Pengurusan Harta Pusaka

Pendahuluan

Keluarga yang baru kehilangan biasanya bertemu tiga soalan serentak. Ke mana urusan ini dibawa, berapa kosnya dan siapa yang patut menguruskannya.

Artikel ini menjawab ketiga-tiganya dan ia membetulkan satu anggapan yang paling kerap beredar tentang kos, iaitu anggapan bahawa undang-undang membenarkan syarikat perkhidmatan mengenakan sehingga lima peratus daripada nilai harta.

Mengapa harta pusaka perlu diuruskan?

Harta yang tidak diuruskan kekal atas nama si mati. Istilah yang dipakai ialah harta beku dan kesannya bukan sekadar waris tidak dapat mengambil bahagian masing-masing. Hutang si mati pun tidak dapat dilangsaikan daripada hartanya sendiri. Punca harta menjadi beku selalunya waris yang tidak sekata. Perkara itu dihuraikan dalam artikel penasihat 20 sen antara punca masalah pusaka.

Perbezaan antara harta berdaftar dengan harta tidak berdaftar membantu di sini. Harta berdaftar ialah harta yang pemilikannya tercatat dalam daftar rasmi, contohnya tanah, rumah, kenderaan, akaun bank dan saham. Harta tidak berdaftar pula harta yang berpindah tangan tanpa daftar, contohnya perabot, peralatan dan barang rumah. Haiwan peliharaan juga termasuk dalam golongan ini. Kedudukannya dihuraikan dalam artikel adakah kucing dikira harta pusaka.

Harta tidak berdaftar tidak memerlukan pertukaran nama dalam mana-mana daftar, jadi waris boleh membahagikannya sesama sendiri setelah mengetahui bahagian faraid masing-masing. Harta berdaftar pula memerlukan perintah, kerana pihak yang memegang daftar itu tidak akan menukar nama tanpa perintah. Saham ialah contoh yang paling ketat dalam hal ini. Prosedurnya dihuraikan dalam artikel cara uruskan akaun CDS pelabur yang sudah meninggal dunia.

Satu perkara halus perlu diperhatikan di sini. Harta tidak berdaftar tetap sebahagian daripada harta pusaka dan tetap dikira dalam nilai keseluruhan, walaupun ia tidak memerlukan pertukaran nama. Subseksyen 3(2) Akta 98 sebagaimana dipinda pada 2024 merangkumi apa-apa harta.¹

Ke mana permohonan dibawa?

Tiga tempat sahaja wujud dan yang menentukannya bukan jenis harta semata-mata, tetapi ada atau tiada wasiat berserta nilai keseluruhannya.

Tempat	Undang-undang	Syarat
Amanah Raya Berhad	Akta 532, seksyen 17	Harta alih sahaja, tidak melebihi RM600,000, tiada sesiapa berhak memohon probet dan tiada petisyen suratkuasa mentadbir yang belum selesai
Pejabat Pusaka Kecil	Akta 98, seksyen 3 dan 4	Apa-apa harta, tidak melebihi RM5 juta dan tiada wasiat. Bidang kuasanya eksklusif
Mahkamah Tinggi Sivil	Akta 97	Ada wasiat yang sah, ataupun nilai melebihi RM5 juta

Satu kesilapan yang kerap beredar perlu dibetulkan di sini. Harta alih yang melebihi RM600,000 tidak semestinya pergi ke Mahkamah Tinggi. Ambang RM600,000 dalam seksyen 17 Akta 532 hanya menentukan sama ada Amanah Raya boleh mentadbirnya secara ringkas.² Portal rasmi kerajaan menyatakan ambang yang sama, iaitu pusaka ringkas bernilai RM600 ribu ke bawah dan mempunyai harta alih.³

Simpanan tunai RM700,000 semata-mata, tanpa sebarang tanah, tetap pusaka kecil kerana subseksyen 3(2) Akta 98 sebagaimana dipinda merangkumi apa-apa harta sehingga lima juta ringgit.¹⁴ Ia pergi ke Pejabat Pusaka Kecil, bukan ke Mahkamah Tinggi.

Perkara kedua yang sering tertinggal ialah wasiat. Subseksyen 5(1) Akta 98 mengekalkan bidang kuasa eksklusif Mahkamah Tinggi untuk memberi probet apa-apa wasiat yang sah dan geran itu berkuat kuasa seolah-olah pusaka itu bukan pusaka kecil.¹ Jadi wasiat membawa kes ke Mahkamah Tinggi walau berapa pun nilainya.

Satu perkara lagi dalam pengiraan nilai. Subseksyen 3(4) menetapkan nilai ditentukan tanpa potongan hutang si mati.¹ Rumah berharga RM800,000 yang berbaki pinjaman RM700,000 tetap dikira RM800,000.

Perbandingan penuh antara ketiga-tiga laluan itu ada dalam perbezaan Pejabat Pusaka Kecil dengan Mahkamah Tinggi Sivil. Susunan dua soalan yang menentukan laluan mana yang terpakai, iaitu ada atau tiada wasiat dahulu dan nilai harta kemudian, dihuraikan dalam Pejabat Pusaka Kecil, Mahkamah Tinggi atau Amanah Raya?.

Apa yang perlu dimulakan waris?

Dua keputusan perlu dibuat pada peringkat awal dan kedua-duanya boleh dibuat dalam satu perbincangan keluarga.

Keputusan pertama ialah sama ada hendak menguruskannya sendiri ataupun menggunakan khidmat pihak ketiga. Bagi Amanah Raya dan Pejabat Pusaka Kecil, waris memang boleh memfailkan sendiri dan peguam tidak diwajibkan. Bagi Mahkamah Tinggi pula, khidmat guaman lazimnya diperlukan kerana prosedurnya mengikut kaedah-kaedah mahkamah.

Keputusan kedua ialah siapa yang akan bertindak. Perlu difahami bahawa petisyen itu tidak memerlukan semua waris memfailkannya bersama. Subseksyen 8(1) Akta 98 membenarkan petisyen dilodgekan oleh mana-mana orang yang mendakwa dirinya berkepentingan dalam pusaka sebagai benefisiari dan juga oleh pemiutang, pembeli, Perbadanan, Majlis, penjaga ataupun sahabat wakil.¹ Penghulu dan Pegawai Penempatan yang disebut dalam cetakan lama sudah digantikan oleh pindaan yang berkuat kuasa pada 15 Julai 2024.

Ertinya seorang waris yang bersedia sudah memadai untuk menghidupkan fail.

Langkah demi langkah di Pejabat Pusaka Kecil

Langkah	Apa yang berlaku
1	Kematian berlaku dan harta menjadi beku
2	Waris berbincang lalu menetapkan siapa yang akan memfailkan
3	Dokumen dikumpulkan mengikut senarai semak rasmi JKPTG
4	Borang A ditandatangani di hadapan Majistret atau Pesuruhjaya Sumpah, lalu difailkan
5	Pegawai menyiasat, menilai harta alih dan memastikan bidang kuasanya
6	Notis Petisyen dan Pendengaran, iaitu Borang D, dikeluarkan
7	Perbicaraan dijalankan dan keterangan direkodkan atas sumpah
8	Perintah pembahagian ataupun suratkuasa mentadbir dikeluarkan
9	Perintah didaftarkan, lalu aset dicairkan, hutang dilangsaikan dan harta diagihkan

Dua nombor dalam perjalanan itu wajar ditulis di kalendar. Borang A yang diisi dalam talian perlu dicetak, ditandatangani di hadapan Majistret atau Pesuruhjaya Sumpah, lalu dihantar dalam tempoh dua puluh satu hari.⁵ Dan rayuan ke Mahkamah Tinggi perlu dibuat dalam tempoh tiga puluh hari dari tarikh perintah, keputusan atau perbuatan itu dibuat.⁴

Nota penting: angka empat belas hari bagi rayuan masih beredar dalam bahan yang disiarkan sebelum 15 Julai 2024, termasuk poster yang dahulunya dipaparkan dalam artikel ini. Ia betul pada masa itu, kerana subseksyen 29(2) yang lama merujuk kepada prosedur rayuan sivil dari Mahkamah Sesyen. Seksyen 23 Akta A1643 menggantikannya dengan tempoh tiga puluh hari.⁴

Huraian penuh setiap peringkat itu ada dalam perjalanan urusan pusaka di pejabat pusaka kecil, manakala senarai dokumen yang lengkap ada dalam cara pengurusan pusaka di pejabat pusaka kecil.

Berapa kosnya dan apa maksud lima peratus itu?

Di sinilah salah faham yang paling mahal berlaku dan ia berlaku kerana satu peruntukan dipetik lebih luas daripada bunyinya.

Seksyen 43 Akta Probet dan Pentadbiran 1959 bertajuk komisen wasi atau pentadbir. Subseksyen 43(1) menyatakan Mahkamah boleh mengikut budi bicaranya sendiri membenarkan wasi ataupun pentadbir satu komisen yang tidak melebihi lima peratus ke atas nilai aset yang dikutip mereka.⁶

Ayat yang sama menambah syarat lagi. Dalam membenarkan ataupun menolak komisen itu, Mahkamah berpandukan penilaiannya terhadap kelakuan wasi atau pentadbir dalam mentadbir pusaka tersebut.⁶

Tiga perkara perlu dipisahkan daripada ayat itu.

Pertama, ia budi bicara Mahkamah dan bukan hak yang wujud sendiri. Kedua, ia komisen kepada wasi ataupun pentadbir, iaitu orang yang dilantik mentadbir dan bukan yuran syarikat perkhidmatan. Ketiga, hadnya dikira atas nilai aset yang benar-benar dikutip mereka, bukan atas nilai keseluruhan harta pusaka.

Maka ayat bahawa undang-undang membenarkan pihak ketiga mengenakan caj sehingga lima peratus daripada nilai harta adalah tidak tepat. Yuran syarikat perkhidmatan ialah perkara kontrak antara keluarga dengan syarikat itu. Ia tidak dihadkan oleh seksyen 43 dan ia juga tidak dibenarkan oleh seksyen 43.

Perbezaan ini berguna kepada keluarga. Yuran yang dipersetujui perlu dinilai sebagaimana harga perkhidmatan lain dinilai, iaitu dengan membandingkan skop kerja dan harga, bukan dengan menganggap ia sudah dihadkan undang-undang.

Kos yang wajar diambil kira dalam perbandingan itu pula bukan yuran syarikat sahaja, tetapi juga fi pemfailan, pembelian carian rasmi hartanah, duti setem, perjalanan berulang ke pejabat dan bagi kes Mahkamah Tinggi, kos guaman.

Kos yang tetap ditanggung keluarga

Walaupun urusan diserahkan kepada pihak ketiga, beberapa kos biasanya tetap ditanggung keluarga sendiri, jadi ia patut ditanya di hadapan.

Satu daripadanya ialah bayaran perintah yang dikenakan Pejabat Pusaka Kecil selepas perbicaraan selesai. Kadarnya berperingkat, iaitu RM50 bagi harta RM50,000 dan ke bawah, 0.2 peratus bagi RM50,001 hingga dua juta ringgit, serta 0.3 peratus bagi dua juta hingga lima juta ringgit.⁷

Istilah perbatuan kerap dicampurkan dengan kadar itu, termasuk dalam versi lama artikel ini yang bersandar kepada modul latihan syarikat.⁸ Kedua-duanya berlainan. Perbatuan ialah caj jarak perjalanan pada kadar RM1.00 sekilometer, manakala kadar berperingkat di atas ialah bayaran bagi perintah itu sendiri.⁷

Satu lagi ialah perakuan faraid daripada Mahkamah Syariah, sekiranya ia diperlukan. Bagi kes Mahkamah Tinggi pula, kos pemfailan serta afidavit biasanya di luar pakej.

Jadual fi sebenar yang diterbitkan sebuah penyedia, berserta senarai penuh caj yang dikenakan berasingan selepas kes selesai, dihuraikan dalam berapa kos melantik syarikat menguruskan harta pusaka.

Soalan yang paling berguna untuk ditanya mana-mana penyedia perkhidmatan ialah apa yang tidak termasuk, bukan apa yang termasuk.

Perkara yang pentadbir perlu tahu

Tugas pentadbir bukan sekadar mengumpul dokumen. Dia memegang harta orang lain dan kesilapan pembahagian bermakna sebahagian waris memakan harta yang bukan haknya.

Maka bahagian faraid perlu diketahui sebelum apa-apa muafakat dibuat. Keluarga yang terus membahagi ikut rasa, tanpa mengetahui bahagian masing- masing, membuka ruang ungkit-mengungkit bertahun-tahun kemudian. Muafakat yang sah ialah muafakat yang dibuat selepas setiap orang tahu apa yang dilepaskannya.

Bagi waris bawah umur pula, satu pembetulan perlu dibuat kepada anggapan yang biasa. Memang benar keluarga tidak boleh mengikat kanak-kanak dengan persetujuan mereka, kerana subseksyen 15(1) Akta 98 menghendaki semua benefisiari yang bersetuju itu dewasa lagi berkeupayaan.¹

Tetapi pintunya tidak tertutup rapat. Subseksyen 15(2) membenarkan Pegawai Pembahagian Pusaka sendiri memberi persetujuan bagi pihak kanak-kanak itu, apabila pada pendapatnya persetujuan itu demi kepentingan kanak-kanak berkenaan.¹

Bezanya ialah siapa yang memutuskan. Keluarga tidak boleh memutuskannya, tetapi pegawai boleh dan dia memutuskannya mengikut kepentingan kanak-kanak itu dan bukan kepentingan keluarga.

Kesimpulan

Tiga perkara memadai untuk dibawa daripada artikel ini.

Tempat permohonan ditentukan oleh ada atau tiada wasiat, kemudian oleh nilai keseluruhan tanpa potongan hutang. Harta alih yang melebihi RM600,000 tidak semestinya ke Mahkamah Tinggi, kerana ambang itu hanya ambang Amanah Raya.

Lima peratus dalam seksyen 43 Akta 97 ialah komisen budi bicara Mahkamah kepada wasi ataupun pentadbir, dikira atas aset yang dikutip mereka. Ia bukan had yuran syarikat dan ia bukan kebenaran mengenakan yuran.

Dan bahagian faraid perlu diketahui sebelum muafakat, bukan selepasnya, kerana muafakat yang dibuat tanpa mengetahui hak adalah pelepasan yang tidak disedari.

Allahu a’lam.