bidang kuasa.

Yang menentukan tempat bukan pertikaian antara waris, tetapi ada atau tiada wasiat dan nilai harta. Seksyen 5 Akta 98 mengekalkan bidang kuasa eksklusif Mahkamah Tinggi apabila ada wasiat yang sah. Bagi kes tanpa wasiat pula, seksyen 3 yang dipindakan pada 2024 mentakrifkan pusaka kecil sebagai harta APA-APA JENIS yang tidak melebihi RM5 juta dan seksyen 4 memberi Pegawai Pembahagian Pusaka bidang kuasa EKSKLUSIF ke atasnya. Seksyen 7 malah mengarahkan Pendaftar Mahkamah Tinggi memindahkan petisyen pusaka kecil kepada pegawai itu. Pertikaian antara waris pula diputuskan di situ juga, di bawah seksyen 14.

Waris memohon di salah satu daripada tiga tempat, iaitu Amanah Raya Berhad bagi harta alih si mati hingga RM600,000, Pejabat Pusaka Kecil bagi pusaka tanpa wasiat hingga RM5 juta ataupun Mahkamah Tinggi bagi pusaka berwasiat atau melebihi RM5 juta. Lima peratus dalam seksyen 43 Akta 97 bukan had yuran syarikat, tetapi had komisen wasi atau pentadbir atas aset yang dikutipnya, mengikut budi bicara mahkamah.

Tidak. Akta itu hanya mengesahkan taraf anak apabila ibu bapanya berkahwin di bawah undang-undang perkahwinan sivil, sedangkan akta perkahwinan sivil itu sendiri menyatakan ia tidak terpakai kepada orang Islam. Bagi orang Islam, nasab ditentukan oleh hukum syarak dan enakmen keluarga Islam negeri, bukan oleh akta ini.

Wasiat pentadbiran yang sah membawa urusan pusaka ke Mahkamah Tinggi Sivil untuk geran probet, walau berapa pun nilai hartanya, kerana seksyen 5 Akta 98 mengekalkan bidang kuasa eksklusif mahkamah itu. Tanpa wasiat pula, nilai dan jenis harta yang menentukan, iaitu Pejabat Pusaka Kecil bagi harta tidak melebihi RM5 juta dan Mahkamah Tinggi bagi yang melebihinya.

Dua soalan menentukan tempatnya dan nilai harta hanyalah yang kedua. Soalan pertama ialah ada atau tiada wasiat, kerana seksyen 5 Akta 98 mengekalkan bidang kuasa EKSKLUSIF Mahkamah Tinggi apabila si mati meninggalkan wasiat yang sah, walaupun pusakanya kecil. Tanpa wasiat, barulah nilai menentukan, iaitu Pejabat Pusaka Kecil bagi apa-apa harta yang tidak melebihi RM5 juta dan Mahkamah Tinggi bagi yang melebihinya. Amanah Raya pula bukan pilihan ketiga yang setara, sebaliknya laluan ringkas bagi harta ALIH si mati yang tidak melebihi RM600,000. Tanah tidak ditadbir melalui laluan ini.

Akta A1643 berkuat kuasa pada 15 Julai 2024 dan ia pindaan yang paling luas setakat ini. Dua perubahan mengubah siapa yang layak memohon, iaitu had dinaikkan daripada dua juta kepada lima juta ringgit dan syarat bahawa pusaka kecil mesti mengandungi harta tak alih digugurkan. Satu jawatan baharu diwujudkan, iaitu Presiden Pembahagian Pusaka. Dua laluan baharu dibuka, iaitu pembahagian terus tanpa bicara bagi harta alih sehingga enam ratus ribu ringgit, serta jualan tanah atas persetujuan majoriti dua pertiga. Tiga tugas pula berpindah ke bahu pemohon, iaitu menyampaikan notis bicara, mendaftarkan perintah dan menyertakan dokumen sokongan.

Perintah faraid ialah penentuan siapa warisnya dan berapa bahagian masing-masing dan itu sahaja. Ia tidak memindahkan harta kepada sesiapa. Bidang kuasanya diberikan oleh enakmen pentadbiran agama Islam negeri, iaitu seksyen 61(3)(b)(ix) bagi Selangor dan Mahkamah Rendah Syariah mendengarnya apabila nilainya tidak melebihi had yang ditetapkan. Had itu berlainan antara negeri kerana Sultan boleh memperluaskannya melalui warta. Di Selangor ia kini tiga ratus ribu ringgit. Satu perkara perlu diperiksa dahulu sebelum memohon, kerana bagi pusaka kecil, Pegawai Pembahagian Pusaka sendiri diwajibkan menentukan waris serta bahagian mereka di bawah seksyen 12(7) Akta 98.

Dalam perbicaraan pusaka kecil, pegawai menentukan agama si mati sebelum apa-apa pembahagian dibuat. Jawapannya menentukan rejim mana yang terpakai, iaitu faraid bagi orang Islam atau Akta Pembahagian bagi bukan Islam. Kedua-duanya memberi hasil yang berbeza kepada waris yang sama.

JKPTG menyenaraikan 34 Pejabat Pembahagian Pusaka di Semenanjung, Kuala Lumpur, Labuan dan Putrajaya. Petisyen difailkan di negeri tempat harta si mati terletak, bukan tempat tinggal si mati atau waris dan pegawai di negeri tempat petisyen pertama difailkan memegang bidang kuasa ke atas seluruh pusaka. Dalam negeri itu, JKPTG menyatakan permohonan boleh dikemukakan di mana-mana Pejabat Pembahagian Pusakanya.

Tidak cukup. Pendaftar Hakmilik dan Pentadbir Tanah dilarang mendaftarkan turun milik berdasarkan perintah, sijil ataupun perakuan faraid dan larangan itu tertulis dalam pekeliling rasmi. Sijil faraid mengesahkan siapa warisnya dan berapa bahagiannya. Yang menukar nama dalam geran ialah surat kuasa mentadbir, geran probet ataupun perintah pembahagian.

Boleh diselesaikan dan tempatnya ditentukan oleh undang-undang dan bukan oleh pilihan waris. Pusaka tanpa wasiat yang nilainya tidak melebihi lima juta ringgit difailkan di Pejabat Pembahagian Pusaka, manakala pusaka yang melebihi had itu ataupun yang ada wasiat dibawa ke Mahkamah Tinggi. Sejak 15 Julai 2024 pusaka kecil tidak lagi perlu mengandungi tanah, jadi pusaka yang hanya berupa wang tunai pun boleh masuk. Pusaka yang hanya berupa harta alih tidak melebihi enam ratus ribu ringgit malah boleh diselesaikan dengan perintah pembahagian terus tanpa bicara langsung. Memilih tempat yang salah pun tidak mematikan permohonan kerana akta mewajibkan ia dipindahkan.