Pejabat Pusaka Kecil, Mahkamah Tinggi atau Amanah Raya?

Pendahuluan

Soalan ini ditanya hampir setiap minggu dan biasanya dalam bentuk yang sudah tersilap dari awal.

Ramai menyangka tiga institusi ini tiga pilihan yang setara, lalu bertanya yang mana paling murah atau paling cepat. Bukan begitu. Undang-undang yang menentukan tempatnya, bukan pilihan waris.

Yang boleh waris buat ialah mengetahui jawapannya lebih awal, supaya tidak beratur di kaunter yang salah.

Dua soalan yang menentukan segalanya

Bukan satu soalan dan bukan bermula dengan nilai harta.

Soalan pertama, ada wasiat atau tidak?

Sekiranya si mati meninggalkan wasiat yang sah, kesnya ke Mahkamah Tinggi, walaupun hartanya kecil. Seksyen 5(1) Akta 98 menyatakannya dengan terang, iaitu tiada apa-apa dalam akta itu menyentuh bidang kuasa eksklusif Mahkamah Tinggi untuk memberikan probet apabila si mati meninggalkan wasiat yang sah berkenaan pusaka kecil ataupun sebahagian daripadanya.¹

Peruntukan itu menambah satu ayat yang menjelaskan niatnya. Pemberian itu apabila dibuat berkuat kuasa seolah-olah harta pusaka itu bukan pusaka kecil.¹ Ertinya wasiat mengeluarkan kes itu daripada sistem pusaka kecil sepenuhnya.

Soalan kedua, berapa nilainya?

Barulah di sini nilai masuk. Tanpa wasiat, pusaka yang tidak melebihi RM5 juta pergi ke Pejabat Pusaka Kecil dan yang melebihinya ke Mahkamah Tinggi.

Pejabat Pusaka Kecil

Ia ditadbir di bawah Akta Harta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955, iaitu Akta 98.¹

Perlu diperbetulkan di sini, kerana versi lama artikel ini tersilap. Akta 98 bukan Akta Probet dan Pentadbiran 1959. Akta Probet dan Pentadbiran 1959 ialah Akta 97 dan itu akta Mahkamah Tinggi.²

Apa yang dikira pusaka kecil? Harta apa-apa jenis, alih mahupun tak alih, yang jumlah nilainya tidak melebihi lima juta ringgit.¹

Angka dan syarat itu perlu diberi perhatian, kerana cetakan semula Akta 98 di portal Pejabat Peguam Negara masih memaparkan yang lama, iaitu enam ratus ribu ringgit dan syarat harta tak alih. Seksyen 5 Akta A1643 menggantikan perkataan wholly or partly of immovable dengan of any dan two million dengan five million, berkuat kuasa 15 Julai 2024.¹

Ertinya dua perkara berubah sekali gus. Pusaka yang langsung tiada tanah kini boleh masuk dan siling naik ke RM5 juta.

Nilainya pula dikira pada tarikh petisyen paling awal difailkan, bukan pada tarikh kematian mahupun tarikh bicara.¹

Tuan Seh Nilamuddin bin Hassan pernah menegaskan bahawa Pejabat Pusaka Kecil ialah pintu utama rakyat biasa dan ia diwujudkan supaya waris tidak perlu menanggung kos guaman yang tinggi.

Pegawai yang memutuskan kini bergelar Pegawai Pembahagian Pusaka, satu lagi perubahan 2024.³ Tugasnya bukan menimbang tara antara waris, sebaliknya subseksyen 12(7) mewajibkannya memutuskan siapa benefisiarinya dan berapa kadar bahagian masing-masing.³

Prosedur penuhnya dihuraikan dalam pengurusan pusaka kecil.

Mahkamah Tinggi Sivil

Ia beroperasi di bawah Akta Probet dan Pentadbiran 1959, iaitu Akta 97.²

Dua keadaan membawa kes ke sini.

Ada wasiat. Ini yang paling kerap terlepas pandang. Bidang kuasanya eksklusif dan tidak bergantung kepada nilai langsung.¹

Nilai melebihi RM5 juta. Pusaka yang melepasi siling itu bukan pusaka kecil, jadi Pejabat Pusaka Kecil tiada bidang kuasa ke atasnya.¹

Perlu dibezakan satu perkara yang versi lama artikel ini campurkan. Pertikaian serius bukan syarat bidang kuasa. Pertikaian tidak memindahkan kes ke Mahkamah Tinggi dengan sendirinya. Pusaka kecil yang dipertikaikan tetap didengar Pegawai Pembahagian Pusaka dan dia tetap wajib memutuskan. Yang berlaku ialah sesetengah pertikaian memang lebih sesuai dibicarakan di mahkamah dan itu pertimbangan praktikal, bukan peruntukan.

Amanah Raya Berhad

Dua pembetulan perlu dibuat sebelum apa-apa dikatakan tentangnya.

Namanya Akta Perbadanan Amanah Raya 1995, iaitu Akta 532, dengan tajuk Inggeris Public Trust Corporation Act 1995.⁴ Tiada akta bernama Amanah Raya Berhad Act 1995 sebagaimana ditulis versi lama.

Dan ia syarikat, bukan badan berkanun. Perbezaan itu bukan soal istilah semata-mata, kerana ia menentukan undang-undang mana yang mengawal seliannya.

Amanah Raya juga bukan pilihan ketiga yang setara dengan dua yang di atas. Laluan ringkasnya jauh lebih sempit dan dua had menentukannya.

Pentadbiran ringkas terbuka hanya bagi harta alih dan hanya apabila jumlah nilainya tanpa potongan hutang tidak melebihi RM600,000.⁴ Bagi nilai yang tidak melebihi RM50,000, harta itu boleh diserahkan terus kepada penuntut tanpa pentadbiran penuh.⁴

Perhatikan perkataan harta alih itu. Ada tanah, laluan ini tertutup, walau berapa rendah pun nilainya.

Selain itu Amanah Raya boleh dilantik sebagai pentadbir ataupun pemegang amanah profesional dan keluarga yang mahukan pihak berkecuali kerap memilihnya.

Jadual ringkas tiga institusi

Keadaan	Ke mana
Ada wasiat yang sah	Mahkamah Tinggi, tanpa mengira nilai
Tiada wasiat, apa-apa harta tidak melebihi RM5 juta	Pejabat Pusaka Kecil
Tiada wasiat, melebihi RM5 juta	Mahkamah Tinggi
Harta alih sahaja, tidak melebihi RM600,000	Amanah Raya, pentadbiran ringkas
Harta alih sahaja, tidak melebihi RM50,000	Amanah Raya, penyerahan terus

Bila ketiga-tiganya bertemu?

Ia tidak berdiri berasingan sepenuhnya.

Satu peruntukan baharu pada 2024 menghubungkan Amanah Raya terus dengan Pejabat Pusaka Kecil. Apabila seorang tuan punya harta sudah mati dan tiada prosiding diambil dalam tempoh enam bulan, Amanah Raya ataupun Majlis Agama Islam negeri boleh melaporkannya kepada Pegawai Pembahagian Pusaka dan pegawai itu boleh meminta mereka memfailkan petisyen bagi pihak pusaka berkenaan.³

Dua syarat melekat padanya. Pemfailan itu memerlukan persetujuan seorang benefisiari, pemiutang ataupun pembeli yang berkepentingan dan bahagian berkenaan Majlis bergantung kepada warta negeri masing-masing.³

Surat kuasa mentadbir daripada Mahkamah Tinggi pula kerap diperlukan di tempat lain, contohnya di bank ataupun pejabat tanah, jadi dokumen daripada satu institusi memang mengalir ke institusi yang lain.

Kesimpulan

Soalan yang betul bukan institusi mana yang terbaik.

Tanya dua perkara mengikut urutan. Ada wasiat? Kalau ya, Mahkamah Tinggi dan nilai tidak relevan. Kalau tidak, berapa nilainya? Lima juta ke bawah ke Pejabat Pusaka Kecil, lebih daripada itu ke Mahkamah Tinggi.

Amanah Raya berada di luar susunan itu. Ia laluan ringkas bagi harta alih yang kecil dan juga pentadbir profesional apabila keluarga memerlukan pihak berkecuali.

Dan bagi sesiapa yang membaca panduan lama, ingat satu perkara. Sejak 15 Julai 2024 pusaka kecil bukan lagi terhad kepada harta yang mengandungi tanah dan silingnya bukan lagi angka lama yang masih tercetak dalam salinan akta di portal rasmi.

Kredit: petikan Tuan Seh Nilamuddin bin Hassan tentang peranan Pejabat Pusaka Kecil dicatat pemilik laman ini daripada perkongsian lisan beliau. Lafaznya belum dapat disahkan terhadap rakaman ataupun teks bertulis. Ia dikekalkan kerana ia pandangan dan bukan dakwaan hukum.