Hukum Faraid.

Ya, dalam konteks fiqh warisan, kematian akibat kemalangan boleh dikategorikan sebagai القتل الخطأ (pembunuhan tidak sengaja). Contohnya disebut dalam kitab fiqh:

Boleh dan hukumnya harus. Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan menyatakan harus bagi orang Islam menghibahkan sesuatu kepada orang bukan Islam. Tetapi soal hukum bukan soal yang sebenarnya menyusahkan mualaf di Malaysia. Soal yang menyusahkan ialah penguatkuasaan, kerana Mahkamah Syariah tidak boleh mendengar kes yang salah satu pihaknya bukan Islam. Sebab itu hibah perlu disempurnakan semasa hidup sehingga tiada apa-apa yang tinggal untuk dipertikaikan.

Hutang antara dua waris bukan hutang si mati, jadi ia tidak ditolak daripada harta pusaka semasa pembahagian. Apabila penghutang mengizinkan, pemiutang boleh mengambil haknya daripada bahagian penghutang tanpa masalah. Apabila penghutang enggan membayar sedangkan dia mampu, jumhur mazhab termasuk Syafie membenarkan pemiutang mengambil setakat haknya sahaja di bawah masalah yang dikenali sebagai al-zafr.

Faraid memberikan perempuan hak yang tidak pernah ada padanya sebelum Islam. Bahagian setiap waris ditentukan oleh kedudukannya terhadap si mati dan bukan oleh jantina semata-mata. Harta yang diterima seorang perempuan pula kekal miliknya sendiri tanpa sebarang kewajipan menanggung orang lain.

Kanser tidak dikira maradhul maut semata-mata kerana namanya. Yang menentukan ialah keadaan pesakit, iaitu sama ada penyakit itu melumpuhkan urusannya dan kematian berlaku sebelum berlalu setahun. Selagi pesakit masih mampu menguruskan hal dirinya, tasarrufnya ke atas harta adalah sah.

Perkongsian kali ini berkaitan dengan adakah kucing dikira pusaka sekiranya berlaku kematian kepada pemilik? Implikasi terhadap pusaka ataupun tidak ialah jika ia pusaka, maka hukum faraid tertakluk ke atasnya dan wajib diurus mengikut kewajipan pusaka.

Manfaat mySalam bukan harta pusaka secara automatik. Ujiannya satu sahaja, iaitu adakah si mati sudah memiliki wang itu ataupun sudah mempunyai hak yang boleh dituntut ke atasnya pada saat kematian. Manfaat yang sudah diterima semasa hayat dan belum dibelanjakan menjadi harta pusaka seperti wang yang lain. Manfaat yang tidak pernah dituntut semasa hayat pula tiada untuk diwarisi, kerana mySalam skim perlindungan kesihatan dan bukan takaful hayat.

Pembahagian sama rata boleh menjadi sah, tetapi bukan sebagai ganti kepada faraid. Ia sah sebagai takharuj, iaitu waris yang menerima lebih melepaskan sebahagian haknya selepas mengetahui berapa bahagiannya. Syarat itu bukan adab semata-mata, kerana kitab menjadikannya syarat sah.

Akaun SSPN berserta manfaat takaful yang dikaitkan dengannya menjadi sebahagian daripada harta pusaka apabila pemilik akaun meninggal dunia. Kedua-duanya perlu dibahagikan mengikut faraid. Penama yang dilantik pada akaun SSPN hanya pemegang amanah, bukan penerima mutlak. Bagi sijil takaful pula ada satu pengecualian yang penting, iaitu Jadual Kesepuluh Akta 759 membenarkan penamaan dibuat sebagai penerima hibah bersyarat dan manfaat yang dinamakan sedemikian tidak menjadi sebahagian daripada harta pusaka.

Wang STR yang masuk selepas kematian penerima menjadi harta pusaka apabila haknya sudah timbul semasa hayatnya. Dalam kes ini LHDN mengesahkan bahawa bayaran dibuat kerana proses kemas kini sudah ditutup sebelum kematian, jadi hak itu memang sudah menjadi milik arwah walaupun wangnya masuk kemudian. Maka ia perlu dibahagikan mengikut faraid.

Tanah Felda ialah harta pusaka dan ia tertakluk kepada faraid, walaupun hakmiliknya pajakan 99 tahun. Yang disekat bukan hak mewarisi sebaliknya cara hakmilik itu didaftarkan. Seksyen 14 Akta 530 menghadkan pemegang kepada dua orang sahaja, manakala seksyen 15 melarang tanah itu dipecah bahagi. Kesannya waris tetap berhak kepada bahagian masing-masing, tetapi nama mereka tidak semuanya boleh masuk ke dalam geran. Jalan keluarnya disediakan oleh seksyen 15 Akta 98, iaitu muafakat, tebus bahagian, gadaian ke atas bahagian, jualan, ataupun tender sesama waris.

Wasiat kepada waris tidak terbatal, tetapi ia tergantung. Ia tidak boleh dilaksanakan melainkan waris yang lain mengizinkannya selepas kematian pewasiat. Izin yang sudah diberi pula tidak boleh ditarik balik.

Jawapannya mungkin ya dan itu yang mengejutkan ramai orang. Seksyen 110 Akta 303 menetapkan nasab anak sabit kepada bekas suami apabila anak itu lahir dalam tempoh empat tahun qamariah selepas perceraian dan bekas isteri belum berkahwin lain. Bukan enam bulan. Satu-satunya jalan menafikannya ialah lian di hadapan mahkamah dan hanya bekas suami sendiri yang boleh membuatnya.

JKPTG jabatan persekutuan di bawah Kementerian Sumber Asli dan Kelestarian Alam, manakala PTG jabatan negeri di bawah kerajaan negeri masing-masing. Urusan pusaka kecil dikendalikan oleh Bahagian Pengurusan Pusaka JKPTG yang mempunyai cawangan di setiap negeri. Mulai 15 Julai 2024, Akta A1643 menggantikan gelaran Pentadbir Tanah dalam Akta 98 dengan Pegawai Pembahagian Pusaka, memansuhkan peranan Pengarah Tanah dan Galian dalam akta itu, lalu meletakkan kesemua pegawai di bawah seorang Presiden Pembahagian Pusaka. Bidang kuasa juga naik daripada peringkat daerah kepada peringkat negeri dan rayuan ke Mahkamah Tinggi kini terhad kepada tiga puluh hari.

Tempohnya empat bulan sepuluh hari, kecuali balu yang sedang hamil kerana idahnya berakhir apabila dia melahirkan. Sepanjang tempoh itu dia berihdad, iaitu meninggalkan wangian, celak dan perhiasan, serta tidak memakai pakaian yang dicelup untuk berhias. Dia menetap di rumah kediaman bersama suaminya dan hanya keluar bagi keperluan yang mendesak seperti bekerja, rawatan dan membeli keperluan asas, itu pun pada waktu siang. Yang penting difahami, ihdad tidak menyentuh langsung kedudukannya sebagai waris. Bahagian faraidnya tetap satu per empat ataupun satu per lapan sejak saat kematian.

Pewarisan berdiri atas empat lapisan dan setiap lapisan mempunyai tiga perkara. Tiga rukun, iaitu si mati, waris dan harta. Tiga syarat, iaitu kematian yang disahkan, waris yang hidup dan hubungan yang diketahui. Tiga sebab, iaitu perkahwinan, nasab dan wala'. Tiga penghalang, iaitu perhambaan, pembunuhan dan perbezaan agama.

Nama pada rekod JPJ menentukan siapa pemilik bagi maksud Akta Pengangkutan Jalan 1987, iaitu saman, insurans dan pelesenan. Ia bukti pemilikan yang kuat tetapi ia bukan hak milik yang tidak boleh disangkal seperti tanah, kerana Akta 333 tidak mengandungi peruntukan seperti seksyen 340 Kanun Tanah Negara. Perkara yang lebih penting dan sering terlepas pandang ialah selagi kereta itu dalam sewa beli, ia bukan milik sesiapa antara dua pihak tersebut, sebaliknya milik syarikat pembiaya. Apabila pemilik berdaftar meninggal dunia, yang berpindah kepada wakil dirinya ialah hak dan kepentingannya di bawah perjanjian sewa beli itu berserta tanggungan bayarannya sekali.

Cucu lelaki daripada anak perempuan tidak menerima pusaka bukan kerana terhijab, tetapi kerana dia memang bukan waris. Hijab hanya berlaku kepada orang yang sudah ada sebab pewarisan padanya. Cucu itu tergolong dalam dzawil arham, iaitu kerabat yang mempunyai pertalian darah tetapi tiada bahagian yang ditetapkan untuknya.

Hibah dan wasiat bukan helah dengan sendirinya. Yang menjadikannya helah ialah niat untuk menghalang waris lain daripada haknya. Dua keadaan pula tidak lagi bergantung pada niat, iaitu pemberian semasa penyakit maut yang memang disekat syarak dan perdamaian yang dibuat sedangkan tiada pertikaian sebenar antara waris.

Nisbah dua banding satu tidak berlaku pada semua waris. Ia berlaku apabila lelaki dan perempuan yang setaraf mengambil baki bersama-sama sebagai asobah. Dalam banyak keadaan lain mereka menerima sama rata, dan adik-beradik seibu menerima sama rata dalam semua keadaan tanpa kecuali.

Tidak melalui faraid, kerana pengangkatan tidak mengubah nasab. Tetapi harta masih boleh sampai kepadanya melalui tiga jalan yang sah, iaitu hibah semasa hidup, wasiat dalam had satu pertiga dan amanah. Ketiga-tiganya perlu diaturkan semasa ibu bapa angkat masih hidup.

Belanja kematian memang boleh ditolak daripada harta si mati, malah ia hak yang paling awal sekali. Tetapi ia tidak automatik. Yang layak ditolak hanyalah keperluan asas pengurusan jenazah seperti kain kafan, wangian, upah memandikan serta upah menggali kubur. Kenduri arwah, batu nisan dan perbelanjaan adat yang lain tidak termasuk dan hanya boleh dibayar daripada pusaka apabila semua waris yang layak bersetuju.

Tidak. Persetujuan waris tidak menggantikan faraid, kerana faraid ketetapan Allah dan bukan penyelesai pertelingkahan. Apa yang dibenarkan ialah waris mengatur sesuatu yang lain sesama mereka selepas faraid dikira dan setiap orang tahu bahagiannya. Susunan itu yang membezakan muafakat yang sah daripada pengambilan harta secara batil.

Tidak boleh. Fidyah dikira mengikut bilangan hari puasa yang benar-benar ditinggalkan, bukan mengikut umur. Kitab menyebut satu mud makanan bagi setiap hari dan tuntutan itu pun hanya timbul apabila arwah sempat mengqada puasanya tetapi tidak melakukannya.

Baru-baru ini, ada pertanyaan di media sosial pertanyaan daripada seorang individu kepada Pejabat Pembahagian Pusaka Bangi mengenai sama ada waris boleh mendapatkan nota bicara prosiding tanpa melalui proses perundangan.

Anak lelaki tidak mempunyai kadar tetap dalam al-Quran. Dia mewarisi secara asobah, iaitu mengambil baki selepas waris berkadar tetap mengambil bahagian masing-masing. Apabila ada anak perempuan bersamanya, baki itu dibahagi dua banding satu. Apabila tiada waris berkadar tetap langsung, seluruh harta menjadi bahagiannya.

Perceraian itu sah, tetapi soalan sebenarnya bukan itu. Yang menentukan ialah jenis talak dan keadaan suami ketika melafazkannya. Dalam mazhab Syafii yang dipegang di Malaysia, isteri yang ditalak bain tidak mewarisi walaupun talak itu dijatuhkan dalam sakit yang membawa maut.

Pembahagian pusaka dalam Islam bersandarkan tiga sumber. Al-Quran menetapkan kadarnya secara terperinci, sunnah menyusun tertibnya dan mengisi ruang yang tidak disebut dalam ayat, manakala amalan para sahabat yang diterima secara sepakat mengukuhkan kedua-duanya.

Tiga soalan yang berlainan tetapi berpusing pada satu titik yang sama, iaitu beza antara memiliki dengan memegang nama. Kereta yang didaftarkan atas nama abang sulung bukan harta pusakanya, tetapi ia tetap perlu melalui proses pusaka untuk dipulangkan kepada pemilik asal. Tanah yang ditukar nama pula bergantung kepada niat pemberinya, iaitu hibah menjadikannya milik penerima manakala amanah tidak. Pembahagian sama rata yang sudah dibuat pada tahun 2014 boleh digunakan, tetapi perlu diketahui bahawa mengetahui bahagian faraid terlebih dahulu ialah syarat sah takharuj dan bukan sekadar langkah berhati-hati.

Waris menerima harta dengan dua cara sahaja. Yang pertama dengan kadar yang sudah ditetapkan syarak dan yang kedua dengan mengambil apa yang tinggal tanpa kadar tertentu. Ibu, nenek, adik-beradik seibu serta suami atau isteri sentiasa pada cara pertama. Bapa dan datuk boleh menerima dengan kedua-dua cara sekali gus dalam kes yang sama.

Takharuj ialah perjanjian antara waris untuk mengeluarkan salah seorang daripada pusaka dengan balasan yang dipersetujui. Bahagian yang dilepaskan itu boleh diagihkan dengan empat cara yang berlainan dan setiap cara menghasilkan peratusan yang berlainan kepada waris yang tinggal. Kerana itu cara yang dipilih mesti dinyatakan dalam perjanjian.

Waris nasab boleh disusun kepada empat golongan mengikut kedudukan mereka terhadap si mati, iaitu golongan atas seperti ibu bapa dan datuk nenek, golongan bawah seperti anak dan cucu, golongan tengah iaitu adik-beradik serta anak saudara dan golongan sisi iaitu bapa saudara serta sepupu. Golongan yang lebih hampir mendinding golongan yang lebih jauh.

Enam kadar sahaja disebut al-Quran, iaitu satu perdua, satu perempat, satu perlapan, dua pertiga, satu pertiga dan satu perenam. Tiada kadar ketujuh. Setiap satunya bersandarkan ayat yang jelas dalam surah an-Nisa', dan setiap kadar itu dipegang oleh lebih daripada seorang waris bergantung pada keadaan.

Sekiranya tanah itu sah berpindah kepada ayah semasa hayat nenek, ayah pemiliknya dan dia tidak zalim apabila menolak permintaan membina rumah baharu. Perlu diketahui bahawa rumah dan tanah bukan dua perkara yang berasingan di sisi undang-undang tanah, kerana seksyen 5 Kanun Tanah Negara memasukkan segala yang terpasang pada bumi ke dalam takrif tanah. Itu menguatkan lagi kedudukan ayah. Soalan yang perlu dijawab dahulu ialah bila tanah itu berpindah, kerana sekiranya nenek meninggal dunia sebelum pindah milik, tanah itu harta pusakanya dan kakak ayah memang seorang waris. Satu amaran juga diberi tentang akad, kerana hibah yang berbunyi untuk kamu seumur hidup boleh berpindah terus kepada waris penerima dan bukan kembali kepada pemberi.

Lijah menebus emas Kiah pada tahun 1998, jadi yang berlaku ialah pinjaman daripada Lijah kepada Kiah dan emas itu tertahan sebagai jaminan. Emas itu kekal milik Kiah walaupun disimpan Lijah selama dua puluh enam tahun. Membayar balik pada harga 1998 bukan jual beli tetapi pembayaran balik pinjaman dan itulah yang wajib. Menjualnya tanpa izin Kiah lalu menyimpan lebihan hasil jualan tidak dibenarkan kerana lebihan itu hak Kiah. Upah simpan pula bergantung kepada satu perkara sahaja, iaitu sama ada ia disyaratkan semasa pinjaman diberi ataupun ditawarkan Kiah dengan sukarela semasa membayar.

Jawapannya bergantung kepada keadaan waris itu ketika dia melepaskan haknya. Pelepasan yang dibuat sedangkan dia tahu bahagiannya dan rela tidak boleh ditarik balik. Pelepasan yang dibuat kerana tidak diberitahu atau kerana ditekan memang tidak sah sejak awal.

Muafakat waris memang harus. Yang menentukan sah atau tidaknya bukan persetujuan itu sendiri, tetapi tiga perkara, iaitu siapa yang bersetuju, atas harta yang mana dan apa yang mereka percaya tentang faraid ketika bersetuju.

Hutang kereta tidak berpindah kepada waris. Ia kekal hutang si mati, dan waris yang menyambung bayar hanya membantu menyelesaikannya. Kereta itu pula sebahagian daripada harta pusaka, jadi waris yang ingin memilikinya selepas hutang selesai memerlukan persetujuan waris yang lain dan lebihan nilainya tetap perlu difaraidkan.

Emas peninggalan arwah ialah harta pusaka dan ia dibahagikan mengikut faraid kepada semua waris yang berhak, bukan kepada waris perempuan sahaja. Larangan ke atas lelaki ialah larangan MEMAKAI emas, bukan larangan memilikinya dan para ulama menyatakan bahawa menjual serta membelanjakan emas itu harus bagi semua orang. Emas yang dipinjam semasa hayat arwah wajib dipulangkan kepada harta pusaka. Pesanan yang diikat dengan kematian ialah wasiat dan wasiat kepada waris tidak sah tanpa persetujuan waris yang lain. Mulai 15 Julai 2024, pusaka yang terdiri daripada harta alih semata-mata pun boleh difailkan di Pejabat Pusaka Kecil.

Wang KWSP ahli beragama Islam ialah harta pusaka yang mesti dibahagikan mengikut faraid dan penama hanya wasi atau pentadbir harta. Pengeluaran RM25,000 yang pertama bukan peruntukan nafkah untuk balu serta anak, sebaliknya hanya cara KWSP mempercepatkan pembayaran. Wang itu tetap tertakluk kepada turutan hak ke atas harta pusaka, kemudian barulah faraid.

Anak yang derhaka tetap mewarisi. Anak mewarisi ibu bapanya kerana nasab, bukan kerana baktinya dan nasab anak yang derhaka sama dengan nasab anak yang berbakti. Pesanan arwah supaya dia tidak diberi apa-apa tidak boleh dilaksanakan.

Saya mendapat maklumat tentang Plan Kos Pengurusan Pusaka yang ditawarkan oleh syarikat takaful.

Kaedah empat TA membandingkan dua nombor untuk menentukan nombor mana yang perlu diambil. Tamathul bermakna kedua-duanya sama, tadakhul bermakna yang kecil membahagi yang besar, tawafuq bermakna kedua-duanya berkongsi faktor dan tabayun bermakna tiada faktor sepunya antara keduanya. Nama nisbah itulah yang menentukan cara pengiraan seterusnya.

Dalam percakapan harian perkataan waris bermaksud ahli keluarga secara umum, tetapi dalam faraid ia bermaksud orang tertentu sahaja. Hukum faraid menyenaraikan dua puluh lima waris, iaitu lima belas lelaki dan sepuluh perempuan. Ahli keluarga yang berada di luar senarai itu dipanggil zawil arham dan mereka hanya mewarisi apabila tiada seorang pun daripada dua puluh lima itu masih hidup.

Kunci kepada kes ini ialah menentukan pusaka siapa yang sedang dibahagikan. Sekiranya tanah itu benar-benar milik arwah datuk dan hanya dipinjam nama kepada pakcik, maka yang perlu difaraidkan ialah pusaka datuk dan bukan pusaka pakcik. Selagi soalan itu belum dijawab, perbincangan tentang siapa layak menerima tidak akan ke mana. Satu perkara yang mendesak juga perlu disemak, iaitu kaveat persendirian luput selepas enam tahun mengikut seksyen 328 Kanun Tanah Negara, jadi kaveat yang dimasukkan pada tahun 2017 berkemungkinan sudah luput.

Ilmu faraid mempunyai kedudukan yang tinggi dalam tradisi keilmuan Islam, sehingga hampir setiap kitab fiqh memberikannya bab tersendiri bernama Kitab al-Fara'id. Hadis yang biasa dipetik bagi menggalakkan mempelajarinya ialah hadis yang lemah sanadnya, sedangkan sandaran yang paling kukuh bagi ilmu ini ialah ayat-ayat pusaka dalam surah an-Nisa' berserta hadis sahih yang menyuruh bahagian ditunaikan kepada yang berhak.

Bergantung pada satu perkara yang jarang diperhatikan semasa mendaftar. Jadual Kesepuluh Akta Perkhidmatan Kewangan Islam 2013 membenarkan peserta takaful menamakan seseorang sama ada sebagai WASI ataupun sebagai penerima HIBAH BERSYARAT. Kalau sebagai wasi, manfaat RM12,000 itu harta pusaka dan dibahagikan mengikut faraid. Kalau sebagai hibah bersyarat, akta menyatakan ia TIDAK menjadi sebahagian harta pusaka. Peserta yang tidak tahu pilihan mana yang dibuatnya tidak tahu ke mana wang itu akan pergi.

Lima belas lelaki berkemungkinan mewarisi, iaitu anak lelaki, cucu lelaki, bapa, datuk, tiga jenis saudara lelaki, dua jenis anak saudara, dua jenis bapa saudara, dua jenis sepupu, suami dan pemerdeka hamba. Tetapi apabila kesemuanya berkumpul dalam satu kes, tiga sahaja yang benar-benar menerima, iaitu anak lelaki, bapa dan suami.

Kos sebenar menunaikan haji jauh melebihi jumlah itu, sebelum dikira upah pelaksana. Yang lebih penting daripada soal harga ialah soal sah, kerana badal haji yang tidak dilaksanakan atau dilaksanakan orang yang belum berhaji untuk dirinya sendiri tidak melangsaikan apa-apa, sedangkan wang pusaka sudah keluar.

Di Malaysia, baitulmal yang lebih utama. Kajian Jurnal Fiqh 2026 menyimpulkan bahawa amalan semasa sebahagian besarnya mengikut kedudukan klasik mazhab Syafii, iaitu lebihan harta dipindahkan kepada baitulmal, dan undang-undang pentadbiran agama Islam setiap negeri KECUALI PERLIS mewajibkan qaul muktamad diikuti. Perlis satu-satunya negeri yang fatwanya memberi keutamaan kepada zawil arham setakat yang boleh. Hujah zawil arham pula bersandarkan hadis al-khal, yang dinilai hasan sahih oleh al-Tirmizi sendiri.

MRTT ialah takaful, jadi apabila ia melangsaikan hutang arwah, rumah itu menjadi milik penuh arwah lalu menjadi harta pusaka. MRTA pula konvensional, tetapi ia tidak terkeluar daripada pusaka sepenuhnya. Modal pokok yang dibayar arwah semasa hayatnya tetap harta pusaka yang wajib difaraidkan, manakala lebihan pampasannya tidak boleh diwarisi dan perlu dilupuskan.

Niat memberi tanpa penyerahan bukan hibah yang sah, kerana hibah tidak sempurna dengan niat semata-mata sehingga berlaku qabd iaitu penerimaan. Maka wang yang sekadar diniatkan untuk arwah masih kekal milik anak dan ia tidak menjadi harta pusaka. Berbeza pula dengan wang yang benar-benar digunakan bagi rawatan arwah, kerana manfaatnya sudah sampai kepadanya.

Waris yang membunuh pewarisnya dengan sengaja dan zalim tidak mewarisi hartanya. Itu disepakati. Yang diperselisihkan ialah keadaan yang tidak sejelas itu, iaitu pembunuhan tidak sengaja, pembunuhan oleh kanak-kanak atau orang gila, pembunuhan melalui sebab yang tidak langsung dan pembunuhan yang memang dibenarkan syarak seperti qisas atau membela diri.

Barang gadaian kekal milik penggadai. Pemegang gadaian hanya menahannya sebagai jaminan hutang, jadi apabila penggadai meninggal dunia barang itu tetap harta pusakanya. Waris yang menebusnya tidak memilikinya secara automatik, kerana pemilikan hanya berpindah melalui akad. Lebihan nilai selepas ditolak hutang tetap hak waris yang lain.

Tidak sah, kerana yang berlaku itu bukan penolakan. Bahagian waris sudah menjadi miliknya sebaik kematian berlaku, jadi apa yang dia buat sebenarnya memindahkan hak yang sudah ada padanya. Pemindahan itu perlu direkodkan dalam persetujuan bertulis yang terkini.

Anak kandung mewarisi daripada ibu bapanya sendiri tanpa mengira daripada perkahwinan yang keberapa dia dilahirkan. Anak tiri pula tidak mewarisi daripada ibu atau bapa tirinya, kerana tiada pertalian nasab antara mereka. Jalan yang sah bagi memberi harta kepada anak tiri ialah hibah semasa hidup ataupun wasiat yang tidak melebihi satu pertiga.

Hibah berpindah milik semasa hidup, wasiat dibuat semasa hidup tetapi berkuat kuasa selepas mati, manakala faraid berkuat kuasa selepas kematian tanpa perlu diatur sesiapa. Perbezaan masa itu yang menentukan apa yang masih boleh diubah dan apa yang sudah tertutup.

Anak tak sah taraf mewarisi ibunya dan ibunya mewarisi dia, kerana hubungan itu tidak pernah terputus. Dengan lelaki yang menyebabkan kelahirannya pula tiada pewarisan, kerana nasab tidak sabit. Perlis mengambil pendirian yang berbeza bagi anak yang disahkan nasabnya melalui mahkamah.

Waris yang mati serentak tidak saling mewarisi, kerana syarat pewarisan menghendaki waris masih hidup ketika pewarisnya meninggal. Harta setiap seorang dibahagikan kepada waris yang masih hidup sahaja. Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Kebangsaan kali ke-83 pada 2008 memutuskan demikian. Undang-undang sivil Malaysia pula mempunyai andaian yang berbeza.

Kes ini berpunca daripada persoalan seorang anak yang membuat pinjaman Amanah Ikhtiar Malaysia (AIM) atas nama ibunya yang merupakan peserta sah AIM. Sehari sebelum si ibu meninggal dunia, wang pinjaman tersebut telah dimasukkan ke dalam akaun. Selepas kematian, timbul persoalan:

Sepuluh perempuan berkemungkinan mewarisi, iaitu anak perempuan, cucu perempuan, ibu, isteri, dua jenis nenek, tiga jenis saudara perempuan dan pemerdeka hamba. Apabila kesemuanya berkumpul, lima sahaja yang menerima. Apabila waris lelaki dan perempuan berkumpul sekali, lima juga yang menerima, iaitu ibu bapa, anak lelaki dan anak perempuan serta pasangan.

Hijab bermaksud menghalang orang yang sudah ada sebab pewarisan padanya. Ia dua jenis yang berlainan sama sekali. Terhalang oleh sifat seperti pembunuhan menjadikan kehadiran seseorang itu sama seperti ketiadaannya, jadi dia tidak mendinding sesiapa. Terdinding oleh orang pula bermakna ada waris lain yang lebih hampir kepada si mati.

Hanya arwah yang sudah mampu menunaikan haji semasa hidupnya tetapi tidak sempat melakukannya. Orang yang tidak pernah mampu tidak pernah terkena kewajipan itu, jadi tiada hutang haji untuk dilangsaikan. Bagi yang memang berhutang, kosnya diambil dari atas harta pusaka seperti hutang yang lain.

Waris fardu ialah waris yang kadar bahagiannya sudah ditetapkan, seperti satu perdua atau satu perenam. Mereka dibahagikan dahulu sebelum baki diserahkan kepada 'asabah. Kadar itu berubah mengikut siapa lagi yang masih hidup, dan sebahagian mereka boleh terhalang sepenuhnya.

Anak yang membeli rumah itu atas namanya sendiri dengan wangnya sendiri ialah pemiliknya dan dia tidak wajib menyerahkannya kepada ibu bapa. Tetapi dua perkara perlu disemak dahulu. Pertama, siapa penyewa berdaftar ketika tawaran belian dibuat, kerana program penjualan DBKL ditujukan kepada penyewa sedia ada. Kedua, dari mana datangnya wang belian itu, kerana sumbangan ibu bapa mengubah kedudukannya. Perkara yang paling kerap terlepas pandang ialah akibat pusakanya. Apabila anak itu meninggal dunia, rumah tersebut harta pusakanya dan ibu bapa hanya mewarisi bahagian fardu masing-masing sedangkan balu serta cucu mengambil selebihnya.

Satu perlapan itu kadar tetap yang tidak mengecil walau berapa ramai anak yang ada, sedangkan bahagian setiap anak mengecil setiap kali bertambah seorang. Di Malaysia pula, tuntutan harta sepencarian diselesaikan sebelum faraid dan bagi ramai balu jumlah itu jauh lebih besar daripada satu perlapan.

Sistem pusaka Islam tidak diturunkan sekali gus. Ia menggantikan dua asas jahiliah secara berperingkat, iaitu pewarisan kerana kemampuan berperang dan pewarisan kerana perjanjian serta pengangkatan anak, sehingga tinggal satu asas sahaja iaitu pertalian yang ditetapkan Allah.

Tanah yang dibuka arwah atuk tanpa geran bukan harta pusakanya, kerana seksyen 78(3) Kanun Tanah Negara menetapkan tanah kekal sebagai tanah Kerajaan sehingga hak miliknya didaftarkan. Anak yang memohon kemudian memperolehnya sebagai pemberian hak milik yang baharu daripada Pihak Berkuasa Negeri, bukan melalui pusaka. Pada pandangan syarak pula kedudukannya lebih halus, kerana menghidupkan tanah mati memang memberi pemilikan dalam mazhab Syafie, tetapi negara sudah mengawal selia perkara itu dan membuka tanah Kerajaan tanpa kebenaran pula satu kesalahan. Geran itu juga bukan tidak boleh dicabar sama sekali, kerana salah nyata semasa memohon termasuk dalam pengecualian seksyen 340(2).

Dua angka yang menentukan segalanya. Tempoh minimum enam bulan qamariah dari tarikh akad dan tempoh maksimum yang menjadi tempat khilaf antara mazhab. Yang paling perlu diketahui di Malaysia ialah undang-undang sudah memilih, iaitu seksyen 110 Akta 303 menetapkan empat tahun qamariah selepas perkahwinan dibubarkan. Jadi kedudukan mazhab Syafii dan Hanbali itulah yang dikanunkan, bukan pandangan perubatan moden.

Pengiraan faraid berjalan mengikut tujuh langkah yang tertib. Intinya dua perkara sahaja, iaitu menentukan asal masalah dan mentashihkannya. Asal masalah ialah nombor terkecil yang boleh mengeluarkan semua kadar tanpa pecahan, manakala tashih pula mencari nombor terkecil yang boleh dibahagi kepada setiap waris tanpa baki.

Asobah ialah waris yang mewarisi tanpa kadar yang ditetapkan. Kerana kadarnya tidak tetap, apa yang sampai kepadanya bergantung pada apa yang tinggal. Dia boleh mengambil keseluruhan harta apabila tiada waris fardu, mengambil baki selepas waris fardu diselesaikan atau langsung tidak menerima apa-apa apabila kadar fardu sudah menghabiskan harta.