Surat Kuasa Mentadbir, Jenis dan Siapa yang Mengeluarkannya

Pendahuluan

Apabila pemilik harta meninggal dunia tanpa penama, institusi yang memegang hartanya lazimnya meminta satu dokumen, iaitu surat kuasa mentadbir. Jabatan Akauntan Negara, misalnya, menyenaraikannya sebagai dokumen tuntutan wang tak dituntut milik si mati.¹ Keluarga yang mencarinya di Google pula bertemu pelbagai istilah sekali gus. Ada letter of administration, ada surat kuasa dengan wasiat terlampir, ada de bonis non dan ada Borang F.

Semua istilah itu merujuk kepada satu perkara, iaitu kuasa yang diberikan oleh pihak berkuasa kepada seseorang untuk mentadbir harta si mati. Yang berbeza ialah siapa yang mengeluarkannya dan dalam keadaan apa ia diberikan.

Artikel ini menyusun jenis-jenis surat kuasa mentadbir mengikut pengeluarnya. Cara memohon dan syarat pentadbir tidak diulang di sini kerana ia sudah dihuraikan dalam artikel cara melantik pentadbir harta pusaka.

Apa sebenarnya surat kuasa mentadbir?

Akta Probet dan Pentadbiran 1959 mentakrifkan surat kuasa mentadbir sebagai surat yang dikeluarkan oleh mahkamah, sama ada umum, terhad, dengan wasiat terlampir ataupun selainnya, yang memberi kuasa kepada orang yang dinamakan di dalamnya untuk mentadbir pusaka si mati mengikut undang-undang. Orang yang menerimanya dipanggil pentadbir.²

Takrif itu sendiri sudah menunjukkan bahawa surat kuasa mentadbir bukan satu bentuk sahaja. Ia boleh umum ataupun terhad dan boleh disertakan wasiat ataupun tidak.

Perhatikan juga apa yang tidak ada dalam takrif itu. Ia memberi kuasa mentadbir. Ia tidak disebut sebagai penentuan siapa waris dan berapa bahagiannya.

Siapa yang mengeluarkan surat kuasa mentadbir?

Hanya dua pihak yang mengeluarkan dokumen yang bernama surat kuasa mentadbir. Amanah Raya Berhad berada dalam kedudukan yang tersendiri.

Pegawai Pembahagian Pusaka bagi pusaka kecil

Bagi pusaka kecil, Pegawai Pembahagian Pusaka boleh memberi surat kuasa mentadbir apabila keadaan kes memerlukannya, sama ada menggantikan perintah pembahagian ataupun bersamanya. Surat kuasa itu tertakluk kepada had yang dinyatakan oleh pegawai di dalamnya.³ Sejak 15 Julai 2024 ia boleh diberikan kepada lebih daripada seorang.⁴

Dokumen yang keluar ialah Borang F, bertajuk Grant of Letters of Administration under Section 13. Kuasanya terhad kepada mengumpul dan memelihara harta si mati.⁵ Huraian penuh isi borang itu ada dalam artikel Borang T, Borang E dan Borang F.

Mahkamah Tinggi di bawah Akta 97

Surat kuasa mentadbir Mahkamah Tinggi dikeluarkan di bawah Akta Probet dan Pentadbiran 1959. Akta itu mentakrifkan mahkamah sebagai Mahkamah Tinggi ataupun hakimnya, termasuk Pendaftar dan Penolong Pendaftar.² Pusaka yang melebihi had pusaka kecil dan pusaka yang mempunyai wasiat yang sah dibawa ke sini, walaupun nilainya kecil.³ Kebanyakan jenis surat kuasa yang dihuraikan di bawah datang daripada mahkamah ini.

Kedudukan Amanah Raya Berhad

Amanah Raya boleh menerima surat kuasa mentadbir daripada mahkamah sama seperti pemohon lain.⁶ Dalam keadaan itu yang mengeluarkan surat kuasa tetap Mahkamah Tinggi.

Laluan Amanah Raya sendiri berlainan. Di bawah seksyen 17 Akta Perbadanan Amanah Raya 1995, bagi harta alih yang nilainya tidak melebihi RM600,000, Amanah Raya boleh mengisytiharkan secara bertulis bahawa ia mengaku janji mentadbir harta itu. Selepas itu ia berkuasa mentadbir seolah-olah surat kuasa mentadbir telah diberikan kepadanya.⁶ Syarat penuh laluan ini dihuraikan dalam artikel hubungan antara Pejabat Pusaka Kecil, Mahkamah Tinggi Sivil dan Amanah Raya.

Jadi dokumen Amanah Raya bukan surat kuasa yang melantik waris sebagai pentadbir. Amanah Raya sendiri yang mentadbir. JKPTG menyebut dokumen itu sebagai Akuan atau Arahan oleh Amanah Raya.⁷ Halaman Amanah Raya pula memperihalkan dirinya sebagai mempunyai kuasa untuk mengeluar dan memohon surat kuasa mentadbir serta bidang kuasa eksklusif untuk mentadbir harta secara terus.⁸

Pengecualian dalam subseksyen 17(6) Akta 532 hanya menyentuh harta yang baginya Bahagian III atau IV Akta 98 terpakai, iaitu peruntukan khas Negeri Sembilan dan Sabah,⁶⁹ manakala seksyen 13A Akta 98 mewajibkan Pegawai Pembahagian Pusaka menerima akuan atau arahan Amanah Raya bagi harta alih dalam pusaka kecil yang telah ditadbirnya.⁹

Jenis surat kuasa mentadbir di Mahkamah Tinggi

Surat kuasa mentadbir biasa tanpa wasiat

Inilah jenis yang paling kerap. Ia diberikan apabila si mati meninggal tanpa wasiat dan pusakanya tidak dibawa ke Pejabat Pembahagian Pusaka. Keutamaan pemohon, bilangan pentadbir dan syarat penjamin dihuraikan dalam artikel cara melantik pentadbir harta pusaka.

Surat kuasa mentadbir dengan wasiat terlampir

Dalam bahasa Inggeris ia disebut letters of administration with the will annexed. Ia diberikan apabila si mati meninggalkan wasiat tetapi tiada wasi yang dapat mengambil probet.

Seksyen 16 Akta 97 menyenaraikan lima keadaannya.¹⁰

Pertama, wasiat itu tidak melantik wasi.

Kedua, wasi yang dilantik tidak berkeupayaan dari segi undang-undang ataupun menolak pelantikannya.

Ketiga, tiada wasi yang masih hidup selepas kematian pewasiat.

Keempat, semua wasi meninggal dunia sebelum mendapat probet ataupun sebelum selesai mentadbir pusaka.

Kelima, wasi yang dilantik tidak hadir untuk mengambil probet.

Mahkamah boleh memberikannya kepada sesiapa yang difikirkannya sesuai, tetapi akta menetapkan susunan keutamaan. Penerima baki wasiat didahulukan, diikuti wakil diri penerima baki yang sudah meninggal, kemudian benefisiari wasiat yang akan berhak mendapat surat kuasa sekiranya si mati meninggal tanpa wasiat, kemudian penerima wasiat yang lain dan akhir sekali pemiutang si mati.¹⁰

Yang membezakannya daripada surat kuasa biasa ialah wasiat itu terikat padanya. Seksyen 17 menetapkan wasiat itu mesti dilaksanakan seolah-olah probet telah diberikan kepada seorang wasi.¹⁰ Maka pentadbir ini bukan sahaja mentadbir pusaka tetapi juga menunaikan wasiat si mati.

Kesan wasiat pentadbiran yang hanya melantik wasi dihuraikan dalam artikel beza ada wisoyah dan tiada.

Surat kuasa de bonis non

De bonis non bermaksud surat kuasa ke atas harta yang belum ditadbir. Ia diberikan apabila pentadbir ataupun wasi asal meninggal dunia sebelum pusaka itu selesai ditadbir.¹¹ Kaedah-Kaedah Mahkamah 2012 mempunyai bentuk geran de bonis non dan bentuk de bonis non dengan wasiat terlampir bagi keadaan itu.¹²

Ia bukan pembaharuan surat kuasa lama. Ia surat kuasa baharu kepada orang baharu, hanya bagi baki harta yang tertinggal. Siapa yang boleh memohon dan apa yang berlaku kepada harta yang belum dibahagi dihuraikan dalam artikel pentadbir harta pusaka meninggal dunia.

Surat kuasa terhad

Akta 97 membenarkan surat kuasa yang dihadkan kepada tempoh ataupun tujuan tertentu. Empat keadaan yang paling berkaitan dengan keluarga ialah yang berikut.¹¹

Sehingga wasiat ditemui. Apabila wasiat dipercayai wujud tetapi belum dijumpai, surat kuasa boleh diberikan sehingga wasiat itu ataupun salinannya yang disahkan dikemukakan.

Semasa pertikaian probet. Sementara tindakan probet dibicarakan, surat kuasa pendente lite boleh diberikan kepada orang yang dilantik mahkamah, tetapi pentadbir itu tidak berkuasa membahagikan pusaka.

Bagi pihak kanak-kanak. Kanak-kanak tidak boleh menerima geran. Surat kuasa boleh diberikan kepada penjaganya sehingga kanak-kanak itu sendiri memperoleh geran.

Melalui wakil bagi orang di luar negara. Apabila orang yang berhak berada di luar Malaysia dan tiada orang lain yang sama berhak bersedia bertindak, surat kuasa boleh diberikan kepada wakilnya yang diberi kuasa, sehingga dia sendiri memperoleh geran.

Apabila surat kuasa terhad tamat tempohnya sedangkan masih ada harta yang belum ditadbir, surat kuasa baharu boleh diberikan kepada orang yang layak menerima geran asal.¹¹

Jenis surat kuasa di Pejabat Pembahagian Pusaka

Pejabat Pembahagian Pusaka mempunyai dua jenis sahaja.

Borang F ialah surat kuasa mentadbir yang diberikan pada akhir perbicaraan, ataupun pada akhir permohonan berikutnya apabila pentadbir baharu dilantik.⁵

Borang FA ialah surat kuasa pendente lite di bawah seksyen 8C, diberikan sebelum perintah pembahagian dibuat. Pentadbirnya tidak berkuasa membahagikan pusaka.⁴ Tujuannya mendapatkan maklumat tentang harta si mati dan ia sah selama tiga bulan.⁵

Pejabat Pembahagian Pusaka tidak mengeluarkan surat kuasa dengan wasiat terlampir. Pusaka yang mempunyai wasiat yang sah berada dalam bidang kuasa eksklusif Mahkamah Tinggi.³

Apa beza surat kuasa mentadbir dengan probet?

Probet ialah geran yang memberi kuasa kepada wasi yang dilantik dalam wasiat untuk mentadbir pusaka pewasiat.² Surat kuasa mentadbir pula diberikan kepada pentadbir yang dilantik oleh mahkamah ataupun pegawai.

Kedua-duanya memberi kuasa yang sama jenis, iaitu kuasa mentadbir. Bezanya terletak pada punca pelantikan. Wasi dipilih oleh si mati sendiri, manakala pentadbir dipilih oleh pihak berkuasa mengikut susunan keutamaan dalam akta. Surat kuasa dengan wasiat terlampir berada di tengah-tengah, kerana ada wasiat tetapi tiada wasi yang mengambil probet. Bagaimana probet digunakan bagi tanah dihuraikan dalam artikel geran probet dan Borang 14A.

Apa beza surat kuasa mentadbir dengan sijil faraid?

Sijil faraid dikeluarkan oleh Mahkamah Syariah. Ia memperakukan siapa yang berhak mendapat bahagian dalam pusaka si mati dan berapa bahagian masing-masing.¹³

Ia tidak melantik sesiapa sebagai pentadbir. Jabatan Akauntan Negara menyatakannya dengan ringkas dalam senarai dokumen tuntutan wang tak dituntut, iaitu sijil faraid bukan surat kuasa mentadbir.¹ Pekeliling Ketua Pengarah Tanah dan Galian Persekutuan juga melarang Pendaftar mendaftarkan turun milik berdasarkan sijil faraid dan mengarahkan pihak berkenaan mendapatkan perintah pembahagian ataupun surat kuasa mentadbir.¹⁴

Kedua-dua dokumen itu melakukan kerja yang berlainan. Sijil faraid menjawab soalan siapa dan berapa. Surat kuasa mentadbir menjawab soalan siapa yang berkuasa mengurus harta itu sehingga ia sampai kepada yang berhak. Kegunaan sijil faraid dihuraikan dalam artikel sijil faraid, apa gunanya dan cara mohon di Mahkamah Syariah.

Jadual ringkas jenis dan pengeluar

Dokumen	Dikeluarkan oleh	Bila
Surat kuasa mentadbir Borang F	Pegawai Pembahagian Pusaka	Pusaka kecil tanpa wasiat, apabila keadaan kes memerlukan pentadbir
Surat kuasa pendente lite Borang FA	Pegawai Pembahagian Pusaka	Sebelum perintah pembahagian, untuk mendapatkan maklumat harta
Surat kuasa mentadbir biasa	Mahkamah Tinggi	Tanpa wasiat, di luar pusaka kecil
Surat kuasa dengan wasiat terlampir	Mahkamah Tinggi	Ada wasiat tetapi tiada wasi yang mengambil probet
Surat kuasa de bonis non	Mahkamah Tinggi	Pentadbir atau wasi asal meninggal sebelum selesai
Surat kuasa terhad	Mahkamah Tinggi	Sehingga wasiat ditemui, semasa pertikaian, bagi kanak-kanak atau melalui wakil
Akuan atau arahan Amanah Raya	Amanah Raya Berhad	Harta alih tidak melebihi RM600,000 tanpa probet atau petisyen yang belum selesai
Probet	Mahkamah Tinggi	Ada wasiat dan wasi yang dilantik

Salah satu kegunaan dokumen-dokumen ini ialah menukar nama kereta arwah. Dokumen yang diterima JPJ bagi setiap saluran disenaraikan dalam bagaimana tukar nama kereta arwah di JPJ.

Kesimpulan

Surat kuasa mentadbir dikeluarkan oleh dua pihak, iaitu Pegawai Pembahagian Pusaka dalam Borang F dan Mahkamah Tinggi di bawah Akta Probet dan Pentadbiran 1959. Amanah Raya mentadbir harta alih yang kecil melalui akuannya sendiri, dengan kuasa seolah-olah surat kuasa telah diberikan kepadanya.

Di Mahkamah Tinggi, jenisnya ditentukan oleh keadaan. Ada wasiat tetapi tiada wasi membawa kepada surat kuasa dengan wasiat terlampir. Pentadbir yang meninggal sebelum selesai membawa kepada de bonis non. Keadaan sementara membawa kepada surat kuasa terhad. Sijil faraid dan probet pula dokumen yang lain dan sijil faraid tidak boleh menggantikan surat kuasa mentadbir.