasa atau perintahnya diterima bagi pendeposit yang meninggal dunia tanpa penama.¹¹ Halaman itu tidak menamakan sijil faraid secara khusus. Butirannya ada dalam artikel cara keluarkan duit Tabung Haji arwah.

Kami tidak menemui kenyataan rasmi Amanah Raya tentang sijil faraid. Sebelum memohon, tanyakan dahulu kepada institusi itu dokumen apa yang sebenarnya diterimanya, supaya waris tidak memohon dokumen yang akhirnya tidak dipakai.

Cara memohon sijil faraid di Mahkamah Syariah

Contoh di bawah ialah amalan Selangor. Negeri lain mempunyai borang dan fi sendiri.

Permohonan dibuat melalui Borang MS 3, bertajuk Permohonan (Perakuan Pewarisan/Faraid), di bawah seksyen 65 enakmen. Ia disokong afidavit dan memohon penentuan orang yang berhak bagi harta pusaka si mati serta bahagian mereka.⁸

Dokumen yang disenaraikan Jabatan Kehakiman Syariah Selangor termasuk salinan kad pengenalan pemohon, sijil kematian ataupun perintah anggapan mati, sijil kelahiran ataupun kad pengenalan waris, surat perakuan nikah ataupun cerai dan dokumen harta. Pusaka yang bernilai kurang daripada RM300,000 didaftarkan di Mahkamah Rendah Syariah dan yang melebihinya di Mahkamah Tinggi Syariah. Bayaran permohonan dan afidavit ialah RM23 di Mahkamah Rendah Syariah dan RM43 di Mahkamah Tinggi Syariah, tambah RM1 bagi setiap ekshibit.⁸

Selepas keputusan dibuat, sijil itu dikeluarkan dalam tempoh yang ditetapkan oleh piagam pelanggan negeri. Contohnya Jabatan Kehakiman Syariah Negeri Perlis menetapkan lima hari bekerja dan Jabatan Kehakiman Syariah Pahang menetapkan tujuh hari selepas pembahagian hak waris dibuat.¹²

Langkah demi langkah, termasuk siasatan dan kehadiran saksi, dihuraikan dalam artikel prosedur permohonan perintah faraid di Mahkamah Syariah. Kadar bahagian setiap waris boleh dianggarkan dahulu dengan kalkulator di efaraid.com sebelum ke mahkamah.

Kesimpulan

Sijil faraid ialah perakuan Mahkamah Syariah tentang siapa waris si mati dan berapa bahagian masing-masing. Di Selangor asasnya seksyen 65 Enakmen Pentadbiran Agama Islam (Negeri Selangor) 2003 dan permohonannya dibuat melalui Borang MS 3.

Gunanya sebagai bukti. Ia dipakai oleh mahkamah sivil dan berguna kepada pegawai pusaka dalam kes yang rumit dan ASNB menerimanya sebagai bukti hubungan bagi tuntutan kecil. Ia bukan surat kuasa mentadbir dan tidak boleh menukar nama dalam geran. Tanya dahulu institusi yang memegang harta itu sebelum memohon, kerana banyak institusi meminta surat kuasa ataupun perintah, bukan sijil faraid.