Adakah Harta Pusaka Dikenakan Cukai?

Pendahuluan

Ramai waris bimbang harta yang ditinggalkan arwah akan dipotong cukai yang besar sebelum sampai ke tangan mereka. Kebimbangan itu sering datang daripada cerita cukai warisan di negara lain atau daripada borang lama yang masih menyebut duti harta pusaka.

Jawapan ringkasnya, Malaysia tidak mengenakan cukai ke atas harta pusaka itu sendiri. Tetapi beberapa cukai lain masih boleh menyentuh harta pusaka. Setiap satunya mempunyai sebab dan masa yang berbeza. Artikel ini menerangkan apa yang sudah dimansuhkan, apa yang masih ada dan siapa yang bertanggungjawab menguruskannya dengan Lembaga Hasil Dalam Negeri (LHDN).

Duti harta pusaka sudah dimansuhkan

Dahulu Malaysia mengenakan duti harta pusaka (estate duty) ke atas pusaka orang yang meninggal dunia. Akta Kewangan 1992 memansuhkan semua undang-undang duti harta pusaka, termasuk ordinan Sabah dan Sarawak, berkuat kuasa pada 1 November 1991.¹

Undang-undang lama itu masih terpakai dalam satu keadaan sahaja, iaitu bagi orang yang meninggal dunia sebelum tarikh itu.¹ Pusaka lama yang belum diselesaikan sejak sebelum 1991 mungkin masih menyentuh soal ini. Baris duti harta pusaka yang masih tercetak pada perintah pembahagian pusaka kecil ialah sisa daripada borang lama, sebagaimana diterangkan dalam artikel Borang T, Borang E dan Borang F.

Bagi kematian pada atau selepas 1 November 1991, tiada cukai yang dikenakan semata-mata kerana harta itu berpindah daripada arwah kepada warisnya.

Cukai pendapatan arwah menjadi hutang pusaka

Kematian tidak memadamkan cukai pendapatan yang belum dijelaskan.² Subseksyen 74(1) Akta Cukai Pendapatan 1967 menetapkan bahawa wasi arwah ditaksir dan dikenakan cukai bagi tahun kematian, tahun berikutnya dan jika perlu bagi tahun-tahun sebelumnya, sama seperti arwah akan ditaksir jika dia masih hidup.³

Siapa yang dimaksudkan dengan wasi?

Akta itu memakai satu perkataan sahaja, iaitu executor. Seksyen 2 mentakrifkannya sebagai wasi, pentadbir atau orang lain yang mentadbir atau menguruskan pusaka orang yang meninggal dunia.³

Maknanya tanggungjawab ini tidak terhad kepada orang yang memegang probet atau surat kuasa mentadbir. Ketetapan Umum LHDN No. 9/2023 menyatakan bahawa jika surat kuasa mentadbir tidak dimohon, waris terdekat boleh dilantik untuk bertanggungjawab membayar liabiliti cukai arwah. Contohnya seorang balu yang mengisi borang nyata cukai bagi pihak suaminya dikira sebagai orang lain di bawah takrif wasi itu.² Tugas pentadbir yang lain dihuraikan dalam artikel tugas dan tanggungjawab pentadbir harta pusaka.

Apa yang perlu dibuat dengan LHDN?

Ketetapan Umum yang sama menggariskan beberapa langkah.²

Memaklumkan kematian. Saudara terdekat ataupun wasi memaklumkan kematian kepada LHDN dengan Borang CP 57, iaitu Borang Pemberitahuan Kematian Pembayar Cukai. Ia disertakan salinan sijil kematian dan salinan probet atau surat kuasa mentadbir jika ada.

Menyemak dan menjelaskan tunggakan. Wasi menyemak sama ada arwah mempunyai tunggakan cukai bagi tahun-tahun lalu, lalu menjelaskannya termasuk penalti. Jika tunggakan tidak dapat dibayar sekali gus, LHDN boleh membenarkan bayaran secara ansuran dengan kelulusan pengurusannya.

Memfailkan borang nyata yang tertinggal. Wasi memfailkan borang nyata cukai pendapatan bagi setiap tahun yang tidak difailkan arwah serta bagi tahun kematian itu sendiri. Bagi tahun kematian, tarikh akhirnya ialah 30 April tahun berikutnya bagi pendapatan penggajian ataupun 30 Jun bagi pendapatan perniagaan.

Menuntut bayaran balik. Jika arwah terlebih bayar cukai, wasi berhak memohon bayaran balik bagi pihaknya.

Tempoh LHDN untuk membuat taksiran juga berkait dengan pemberitahuan ini. Subseksyen 74(3) menetapkan taksiran mesti dibuat sebelum berakhirnya tahun taksiran ketiga selepas tahun LHDN dimaklumkan tentang kematian itu dalam borang yang ditetapkan.³

Jangan bahagi harta sebelum cukai diperuntukkan

Di sinilah undang-undang cukai bertemu dengan hukum pusaka. Subseksyen 74(4) menjadikan cukai yang perlu dibayar oleh wasi, berserta penaltinya, sebagai hutang yang dibayar daripada harta pusaka arwah.³

Subseksyen 74(5) pula melarang wasi membahagikan apa-apa aset pusaka selagi dia belum membuat peruntukan bagi cukai yang diketahuinya atau yang munasabah dijangkanya perlu dibayar.³ Wasi yang melanggarnya bertanggungjawab secara bersesama dan berasingan untuk membayar penalti yang sama banyak dengan cukai itu.³ LHDN juga boleh mengambil tindakan sivil terhadap wasi yang gagal membayar tunggakan cukai arwah.²

Dari sudut faraid, kedudukan ini selari dengan turutan hak ke atas harta pusaka. Hutang arwah dijelaskan dahulu sebelum baki dibahagi kepada waris, sebagaimana diterangkan dalam artikel lima hak yang perlu diselesaikan sebelum faraid.

Pendapatan harta pusaka selepas kematian

Harta pusaka kadangkala terus menghasilkan pendapatan, seperti sewa rumah, dividen dan faedah. Subseksyen 64(1) Akta Cukai Pendapatan menetapkan bahawa pendapatan daripada sumber pusaka yang terbit selepas hari kematian dikira sebagai pendapatan wasi.³ Ia ditaksir atas nama wasi, bukan atas nama arwah.

Ketetapan Umum LHDN menjelaskan bila kedudukan itu berakhir. Selagi pentadbiran belum selesai, pendapatan itu pendapatan harta pusaka dan dicukai ke atas wasi. Selepas harta itu dibahagikan, pendapatan daripadanya menjadi pendapatan benefisiari dan dicukai ke atas waris yang menerimanya.²

Inilah satu lagi sebab pembahagian pusaka tidak wajar ditangguhkan. Selagi harta tidak dibahagi, wasi terus menanggung urusan cukai bagi pihak semua waris.

Duti setem ketika harta berpindah

Duti setem dikenakan ke atas surat cara yang disenaraikan dalam Jadual Pertama Akta Setem 1949, bukan ke atas harta itu sendiri.⁴ Maka soalannya ialah surat cara apa yang disempurnakan ketika harta pusaka berpindah.

Pindah milik oleh pentadbir kepada waris. Subseksyen 16(4) Akta Setem 1949 menetapkan pindah milik kepada benefisiari oleh orang yang memegang kedudukan amanah tidak dikenakan duti sebagai pelupusan sukarela. Butiran 32(i) Jadual Pertama pula mengenakan duti tetap RM10 bagi pindah milik yang tidak dikenakan duti secara khusus.⁴

Waris melepaskan hak kepada waris lain. Butiran 32(h)(ii) mengenakan duti tetap RM10 bagi pindah milik melalui pelepasan atau penolakan hak oleh seorang benefisiari pusaka kepada benefisiari lain yang berhak di bawah pusaka yang sama.⁴ Inilah keadaan yang biasa berlaku dalam lepas hak atau takharuj.

Waris menjual kepada pembeli. Jualan kepada pembeli luar ialah jualan biasa. Butiran 32(a) mengenakan duti ad valorem yang dikira atas nilai balasan ataupun nilai pasaran harta itu, yang mana lebih tinggi.⁴

Duti sebenar ditaksir oleh LHDN semasa surat cara itu disetemkan. Beza antara turun milik melalui perintah dengan pindah milik melalui surat cara serta kesannya kepada duti setem dihuraikan dalam artikel perbezaan turun milik dengan pindah milik.

Cukai keuntungan harta tanah apabila dijual

Turun milik hartanah daripada arwah kepada waris tidak menimbulkan cukai keuntungan harta tanah (CKHT). LHDN menyatakan harga pelupusan bagi urus niaga itu dianggap sama dengan harga pemerolehannya, jadi tiada keuntungan yang boleh dicukai.⁵

CKHT hanya timbul apabila hartanah itu dijual. Bagi waris yang menjual selepas namanya didaftarkan, tarikh pemerolehannya ialah tarikh pindah milik dan harganya nilai pasaran pada tarikh itu. Bagi pentadbir yang menjual sebelum harta dibahagi, tarikh pemerolehannya ialah tarikh kematian.⁵

Kadar, pengecualian dan borang yang perlu diisi dihuraikan dalam artikel CKHT harta pusaka. Soalan zakat ke atas hasil jualan pula dijawab dalam artikel adakah harta pusaka dikenakan zakat.

Kesimpulan

Malaysia tidak mengenakan cukai ke atas harta pusaka itu sendiri. Duti harta pusaka dimansuhkan berkuat kuasa 1 November 1991 dan hanya terpakai kepada kematian sebelum tarikh itu.

Cukai yang masih ada ialah cukai yang memang wujud tanpa kematian. Cukai pendapatan arwah yang tertunggak menjadi hutang yang dibayar daripada harta pusaka sebelum ia dibahagi. Pendapatan daripada harta pusaka selepas kematian dicukai ke atas wasi sehingga harta itu dibahagi. Duti setem dikenakan ke atas surat cara pindah milik dan CKHT timbul apabila hartanah itu dijual.

Bagi waris yang menguruskan pusaka, langkah pertama dengan LHDN ialah memaklumkan kematian melalui Borang CP 57 dan menyemak sama ada arwah mempunyai tunggakan cukai. Jangan bahagikan harta sebelum perkara itu jelas.