Hukum Faraid.

Ya. Kematian dalam kemalangan tidak menghalang sesiapa daripada mewarisi, dan anak tetap mewarisi seperti biasa. Soalan ini hanya menjadi rumit apabila anak itu sendiri yang menyebabkan kemalangan tersebut. Ketika itu ia menjadi persoalan pembunuhan tidak sengaja dan mazhab berbeza sama ada ia menggugurkan hak mewarisi.

Hutang antara dua waris bukan hutang si mati, jadi ia tidak ditolak daripada harta pusaka semasa pembahagian. Apabila penghutang mengizinkan, pemiutang boleh mengambil haknya daripada bahagian penghutang tanpa masalah. Apabila penghutang enggan membayar sedangkan dia mampu, jumhur mazhab termasuk Syafie membenarkan pemiutang mengambil setakat haknya sahaja di bawah masalah yang dikenali sebagai al-zafr.

Cicit yang bersambung kepada moyang melalui lelaki sahaja ialah waris, tetapi hanya apabila tiada anak lelaki atau cucu lelaki yang lebih dekat. Cicit dan cucu yang bersambung melalui anak perempuan bukan waris faraid kerana mereka zawil arham. Namun jika anak perempuan itu masih hidup ketika si mati meninggal, bahagiannya tetap berpindah kepada anak-anaknya melalui pusaka ibu mereka sendiri.

Faraid memberikan perempuan hak yang tidak pernah ada padanya sebelum Islam. Bahagian setiap waris ditentukan oleh kedudukannya terhadap si mati dan bukan oleh jantina semata-mata. Harta yang diterima seorang perempuan pula kekal miliknya, manakala nafkah dirinya sebagai isteri ditanggung suami.

Zakat yang belum dibayar si mati ialah hutang kepada Allah dan dijelaskan daripada harta pusaka sebelum faraid. Zakat ke atas bahagian waris pula hanya mengenai harta zakat seperti wang dan emas, bukan rumah, tanah atau kenderaan. Menurut mazhab Syafi'i haulnya bermula dari tarikh kematian, manakala Lembaga Zakat Selangor mentaksirnya sebagai pemberian yang diterima pada tahun itu.

Kanser tidak dikira maradhul maut semata-mata kerana namanya. Dalam mazhab Syafi'i, yang menentukan ialah sama ada penyakit itu sudah sampai ke tahap yang ditakuti membawa maut (al-marad al-makhuf) dan berterusan sehingga kematian. Jika diragui, ia disabitkan dengan keterangan dua orang doktor Muslim yang adil. Mazhab Hanafi pula mensyaratkan pesakit tidak mampu menguruskan kepentingannya dan meninggal sebelum berlalu setahun. Selagi penyakit itu belum sampai ke tahap tersebut, tasarrufnya ke atas harta adalah sah.

Khairat kematian daripada bank atau kad kredit lazimnya manfaat takaful kemalangan diri. Bagi sijil takaful si mati sendiri, Akta 759 menetapkan manfaat tanpa penama dibayar kepada wasi atau pentadbir. Penama sebagai wasi mesti mengagihkannya mengikut undang-undang pusaka. Hanya penamaan hibah bersyarat mengeluarkannya daripada pusaka. Hutang kad kredit si mati dibayar daripada pusaka sebelum faraid, bukan oleh waris.

Ya. Kucing ialah haiwan yang sah dimiliki, jadi ia sebahagian daripada harta yang ditinggalkan si mati dan berpindah kepada waris seperti barang lain. Yang diperselisihkan ulama bukan sama ada ia pusaka, sebaliknya sama ada harganya boleh diambil, iaitu sama ada ia boleh dijual. Perselisihan itu tidak mengeluarkan kucing daripada pusaka.

Manfaat mySalam bukan harta pusaka secara automatik. Ujiannya satu sahaja, iaitu adakah si mati sudah memiliki wang itu ataupun sudah mempunyai hak yang boleh dituntut ke atasnya pada saat kematian. Manfaat yang sudah diterima semasa hayat dan belum dibelanjakan menjadi harta pusaka seperti wang yang lain. Manfaat yang tidak pernah dituntut semasa hayat pula tiada untuk diwarisi, kerana mySalam skim perlindungan kesihatan dan bukan takaful hayat.

Pembahagian harta tidak mengikut faraid, seperti sama rata, boleh menjadi sah tetapi bukan sebagai ganti kepada faraid. Faraid dikira dahulu. Selepas itu waris yang bebas menguruskan hartanya sendiri boleh melepaskan atau menghibahkan sebahagian bahagiannya, dengan syarat dia tahu berapa bahagiannya. Wali tidak boleh menghibahkan bahagian anak di bawah jagaannya.

Akaun SSPN berserta manfaat takaful yang dikaitkan dengannya menjadi sebahagian daripada harta pusaka apabila pemilik akaun meninggal dunia. Kedua-duanya perlu dibahagikan mengikut faraid. Penama yang dilantik pada akaun SSPN hanya pemegang amanah, bukan penerima mutlak. Bagi sijil takaful pula ada satu pengecualian yang penting, iaitu Jadual Kesepuluh Akta 759 membenarkan penamaan dibuat sebagai penerima hibah bersyarat dan manfaat yang dinamakan sedemikian tidak menjadi sebahagian daripada harta pusaka.

Wang STR yang masuk selepas kematian penerima menjadi harta pusaka apabila haknya sudah timbul semasa hayatnya. Dalam kes ini LHDN mengesahkan bahawa bayaran dibuat kerana proses kemas kini sudah ditutup sebelum kematian, jadi hak itu memang sudah menjadi milik arwah walaupun wangnya masuk kemudian. Maka ia perlu dibahagikan mengikut faraid.

Talak dan rujuk yang cukup rukun serta syaratnya adalah SAH di sisi syarak walaupun dilafazkan di luar mahkamah. Mahkamah berfungsi mengesahkan dan mendaftarkannya, bukan menjatuhkannya. Tetapi sah di sisi syarak bukan bermakna tiada kesan undang-undang. Enakmen undang-undang keluarga Islam negeri meletakkan perceraian di luar mahkamah tanpa kebenaran mahkamah di bawah bahagian penalti dan kegagalan membuat laporan pula satu kesalahan yang berasingan. Bagi urusan pusaka, perkara ini menentukan sama ada pasangan masih saling mewarisi.

Tanah Felda ialah harta pusaka dan ia tertakluk kepada faraid, walaupun hakmiliknya pajakan 99 tahun. Yang disekat bukan hak mewarisi sebaliknya cara hakmilik itu didaftarkan. Seksyen 14 Akta 530 menghadkan pemegang kepada dua orang sahaja, manakala seksyen 15 melarang tanah itu dipecah bahagi. Kesannya waris tetap berhak kepada bahagian masing-masing, tetapi nama mereka tidak semuanya boleh masuk ke dalam geran. Jalan keluarnya disediakan oleh seksyen 15 Akta 98, iaitu muafakat, bahagian kecil diserap lalu dibayar dengan wang, tebus bahagian, jualan, ataupun tender sesama waris.

Bergantung pada jenis wasiat. Wasiat kepada bukan waris dalam had satu pertiga tetap dilaksanakan walaupun waris tidak setuju. Wasiat kepada waris dan bahagian wasiat yang melebihi satu pertiga pula hanya berkuat kuasa dengan persetujuan waris yang diberi selepas kematian. Jika hanya sebahagian waris bersetuju, wasiat itu berjalan pada bahagian mereka sahaja.

Akaun SSPN berdiri atas nama pendeposit, jadi bakinya menjadi harta pusaka pendeposit apabila dia meninggal dunia. Tetapi itu kedudukan lalai, bukan kedudukan mutlak. Sekiranya wang di dalamnya memang wang anak, seperti duit raya ataupun hadiah yang sudah diserahkan kepada anak, maka pendeposit memegangnya sebagai amanah dan harta amanah bukan harta pusaka. Bezanya bergantung kepada bukti, bukan kepada niat yang tidak tercatat. Jadi catatkan sumber setiap simpanan, buat hibah yang sempurna, ataupun simpan wang anak dalam akaun atas namanya sendiri.

Hanya anak yang nasabnya sabit kepada si mati mewarisi secara faraid. Anak angkat, anak asuh dan anak tak sah taraf tidak mewarisi bapa itu, walaupun dibesarkan sejak kecil dan walaupun ada sijil pengangkatan. Jalan yang sah bagi mereka ialah hibah semasa hidup ataupun wasiat dan wasiat kepada bukan waris setakat satu pertiga tidak memerlukan persetujuan waris.

Apabila anak bujang tanpa anak meninggal dunia, ibunya menerima 1/3 atau 1/6 jika arwah mempunyai dua adik-beradik atau lebih. Bapa mengambil baki sebagai 'asabah dan adik-beradik terdinding olehnya. Jika bapa sudah tiada, adik-beradik mewarisi bersama ibu manakala datuk berkongsi dengan mereka.

Jawapannya mungkin ya dan itu yang mengejutkan ramai orang. Seksyen 110 Akta 303 menetapkan nasab anak sabit kepada bekas suami apabila anak itu lahir dalam tempoh empat tahun qamariah selepas perceraian dan bekas isteri belum berkahwin lain. Bukan enam bulan. Satu-satunya jalan menafikannya ialah lian di hadapan mahkamah dan hanya bekas suami sendiri yang boleh membuatnya.

Balu mempunyai lima hak yang berasingan. Mas kahwin yang belum dibayar ialah hutang arwah dan dilunaskan sebelum faraid. Harta sepencarian boleh dituntut di Mahkamah Syariah. Bahagian faraidnya 1/4 jika tiada anak dan 1/8 jika ada anak. Dia berhak tempat tinggal sepanjang iddah tetapi tiada nafkah iddah menurut mazhab Syafi'i. Rumah atas namanya sendiri bukan pusaka suami.

Baitulmal bukan satu tabung tunggal. Dalam kitab ia empat perbendaharaan yang berasingan dan setiap satu ada sumber serta tempat belanjanya sendiri. Dalam kitab, harta pusaka masuk ke dalamnya melalui dua pintu, iaitu harta orang Islam yang tiada waris untuk menerimanya dan harta orang yang mati dalam keadaan murtad. Waris yang enggan mengambil bahagiannya tidak menyebabkan harta itu jatuh kepada baitulmal.

Takharuj ialah perjanjian antara waris untuk mengeluarkan seorang daripada mereka daripada harta pusaka dengan balasan yang maklum. Balasan itu sebahagian daripada takrifnya, jadi melepaskan hak tanpa mengambil apa-apa bukan takharuj tetapi pemberian. Syarat sahnya ialah waris itu tahu apa yang dilepaskannya, kerana pada dasarnya ia jual beli dalam bentuk perdamaian.

Pewarisan berdiri atas empat lapisan dan setiap lapisan mempunyai tiga perkara. Tiga rukun, iaitu si mati, waris dan harta. Tiga syarat, iaitu kematian yang disahkan, waris yang hidup dan hubungan yang diketahui. Tiga sebab, iaitu perkahwinan, nasab dan wala'. Tiga penghalang, iaitu perhambaan, pembunuhan dan perbezaan agama.

Nama pada rekod JPJ menentukan siapa pemilik bagi maksud Akta Pengangkutan Jalan 1987, iaitu saman, insurans dan pelesenan. Ia bukti pemilikan yang kuat tetapi ia bukan hak milik yang tidak boleh disangkal seperti tanah, kerana Akta 333 tidak mengandungi peruntukan seperti seksyen 340 Kanun Tanah Negara. Perkara yang lebih penting dan sering terlepas pandang ialah selagi kereta itu dalam sewa beli, ia bukan milik sesiapa antara dua pihak tersebut, sebaliknya milik syarikat pembiaya. Apabila pemilik berdaftar meninggal dunia, yang berpindah kepada wakil dirinya ialah hak dan kepentingannya di bawah perjanjian sewa beli itu berserta tanggungan bayarannya sekali.

Suami arwah ibu memang waris dan bahagiannya satu perempat yang menjadi 3/13 selepas 'aul. Namun haknya hanya pada harta bersih selepas hutang dibayar. Rumah yang dibina dengan wang KWSP ibu masih milik ibu kerana wang itu tidak pernah diserahkan kepada anak-anak, jadi ia harta pusaka walaupun berdiri di atas tanah nenek. Perkongsian perniagaan terbatal dengan kematian ibu. Bahagian ibu sebanyak 60% menjadi pusaka, manakala 40% kekal milik suaminya. Kedua-dua pihak perlu mengira semula hasil dan hutang sepanjang mereka mengusahakannya selepas kematian itu.

Tidak benar. Isteri yang tidak bekerja tetap boleh memiliki harta. Jika suami memberikan barang kemas itu sebagai hadiah, ia milik isteri dan menjadi pusakanya, lalu ibunya mendapat 1/6. Jika suami hanya membenarkan isteri memakainya, ia kekal milik suami dan bukan pusaka langsung, termasuk bagi anak-anak.

Barang kemas yang masih dimiliki si mati pada saat kematian ialah harta pusaka, sama seperti rumah dan kereta. Sesiapa yang mendakwa ia sudah dihibahkan semasa hayat memikul beban membuktikannya, kerana Nabi SAW bersabda bahawa sekiranya manusia diberi semata-mata dengan dakwaan mereka, nescaya hilanglah darah dan harta orang. Penilaiannya pula bukan soal perasaan. Subseksyen 8(5) Akta 98 mewajibkan pegawai menilai harta dalam pusaka itu di mana jua ia terletak bagi menentukan sama ada pusaka itu pusaka kecil. Subseksyen 8(6) pula menjadikan penilaian itu MUKTAMAD bagi maksud akta.

Boleh, tetapi bukan oleh seorang waris sahaja. Barang peninggalan ibu bapa ialah milik bersama semua anak, termasuk anak yang menyimpannya. Ia hanya boleh dibuang, disedekahkan atau dijual dengan persetujuan semua. Jika adik-beradik yang lain sudah memberikan bahagian mereka kepada anak itu, barang itu miliknya dan keputusannya di tangannya. Barang yang masih boleh digunakan lebih baik disedekahkan daripada dibuang.

Tidak semuanya. Wang yang dipulangkan bank kerana takaful sudah melangsaikan pinjaman ialah wang orang yang membayarnya. Jika isteri membayar ansuran itu dengan gajinya sendiri selepas suami meninggal, bahagian itu miliknya dan bukan harta pusaka, walaupun ia masuk ke akaun arwah. Bahagian yang dibayar daripada wang arwah pula ialah pusaka dan perlu difaraidkan.

Hadis yang menyebut ilmu faraid separuh ilmu dan perkara pertama yang dicabut daripada umat diriwayatkan Ibn Majah, tetapi sanadnya sangat daif kerana seorang perawinya matruk. Ia tidak sabit sebagai sabda Nabi SAW dan tidak wajar disebut sebagai hadis, walaupun dalam ceramah galakan. Galakan mempelajari faraid tetap kukuh kerana ia bersandar pada ayat pusaka, hadis sahih dan athar sahih Umar RA.

Isteri kedua tidak mendapat kadar sendiri. Semua isteri arwah berkongsi satu kadar sama rata, iaitu 1/8 jika arwah meninggalkan anak dan 1/4 jika tiada. Anak-anak isteri kedua pula sama taraf dengan anak-anak isteri pertama kerana mereka mewarisi sebagai anak arwah, bukan sebagai anak ibu mereka. Syaratnya perkahwinan itu sah di sisi syarak.

Cucu lelaki daripada anak perempuan tidak menerima pusaka bukan kerana terhijab, tetapi kerana dia memang bukan waris. Hijab hanya berlaku kepada orang yang sudah ada sebab pewarisan padanya. Cucu itu tergolong dalam dzawil arham, iaitu kerabat yang mempunyai pertalian darah tetapi tiada bahagian yang ditetapkan untuknya.

Nisbah dua banding satu tidak berlaku pada semua waris. Ia berlaku terutamanya apabila lelaki dan perempuan yang setaraf mengambil baki bersama-sama sebagai 'asabah. Dalam banyak keadaan lain mereka menerima sama rata, dan adik-beradik seibu menerima sama rata dalam semua keadaan tanpa kecuali.

Tidak melalui faraid, kerana pengangkatan tidak mengubah nasab. Tetapi harta masih boleh sampai kepadanya melalui tiga jalan yang sah, iaitu hibah semasa hidup, wasiat dalam had satu pertiga dan amanah. Ketiga-tiganya perlu diaturkan semasa ibu bapa angkat masih hidup.

Belanja kematian memang boleh ditolak daripada harta si mati, malah menurut susunan al-Lahim ia hak yang paling awal sekali. Tetapi ia tidak automatik. Yang layak ditolak hanyalah keperluan asas pengurusan jenazah seperti kain kafan, wangian, upah memandikan serta upah menggali kubur. Kenduri arwah, batu nisan dan perbelanjaan adat yang lain tidak termasuk dan hanya boleh dibayar daripada pusaka apabila semua waris yang layak bersetuju.

Boleh, tetapi bukan semua cucu. Cucu daripada anak lelaki mewarisi apabila datuk atau nenek tidak meninggalkan anak lelaki. Cucu daripada anak perempuan bukan waris faraid. Cucu yang ibu atau bapanya meninggal lebih dahulu tidak mewarisi bersama anak lelaki si mati, tetapi beberapa negeri memberinya wasiat wajibah setakat satu pertiga. Antara tujuh negeri yang enakmennya disemak, cucu daripada anak perempuan hanya layak di Selangor, Kelantan, Pahang dan Perak.

Tidak. Persetujuan waris tidak menggantikan faraid, kerana faraid ketetapan Allah dan bukan penyelesai pertelingkahan. Apa yang dibenarkan ialah waris mengatur sesuatu yang lain sesama mereka selepas faraid dikira dan setiap orang tahu bahagiannya. Susunan itu yang membezakan muafakat yang sah daripada pengambilan harta secara batil.

Tidak boleh. Fidyah dikira mengikut bilangan hari puasa yang benar-benar ditinggalkan, bukan mengikut umur. Kitab menyebut satu mud makanan bagi setiap hari. Bagi puasa yang ditinggalkan kerana uzur sementara, tuntutan itu hanya timbul apabila arwah sempat mengqada puasanya tetapi tidak melakukannya. Orang yang terlalu tua atau pesakit yang tiada harapan sembuh pula wajib fidyah sejak awal.

Boleh, selagi bahagian itu belum diserahkan kepada anak-anak. Pengumuman sahaja belum menjadikan hibah sempurna, kerana harta yang dihibahkan hanya menjadi milik penerima selepas ia diserahkan. Jika sudah diserahkan, ibu masih boleh menariknya balik daripada anak-anaknya, tetapi perbuatan itu makruh apabila pemberian asalnya sudah adil. Menantu boleh menerima pemberian ibu, tetapi sebagai hibah dan bukan sebagai waris.

Boleh, tetapi kira faraid dahulu dan tunjukkan bahagian setiap waris. Badal haji dan fidyah yang memang wajib ke atas arwah ialah hutang yang dibayar daripada hartanya sebelum dibahagi. Yang tidak wajib, begitu juga membaiki rumah dan menyimpan wang untuk adik yang sakit, hanya boleh diambil daripada bahagian waris yang rela setelah dia tahu berapa haknya.

Perkara pertama yang perlu difahami ialah tiada sesiapa yang benar-benar melepaskan hak, kerana bahagian setiap waris sudah berpindah kepadanya sebaik berlaku kematian. Apa yang berlaku ialah dia menyerahkan hartanya sendiri kepada orang lain, sama ada sebagai pemberian ataupun sebagai pertukaran. Kerana itu syaratnya dua, iaitu dia mesti tahu berapa nilai bahagiannya, dan dia mesti benar-benar rela. Pelepasan yang dibuat tanpa mengetahui harta yang dilepaskan tidak sah di sisi syarak, tetapi selepas perintah pembahagian dibuat ia hanya boleh dicabar melalui rayuan ke Mahkamah Tinggi dalam tempoh tiga puluh hari. Dalam pusaka kecil, persetujuan itu disandarkan kepada seksyen 15(1) Akta 98 dan pegawai boleh menolaknya apabila ia kelihatan tidak adil.

Simpanan Tabung Haji arwah ialah harta pusaka dan dibahagi mengikut faraid selepas kos jenazah, hutang dan wasiat diselesaikan. Penama boleh mengeluarkannya tanpa surat kuasa atau perintah, tetapi dia menerimanya sebagai wasi, bukan sebagai pemilik. Tanpa penama, waris perlu mengemukakan surat kuasa atau perintah daripada pihak berkuasa yang berkaitan.

Wang tunai dan simpanan bank dibahagi secara faraid selepas kos pengurusan jenazah, hutang dan wasiat diselesaikan dahulu. Baki itu dibahagi dengan asal masalah, iaitu nombor terkecil yang memuatkan semua kadar waris, kemudian nilai satu saham didarab dengan bilangan saham setiap waris. Wang itu pula dikeluarkan melalui perintah Pejabat Pusaka Kecil, termasuk pembahagian ringkas bagi harta alih sehingga RM600,000.

Kereta tidak boleh dipecah mengikut bahagian, jadi ada dua jalan iaitu dijual lalu tunainya dibahagikan, ataupun seorang waris mengambilnya lalu membayar nilai bahagian waris yang lain. Sekiranya kereta masih dalam sewa beli, keretanya bukan milik si mati sama sekali kerana hak milik kekal pada syarikat pembiaya. Yang diwarisi ialah hak dan kepentingan penyewa, dan memindahkannya kepada seorang waris ialah penyerahan hak di bawah seksyen 12 Akta 212 yang memerlukan keizinan pembiaya. Mulai 15 Julai 2024, pusaka berbentuk kereta sahaja boleh difailkan di Pejabat Pembahagian Pusaka, dan yang bernilai sehingga enam ratus ribu ringgit layak dibahagikan secara ringkas tanpa perbicaraan. Nama di JPJ hanya boleh ditukar dengan dokumen pusaka seperti perintah pembahagian, surat kuasa mentadbir, probet ataupun perintah faraid.

Rumah tidak boleh dipecah mengikut bahagian waris, jadi yang dibahagikan ialah nilainya. Tiga jalan yang lazim ialah menjual lalu membahagikan tunai, seorang waris mengambil rumah lalu memberi cucur kepada yang lain, ataupun memasukkan semua nama ke dalam geran. Seksyen 15 Akta 98 memberi Pegawai Pembahagian Pusaka kuasa melaksanakan kesemuanya, termasuk tender sesama waris. Mulai 2024 pegawai juga boleh memerintahkan jualan atas persetujuan majoriti dua pertiga bahagian apabila ada waris yang enggan. Jadual Pertama akta itu sendiri memberi amaran bahawa memecah tanah kepada banyak nama menjatuhkan nilainya dan merosakkan keamanan keluarga.

Anak lelaki tidak mempunyai kadar tetap dalam al-Quran. Dia mewarisi secara 'asabah, iaitu mengambil baki selepas waris berkadar tetap mengambil bahagian masing-masing. Apabila ada anak perempuan bersamanya, baki itu dibahagi dua banding satu. Apabila tiada waris berkadar tetap langsung, seluruh harta menjadi bahagiannya.

Suami mendapat 1/2 atau 1/4, isteri 1/4 atau 1/8, ibu 1/3 atau 1/6 dan bapa 1/6 atau baki. Anak perempuan mendapat 1/2 jika seorang dan 2/3 jika dua ke atas, tetapi berkongsi baki dua banding satu apabila ada anak lelaki. Kadar setiap waris bergantung pada siapa lagi yang hidup. Baki selepas kadar tetap diambil oleh waris 'asabah.

Perceraian itu sah, tetapi soalan sebenarnya bukan itu. Yang menentukan ialah jenis talak dan keadaan suami ketika melafazkannya. Dalam mazhab Syafii, yang diberi keutamaan oleh undang-undang pentadbiran agama Islam setiap negeri kecuali Perlis, isteri yang ditalak bain tidak mewarisi walaupun talak itu dijatuhkan dalam sakit yang membawa maut.

Pembahagian pusaka dalam Islam bersandarkan tiga sumber. Al-Quran menetapkan kadarnya secara terperinci, sunnah menyusun tertibnya dan mengisi ruang yang tidak disebut dalam ayat, manakala amalan para sahabat yang diterima secara sepakat mengukuhkan kedua-duanya.

Harta datuk atau nenek dibahagi kepada waris yang masih hidup pada hari kematiannya. Isteri menerima 1/8 dan suami 1/4 jika ada anak. Baki diambil anak-anak, lelaki dua kali ganda perempuan. Cucu daripada anak lelaki terdinding oleh anak lelaki yang masih hidup, tetapi mengambil tempatnya jika tiada. Anak yang meninggal selepas datuk tetap mewarisi.

Tiga soalan yang berlainan tetapi berpusing pada satu titik yang sama, iaitu beza antara memiliki dengan memegang nama. Kereta yang didaftarkan atas nama abang sulung bukan harta pusakanya, tetapi ia tetap perlu melalui proses pusaka untuk dipulangkan kepada pemilik asal. Tanah yang ditukar nama pula bergantung kepada niat pemberinya, iaitu hibah menjadikannya milik penerima manakala amanah tidak. Pembahagian sama rata yang sudah dibuat pada tahun 2014 boleh digunakan, tetapi perlu diketahui bahawa mengetahui bahagian faraid terlebih dahulu ialah syarat sah takharuj dan bukan sekadar langkah berhati-hati.

Waris menerima harta dengan dua cara sahaja. Yang pertama dengan kadar yang sudah ditetapkan syarak dan yang kedua dengan mengambil apa yang tinggal tanpa kadar tertentu. Ibu, nenek, adik-beradik seibu serta suami atau isteri sentiasa pada cara pertama. Bapa dan datuk boleh menerima dengan kedua-dua cara sekali gus dalam kes yang sama.

Bukan. Harta pusaka ialah harta yang dimiliki arwah ketika dia meninggal dunia. Wang yang diberi oleh orang yang datang melawat selepas kematian tidak pernah menjadi milik arwah, jadi ia tidak difaraidkan. Wang itu milik orang yang dituju oleh pemberinya. Jika seorang kawan menyerahkannya terus kepada seorang anak, wang itu milik anak itu sebaik sahaja diterima.

Pencen terbitan JPA dan pencen penakat PERKESO bukan harta pusaka. Kedua-duanya diberi oleh undang-undang terus kepada orang tanggungan yang ditetapkan, seperti balu, duda dan anak, selepas kematian, jadi ia tidak difaraidkan. Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Kebangsaan memutuskan begitu pada 1988 dan 2000. Yang menjadi pusaka ialah wang pencen yang sudah menjadi milik arwah semasa hidupnya, seperti baki pencen dalam akaunnya.

Bergantung pada sama ada anak sudah menerimanya. Pemberian yang hanya diumumkan sedangkan emas kekal dalam simpanan ibu belum menjadi milik anak. Jika ibu meninggal dunia dalam keadaan itu, warisnya yang memutuskan sama ada emas diserahkan. Jika anak sudah menerimanya lalu meminta ibu menyimpannya, emas itu milik anak.

Takharuj ialah perjanjian antara waris untuk mengeluarkan salah seorang daripada pusaka dengan balasan yang dipersetujui. Bahagian yang dilepaskan itu boleh diagihkan dengan empat cara yang berlainan dan setiap cara menghasilkan peratusan yang berlainan kepada waris yang tinggal. Kerana itu cara yang dipilih mesti dinyatakan dalam perjanjian.

Waris nasab boleh disusun kepada empat golongan mengikut kedudukan mereka terhadap si mati, iaitu golongan atas seperti ibu bapa dan datuk nenek, golongan bawah seperti anak dan cucu, golongan tengah iaitu adik-beradik serta anak saudara dan golongan sisi iaitu bapa saudara serta sepupu. Golongan yang lebih hampir mendinding golongan yang lebih jauh.

Enam kadar sahaja disebut al-Quran, iaitu satu perdua, satu perempat, satu perlapan, dua pertiga, satu pertiga dan satu perenam. Tiada kadar ketujuh. Setiap satunya bersandarkan ayat yang jelas dalam surah an-Nisa', dan kebanyakan kadar itu dipegang oleh lebih daripada satu golongan waris bergantung pada keadaan.

Faedah kematian PERKESO, iaitu pencen penakat, faedah orang tanggungan dan faedah pengurusan mayat sehingga RM3,000, bukan harta pusaka. Akta Keselamatan Sosial Pekerja 1969 memberikannya terus kepada orang tanggungan yang ditetapkan. Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Kebangsaan kali ke-49 memutuskan wang SOCSO tidak dianggap pusaka. Yang menjadi pusaka ialah faedah yang sudah menjadi hak arwah sebelum dia meninggal dunia.

Hadis Ummu Salamah RA tentang sepotong api neraka ialah hadis sahih, diriwayatkan oleh al-Bukhari dan Muslim. Maksudnya, hakim memutuskan berdasarkan keterangan yang zahir. Jika seseorang menang kerana pandai berhujah, menyembunyikan fakta atau membawa saksi palsu, keputusan itu tidak menghalalkan harta yang bukan haknya. Dalam urusan pusaka, perintah pembahagian yang diperoleh dengan cara begitu tidak menjadikan bahagian waris lain halal baginya.

Sekiranya tanah itu sah berpindah kepada ayah semasa hayat nenek, ayah pemiliknya dan dia tidak zalim apabila menolak permintaan membina rumah baharu. Perlu diketahui bahawa rumah dan tanah bukan dua perkara yang berasingan di sisi undang-undang tanah, kerana seksyen 5 Kanun Tanah Negara memasukkan segala yang terpasang pada bumi ke dalam takrif tanah. Itu menguatkan lagi kedudukan ayah. Soalan yang perlu dijawab dahulu ialah bila tanah itu berpindah, kerana sekiranya nenek meninggal dunia sebelum pindah milik, tanah itu harta pusakanya dan kakak ayah memang seorang waris. Satu amaran juga diberi tentang akad, kerana hibah yang berbunyi untuk kamu seumur hidup boleh berpindah terus kepada waris penerima dan bukan kembali kepada pemberi.

Hibah Amanah TH yang sempurna menjadi milik penerima selepas pemberi meninggal dunia dan tidak dibahagi secara faraid, kecuali bahagian yang dibuat sebagai penamaan. Hibah tahunan atau agihan keuntungan yang sudah dikreditkan ke akaun arwah pula sebahagian simpanannya, jadi ia harta pusaka.

Harta pusaka menjadi milik bersama semua waris sebaik berlaku kematian. Seorang waris tidak boleh memakan atau menggunakannya tanpa izin waris lain, kerana tanpa izin dia menguasai hak orang lain. Waris bawah umur tidak boleh memberi izin. Yang boleh didahulukan daripada harta itu ialah belanja pengurusan jenazah, hutang dan wasiat arwah.

Jawapannya bergantung kepada keadaan waris itu ketika dia melepaskan haknya. Pelepasan yang dibuat sedangkan dia tahu bahagiannya dan rela tidak boleh ditarik balik. Pelepasan yang dibuat kerana tidak diberitahu atau kerana ditekan memang tidak sah sejak awal.

Muafakat waris memang harus. Yang menentukan sah atau tidaknya bukan persetujuan itu sendiri, tetapi tiga perkara, iaitu siapa yang bersetuju, atas harta yang mana dan apa yang mereka percaya tentang faraid ketika bersetuju.

Hutang arwah dibayar daripada harta peninggalannya sebelum wasiat dan faraid. Waris tidak wajib membayarnya daripada wang sendiri jika harta itu tidak mencukupi, kerana hutang melekat pada harta pusaka dan bukan pada diri waris. Namun melunaskannya secara sukarela amat digalakkan. Mahar dan nafkah isteri yang tertunggak juga hutang arwah, manakala hutang orang lain kepada arwah menjadi harta pusaka.

Istilah hutang dengan Allah bukan kiasan, kerana Nabi SAW sendiri menggunakannya. Tetapi tidak semua ibadah yang tertinggal menjadi beban ke atas harta pusaka. Dua saringan perlu dilalui, iaitu adakah kewajipan itu benar-benar melekat kepada arwah semasa hidupnya dan adakah ia tanggungan harta ataupun tanggungan badan. Yang lulus kedua-duanya diselesaikan daripada harta pusaka sebagai hutang, bukan daripada poket waris.

Di sisi syarak, hutang kereta tidak berpindah kepada waris. Ia kekal hutang si mati dan waris yang menyambung bayar hanya membantu menyelesaikannya. Namun di sisi undang-undang, waris yang mengambil alih perjanjian sewa beli secara rasmi melalui serah hak boleh dikehendaki pembiaya bertanggungjawab secara peribadi atas ansuran yang berbaki. Kereta itu pula sebahagian daripada harta pusaka, jadi waris yang ingin memilikinya selepas hutang selesai memerlukan persetujuan waris yang lain dan lebihan nilainya tetap perlu difaraidkan.

Syarikat tidak berdosa kerana ia bukan manusia. Dosa terletak pada orang yang menguruskannya, iaitu pengarah atau pemilik yang berhutang dengan niat tidak membayar, menangguhkan bayaran sedangkan mampu atau menipu pemiutang. Pemilik yang jujur, berniat membayar tetapi gagal tanpa kecuaian, termasuk dalam janji hadis bahawa Allah akan menunaikan hutang itu bagi pihaknya. Bagi yang mahu lebih selamat, dia boleh melunaskan baki hutang itu secara sukarela apabila lapang atau meminta pemiutang menghalalkannya.

i-Lindung ialah platform dalam i-Akaun bagi membeli produk di bawah Pelan Perlindungan Ahli. Bayarannya BUKAN lagi daripada Akaun 2, kerana KWSP sudah menstruktur semula akaunnya. Bagi pusaka, satu perkara jauh lebih penting daripada ciri produk. Muzakarah kali ke-94 memutuskan pampasan insurans konvensional TIDAK BOLEH DIWARISI dan hanya modal pokok yang dibayar si mati menjadi harta pusaka. Itulah sebabnya pilihan takaful bukan soal keutamaan.

Apabila isteri meninggal dunia, suami menerima 1/2 jika arwah tiada anak dan 1/4 jika ada anak, termasuk anak daripada perkahwinan lain. Ibu dan bapa arwah masing-masing menerima 1/6 jika ada anak. Baki diambil anak-anak dengan nisbah dua bahagian lelaki bagi satu bahagian perempuan. Wang KWSP arwah juga dibahagi mengikut faraid kerana penama hanyalah wasi.

Tiga puluh enam istilah Arab yang benar-benar timbul dalam urusan harta pusaka, disusun mengikut bab kitab dan setiap satu dinyatakan sebabnya ia timbul. Ia keterangan ringkas untuk pembaca awam supaya tidak tersekat ketika membaca kitab atau dokumen mahkamah, bukan takrif yang muktamad. Lima istilah teras, iaitu hibah, wasiat, wakaf, wadiah dan wakalah, disemak terhadap Mu'jam Lughat al-Fuqaha'.

Emas peninggalan arwah ialah harta pusaka dan ia dibahagikan mengikut faraid kepada semua waris yang berhak, bukan kepada waris perempuan sahaja. Larangan ke atas lelaki ialah larangan MEMAKAI emas, bukan larangan memilikinya dan para ulama menyatakan bahawa menjual serta membelanjakan emas itu harus bagi semua orang. Emas yang dipinjam semasa hayat arwah wajib dipulangkan kepada harta pusaka. Pesanan yang diikat dengan kematian ialah wasiat dan wasiat kepada waris tidak sah tanpa persetujuan waris yang lain. Mulai 15 Julai 2024, pusaka yang terdiri daripada harta alih semata-mata pun boleh difailkan di Pejabat Pusaka Kecil.

Pada pandangan syarak harta itu kekal milik pemilik sebenar dan yang dipinjam nama hanya memegangnya sebagai amanah. Pada pandangan undang-undang tanah pula, seksyen 340 Kanun Tanah Negara memberi hak milik yang tidak boleh disangkal kepada orang yang namanya terdaftar. Jurang antara dua kedudukan itulah punca masalah dan jurang itu hanya ditutup oleh bukti. Kanun Tanah Negara menyediakan jalannya sendiri melalui seksyen 344, iaitu pendaftaran dengan perkataan sebagai pemegang amanah berserta surat cara amanah yang disimpan Pendaftar. Perlu diberi amaran bahawa sekiranya tujuan pinjam nama itu untuk memintas sekatan undang-undang, urus niaganya boleh terbatal terus dan tiada dokumen persendirian yang dapat menyelamatkannya.

Tiga soalan yang berlainan sering dicampur menjadi satu. Rumah yang dibeli SEBELUM perkahwinan tidak memenuhi takrif harta sepencarian dalam enakmen, iaitu harta yang diperolehi bersama semasa perkahwinan berkuat kuasa. Hak faraid pula tidak gugur dengan berkata tidak mahu, sebaliknya ia perlu dilepaskan melalui cara yang betul. Status ibu tiri pula bukan soal perasaan, kerana dia mahram kekal mengikut al-Nisa 4:22, tetapi dia bukan waris.

Wang KWSP ahli beragama Islam ialah harta pusaka yang mesti dibahagikan mengikut faraid dan penama hanya wasi atau pentadbir harta. Pengeluaran RM25,000 yang pertama bukan peruntukan nafkah untuk balu serta anak, sebaliknya hanya cara KWSP mempercepatkan pembayaran. Wang itu tetap tertakluk kepada turutan hak ke atas harta pusaka, kemudian barulah faraid.

Anak yang derhaka tetap mewarisi. Anak mewarisi ibu bapanya kerana nasab, bukan kerana baktinya dan nasab anak yang derhaka sama dengan nasab anak yang berbakti. Pesanan arwah supaya dia tidak diberi apa-apa tidak boleh dilaksanakan.

Balu wajib beriddah di rumah kediamannya, tetapi soalan harta pusakanya ialah siapa menanggung kosnya. Balu tiada nafkah iddah, sama ada hamil ataupun tidak. Pandangan muktamad mazhab Syafii menyatakan tempat tinggalnya pula WAJIB sepanjang iddah dan ditanggung oleh harta peninggalan si mati, selagi harta itu ada. Mazhab Maliki pula menyatakan hak itu gugur apabila rumah itu disewa dan sewanya belum dibayar.

Kaedah empat TA membandingkan dua nombor untuk menentukan nombor mana yang perlu diambil. Tamathul bermakna kedua-duanya sama, tadakhul bermakna yang kecil membahagi yang besar, tawafuq bermakna kedua-duanya berkongsi faktor dan tabayun bermakna tiada faktor sepunya antara keduanya. Nama nisbah itulah yang menentukan cara pengiraan seterusnya.

Kematian berlapis berlaku apabila seorang waris meninggal dunia sebelum harta pusaka si mati sempat dibahagikan. Bahagiannya tidak terhapus, sebaliknya berpindah kepada warisnya sendiri. Istilahnya munasakhat. Pengiraannya bukan satu pengiraan yang lebih besar, tetapi beberapa pengiraan berasingan yang kemudiannya disatukan.

Apabila seorang waris meninggal sebelum pusaka dibahagi, keadaan itu dipanggil munasakhat. Setiap si mati diberikan pengiraan yang berasingan, kemudian kedua-duanya disatukan. Apabila urutan kematian tidak diketahui pula, mereka tidak saling mewarisi dan harta masing-masing terus jatuh kepada waris sendiri.

Bergantung kepada jenis talak. Isteri yang ditalak rajie masih saling mewarisi dengan bekas suaminya selagi iddah belum tamat dan itu kesepakatan ulama. Isteri yang ditalak bain tidak mewarisi walaupun kematian berlaku dalam tempoh iddahnya, kerana ikatan sudah terputus sepenuhnya. Dua soalan perlu dijawab sebelum apa-apa diputuskan, iaitu talak itu jenis apa dan adakah iddah sudah tamat pada hari kematian. Anak daripada bekas isteri pula tetap mewarisi bapanya sepenuhnya.

Waris atau ahli waris ialah orang yang berhak menerima pusaka orang yang telah meninggal, manakala orang yang meninggalkan harta itu dipanggil al-muwarrith dalam istilah faraid. Dalam faraid waris bermaksud orang tertentu sahaja, bukan semua ahli keluarga. Hukum faraid menyenaraikan dua puluh lima waris, iaitu lima belas lelaki dan sepuluh perempuan. Ahli keluarga yang berada di luar senarai itu dipanggil zawil arham dan mereka hanya mewarisi apabila tiada 'asabah dan tiada waris berkadar tetap selain suami atau isteri.

Ilmu faraid mempunyai kedudukan yang tinggi dalam tradisi keilmuan Islam, sehingga hampir setiap kitab fiqh memberikannya bab tersendiri bernama Kitab al-Fara'id. Hadis yang biasa dipetik bagi menggalakkan mempelajarinya ialah hadis yang lemah sanadnya, sedangkan sandaran yang paling kukuh bagi ilmu ini ialah ayat-ayat pusaka dalam surah an-Nisa' berserta hadis sahih yang menyuruh bahagian ditunaikan kepada yang berhak.

Talak luar mahkamah yang cukup rukunnya tetap jatuh di sisi syarak. Tetapi selagi ia tidak dilaporkan, dari segi undang-undang hitam putih mereka masih suami isteri. Selepas kematian pula, orang yang wajib melaporkannya sudah tiada. Pegawai pusaka perlu memutuskan siapa waris mengikut hukum syarak, bukan mengikut rekod.

Khairat kematian Tabung Haji, iaitu TH Khairat, membayar RM12,000 bagi setiap sijil dan seorang pendeposit boleh memegang sehingga empat sijil. Penerima manfaat menuntutnya melalui borang dalam THiJARI yang dihantar kepada pengendali takaful. Sama ada wang itu harta pusaka bergantung pada penamaan. Penama sebagai WASI menjadikannya pusaka, manakala penama sebagai penerima HIBAH BERSYARAT mengeluarkannya daripada pusaka.

Kos pengurusan jenazah BUKAN tanggungan peribadi waris. Ia hak PERTAMA ke atas harta pusaka, didahulukan sebelum hutang, sebelum wasiat dan sebelum faraid. Kitab mentakrifkannya sebagai apa yang diperlukan si mati dengan kadar yang sepatutnya, seperti kain kafan, wangian, upah memandikan dan upah menggali kubur. Kos pengurusan pusaka pula berlainan sifatnya, kerana ia bukan tajhiz dan tiada had berkanun yang menetapkan berapa syarikat perkhidmatan boleh mengenakan caj.

Jika pelepasan dibuat secara lisan, sama ada sebelum atau selepas tanah dijual, wang bahagian itu masih milik pemberi sehingga ia diserahkan, jadi dia boleh mengubah penerimanya. Ibu bapa masih boleh menarik balik selepas wang itu diserahkan kepada anak selagi ia belum dibelanjakan. Hanya jika bahagian itu sudah menjadi milik anak-anak sebelum tanah dijual, akad jual beli menggugurkan hak menarik balik.

Lima belas lelaki berkemungkinan mewarisi, iaitu anak lelaki, cucu lelaki, bapa, datuk, tiga jenis saudara lelaki, dua jenis anak saudara, dua jenis bapa saudara, dua jenis sepupu, suami dan pemerdeka hamba. Tetapi apabila kesemuanya berkumpul dalam satu kes, tiga sahaja yang benar-benar menerima, iaitu anak lelaki, bapa dan suami.

Harta si mati tidak terus menjadi harta pusaka. Lima hak dikeluarkan mengikut turutan, iaitu kos pengurusan jenazah, hutang yang terikat pada harta itu sendiri, hutang yang lain, wasiat, barulah faraid. Apa yang tinggal selepas empat hak pertama itulah yang dibahagikan kepada waris.

Kos sebenar menunaikan haji jauh melebihi jumlah itu, sebelum dikira upah pelaksana. Yang lebih penting daripada soal harga ialah soal sah, kerana badal haji yang tidak dilaksanakan atau dilaksanakan orang yang belum berhaji untuk dirinya sendiri tidak melangsaikan apa-apa, sedangkan wang pusaka sudah keluar.

Dzawil arham ialah kerabat yang tidak mewarisi dengan fardu mahupun sebagai 'asabah, seperti cucu daripada anak perempuan dan pakcik sebelah ibu. Di Malaysia, baitulmal lebih utama daripada mereka kerana undang-undang pentadbiran agama Islam setiap negeri KECUALI PERLIS mewajibkan qaul muktamad mazhab Syafii diikuti. Perlis memberi keutamaan kepada zawil arham setakat yang boleh.

MRTT ialah takaful, jadi apabila ia melangsaikan hutang arwah, rumah itu menjadi milik penuh arwah lalu menjadi harta pusaka. MRTA pula konvensional, tetapi ia tidak terkeluar daripada pusaka sepenuhnya. Modal pokok yang dibayar arwah semasa hayatnya tetap harta pusaka yang wajib difaraidkan, manakala lebihan pampasannya tidak boleh diwarisi dan perlu dilupuskan.

Berlainan agama ialah penghalang pewarisan. Mualaf tidak mewarisi ibu bapa atau keluarganya yang bukan Islam. Mereka juga tidak mewarisi harta mualaf. Harta mualaf dibahagikan secara faraid kepada waris yang beragama Islam sahaja. Jika tiada waris Islam, ia diserahkan kepada Baitulmal. Keluarga bukan Islam masih boleh menerima melalui hibah, wasiat atau wakaf.

Niat memberi yang tidak dilafazkan dan tidak diserahkan belum menjadi hibah. Akad hibah dibuat dengan ijab dan qabul. Menurut mazhab Syafi'i, akad itu pun belum mengikat serta belum memindahkan milik sehingga berlaku qabd iaitu penerimaan. Maka wang yang sekadar diniatkan untuk arwah masih kekal milik anak dan ia tidak menjadi harta pusaka. Berbeza pula dengan wang yang benar-benar digunakan bagi rawatan arwah, kerana manfaatnya sudah sampai kepadanya.

Boleh. Keputusan bahawa seseorang sudah meninggal dunia dibuat atas sangkaan, jadi ia gugur apabila orang itu muncul dalam keadaan hidup. Menurut mazhab Syafi'i dan Maliki, dia berhak menuntut balik seluruh hartanya walaupun sudah dibahagikan kepada waris. Isterinya juga kekal isterinya walaupun dia sudah berkahwin lain.

Iddahnya empat bulan sepuluh hari mengikut bulan hijrah, dikira dari saat kematian, kecuali balu yang sedang hamil kerana iddahnya berakhir apabila dia melahirkan. Sepanjang tempoh itu dia berihdad, iaitu meninggalkan wangian, celak dan perhiasan, serta tidak memakai pakaian yang dicelup untuk berhias. Dia menetap di rumah kediaman bersama suaminya dan hanya keluar bagi keperluan seperti bekerja, rawatan dan membeli keperluan asas, itu pun pada waktu siang. Dia tiada nafkah iddah, tetapi bahagian faraidnya tetap satu per empat ataupun satu per lapan sejak saat kematian.

Waris yang membunuh orang yang diwarisinya dengan sengaja dan zalim tidak mewarisi hartanya. Itu disepakati. Yang diperselisihkan ialah keadaan yang tidak sejelas itu, iaitu pembunuhan tidak sengaja, pembunuhan oleh kanak-kanak atau orang gila, pembunuhan melalui sebab yang tidak langsung dan pembunuhan yang memang dibenarkan syarak seperti qisas atau membela diri.

Empat urusan jenazah itu fardhu kifayah dan kosnya BUKAN tanggungan waris secara peribadi. Mu'nah al-tajhiz ialah hak PERTAMA ke atas harta pusaka, didahulukan sebelum hutang dan faraid, kecuali bagi isteri yang kosnya ditanggung suami yang berkemampuan. Mughni al-Muhtaj menyebut kain kafan, wangian, upah memandikan dan upah menggali kubur sebagai contohnya, dengan kadar yang wajar. Undang-undang Malaysia menyokongnya, iaitu subseksyen 13(1) Akta 98 dan seksyen 44 Akta 97.

Barang gadaian kekal milik penggadai. Pemegang gadaian hanya menahannya sebagai jaminan hutang, jadi apabila penggadai meninggal dunia barang itu tetap harta pusakanya. Waris yang menebusnya tidak memilikinya secara automatik, kerana pemilikan hanya berpindah melalui akad. Lebihan nilai selepas ditolak hutang tetap hak waris yang lain.

Tidak sah, kerana yang berlaku itu bukan penolakan. Bahagian waris sudah menjadi miliknya sebaik kematian berlaku, jadi apa yang dia buat sebenarnya memindahkan hak yang sudah ada padanya. Pemindahan itu perlu direkodkan dalam persetujuan bertulis yang terkini.

Anak kandung mewarisi daripada ibu bapanya sendiri tanpa mengira daripada perkahwinan yang keberapa dia dilahirkan. Anak tiri pula tidak mewarisi daripada ibu atau bapa tirinya, kerana tiada pertalian nasab antara mereka. Jalan yang sah bagi memberi harta kepada anak tiri ialah hibah semasa hidup ataupun wasiat yang tidak melebihi satu pertiga. Ibu tiri pula mewarisi daripada bapa sebagai isteri, tetapi tidak mewarisi daripada anak tirinya. Bapa tiri dan anak tiri juga tidak saling mewarisi, walaupun bapa tiri menjadi mahram kepada anak tiri perempuan setelah dia bersetubuh dengan ibunya.

Anak tak sah taraf mewarisi ibunya dan ibunya mewarisi dia, kerana hubungan itu tidak pernah terputus. Dengan lelaki yang menyebabkan kelahirannya pula tiada pewarisan, kerana nasab tidak sabit. Perlis mengambil pendirian yang berbeza bagi anak yang disahkan nasabnya melalui mahkamah.

Waris yang mati serentak tidak saling mewarisi, kerana syarat pewarisan menghendaki waris masih hidup ketika orang yang diwarisinya meninggal. Harta setiap seorang dibahagikan kepada waris yang masih hidup sahaja. Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Kebangsaan kali ke-83 pada 2008 memutuskan demikian. Undang-undang sivil Malaysia pula mempunyai andaian yang berbeza.

Pusaka tidak boleh dibahagikan hanya kerana seseorang sudah lama hilang. Keluarga perlu mendapatkan perintah anggapan kematian daripada mahkamah dahulu. Mahkamah Syariah di Wilayah Persekutuan menggunakan tempoh empat tahun di bawah seksyen 80 Akta 561, manakala Mahkamah Tinggi Sivil menggunakan tempoh tujuh tahun di bawah seksyen 108 Akta 56.

Dalam masyarakat Arab sebelum Islam, harta pusaka hanya diberikan kepada lelaki dewasa yang mampu berperang. Perempuan dan kanak-kanak tidak mewarisi, malah perempuan sendiri boleh diwarisi bersama harta si mati. Surah an-Nisa ayat 7 mematahkan kedua-dua amalan itu dengan menetapkan bahawa perempuan mempunyai bahagian yang telah diwajibkan.

Wang itu harta pusaka ibu. Pembiayaan AIM berasaskan tawarruq, jadi wang tunai itu hasil jualan komoditi milik ibu sendiri dan akadnya antara ibu dengan AIM. Hutangnya ditanggung Tabung Khairat Hutang apabila ibu meninggal, jadi wang itu pusaka yang bersih daripada hutang. Anak yang sudah membayar ansuran dengan izin ibu boleh menuntutnya daripada pusaka.

Tanah itu bukan harta pusaka kerana kelulusannya luput apabila premium tidak dibayar, jadi ia kekal tanah Kerajaan sehingga diberi milik kepada anak yang memohon. Rumah kayu yang dibina bapa pula memang harta pusaka, tetapi hak adik-beradik hanyalah pada nilai sebenarnya. Bagi rumah yang sudah reput, nilainya lebih kurang nilai kayu yang masih elok. Itulah yang dikira dan dibahagi mengikut faraid, bukan nilai sebuah rumah yang boleh diduduki.

Ya, rumah itu harta pusaka. Ia sudah milik suami sejak dibeli kerana namanya dalam geran. Bank hanya memegangnya sebagai cagaran. Takaful cuma melangsaikan hutang yang terikat pada rumah itu bagi pihak arwah. Maka rumah itu dibahagi kepada semua waris mengikut faraid, termasuk isteri yang mendapat 1/8 jika arwah ada anak atau 1/4 jika tiada.

Rumah pusaka milik semua waris bersama-sama mengikut bahagian faraid masing-masing sejak kematian, selepas hutang dan wasiat diselesaikan. Waris yang mahu tinggal di situ memerlukan izin waris yang lain. Jika diizinkan tanpa bayaran, izin itu boleh ditarik balik bila-bila masa. Jika tinggal tanpa izin, dia menanggung sewa pasaran bagi bahagian waris lain. Hasil sewa dan kos rumah dibahagi mengikut bahagian faraid.

Sepuluh perempuan berkemungkinan mewarisi, iaitu anak perempuan, cucu perempuan, ibu, isteri, dua jenis nenek, tiga jenis saudara perempuan dan pemerdeka hamba. Apabila kesemuanya berkumpul, lima sahaja yang menerima. Apabila waris lelaki dan perempuan berkumpul sekali, lima juga yang menerima, iaitu ibu bapa, anak lelaki dan anak perempuan serta pasangan.

Hijab bermaksud menghalang orang yang sudah ada sebab pewarisan padanya. Ia dua jenis yang berlainan sama sekali. Terhalang oleh sifat seperti pembunuhan menjadikan kehadiran seseorang itu sama seperti ketiadaannya, jadi dia tidak mendinding sesiapa. Terdinding oleh orang pula bermakna ada waris lain yang lebih hampir kepada si mati.

Hanya arwah yang sudah mampu menunaikan haji semasa hidupnya tetapi tidak sempat melakukannya. Orang yang tidak pernah mampu tidak pernah terkena kewajipan itu, jadi tiada hutang haji untuk dilangsaikan. Bagi yang memang berhutang, kosnya diambil dari atas harta pusaka seperti hutang yang lain.

Waris fardu ialah waris yang kadar bahagiannya sudah ditetapkan, seperti satu perdua atau satu perenam. Mereka dibahagikan dahulu sebelum baki diserahkan kepada 'asabah. Kadar itu berubah mengikut siapa lagi yang masih hidup, dan sebahagian mereka boleh terhalang sepenuhnya.

Anak yang membeli rumah itu atas namanya sendiri dengan wangnya sendiri ialah pemiliknya dan dia tidak wajib menyerahkannya kepada ibu bapa. Tetapi dua perkara perlu disemak dahulu. Pertama, siapa penyewa berdaftar ketika tawaran belian dibuat, kerana program penjualan DBKL ditujukan kepada penyewa sedia ada. Kedua, dari mana datangnya wang belian itu, kerana sumbangan ibu bapa mengubah kedudukannya. Perkara yang paling kerap terlepas pandang ialah akibat pusakanya. Apabila anak itu meninggal dunia, rumah tersebut harta pusakanya dan ibu bapa hanya mewarisi bahagian fardu masing-masing sedangkan balu serta cucu mengambil selebihnya.

Satu perlapan itu kadar tetap yang tidak mengecil walau berapa ramai anak lelaki yang ada, sedangkan bahagian setiap anak mengecil setiap kali bertambah seorang. Ia hanya mengecil dalam keadaan 'aul, iaitu apabila jumlah kadar tetap semua waris melebihi harta. Di Malaysia pula, tuntutan harta sepencarian diselesaikan sebelum faraid dan bagi ramai balu jumlah itu jauh lebih besar daripada satu perlapan.

Anak itu dinasabkan kepada ibunya sahaja dan lelaki yang melakukannya bukan bapa dari sudut syarak. Namun sebab tiada pewarisan antara mereka bukan kerana langsung tiada pertalian. Dalam kes sumbang mahram bapa dengan anak perempuan, lelaki itu tetap datuk sebelah IBU kepada anak tersebut. Pertalian itu tergolong dalam zawil arham dan zawil arham tidak mewarisi mengikut pandangan yang dipegang di Malaysia, kecuali Perlis yang mengutamakan zawil arham setakat yang boleh.

Apabila suami atau isteri meninggal tanpa anak dan tanpa cucu daripada anak lelaki, suami menerima 1/2 dan isteri menerima 1/4. Baki diambil ibu bapa arwah, kemudian datuk atau adik-beradiknya jika ibu bapa tiada. Jika tiada waris lain langsung, baki tidak dikembalikan kepada pasangan. Di kebanyakan negeri ia diserahkan kepada Baitulmal.

Apabila suami meninggal dunia, isteri menerima 1/8 jika arwah meninggalkan anak dan 1/4 jika tiada anak. Ibu dan bapa arwah masing-masing menerima 1/6 jika ada anak. Baki diambil anak-anak dengan nisbah dua bahagian lelaki bagi satu bahagian perempuan. Wang KWSP turut dibahagi mengikut faraid kerana penama ialah wasi, bukan pemilik.

Sistem pusaka Islam tidak diturunkan sekali gus. Ia menggantikan dua asas jahiliah secara berperingkat, iaitu pewarisan kerana kemampuan berperang dan pewarisan kerana perjanjian serta pengangkatan anak, sehingga tinggal pertalian yang ditetapkan Allah sahaja, iaitu nasab, perkahwinan dan wala'.

Bergantung pada sebab tanah itu ditukar nama. Jika ayah menghibahkannya semasa sihat dan pindah milik selesai didaftarkan, tanah dan hasilnya milik anak itu, dan adik-beradik lain tiada bahagian. Jika ia hanya pinjam nama atau amanah, tanah itu kekal milik ayah lalu menjadi pusaka, tetapi perlu dibuktikan. Tanah yang masih atas nama ayah memang pusaka semua waris.

Tanah yang dibuka arwah atuk tanpa geran bukan harta pusakanya, kerana seksyen 78(3) Kanun Tanah Negara menetapkan tanah kekal sebagai tanah Kerajaan sehingga hak miliknya didaftarkan. Anak yang memohon kemudian memperolehnya sebagai pemberian hak milik yang baharu daripada Pihak Berkuasa Negeri, bukan melalui pusaka. Pada pandangan syarak pula kedudukannya lebih halus, kerana menghidupkan tanah mati memang memberi pemilikan dalam mazhab Syafie, tetapi negara sudah mengawal selia perkara itu dan membuka tanah Kerajaan tanpa kebenaran pula satu kesalahan. Geran itu juga bukan tidak boleh dicabar sama sekali, kerana salah nyata semasa memohon termasuk dalam pengecualian seksyen 340(2).

Dua angka yang menentukan segalanya. Tempoh minimum enam bulan qamariah selepas perkahwinan dan tempoh maksimum yang menjadi tempat khilaf antara mazhab. Yang paling perlu diketahui di Malaysia ialah undang-undang sudah memilih, iaitu seksyen 110 Akta 303 menetapkan empat tahun qamariah selepas perkahwinan dibubarkan. Jadi kedudukan mazhab Syafii dan Hanbali itulah yang dikanunkan, bukan pandangan perubatan moden.

Cara pembahagian faraid berjalan mengikut tujuh langkah yang tertib. Intinya dua perkara sahaja, iaitu menentukan asal masalah dan mentashihkannya. Asal masalah ialah nombor terkecil yang boleh mengeluarkan semua kadar tanpa pecahan, manakala tashih pula mencari nombor terkecil yang boleh dibahagi kepada setiap waris tanpa baki.

Unit ASB milik arwah ialah harta pusaka yang dibahagi mengikut faraid. ASNB memproses tuntutan pelaburan RM10,000 ke bawah di cawangan tanpa surat kuasa mentadbir, manakala yang melebihi RM10,000 memerlukan perintah atau surat kuasa. Sesiapa yang menerima wang itu bagi pihak waris, termasuk orang yang dinamakan, menerimanya sebagai pemegang amanah dan bukan pemilik.

'Asabah, yang juga dieja asobah atau ashabah, ialah waris yang mewarisi tanpa kadar yang ditetapkan. Kerana kadarnya tidak tetap, dia mengambil keseluruhan harta apabila tiada waris fardu, mengambil baki selepas waris fardu diselesaikan atau langsung tidak menerima apa-apa apabila kadar fardu sudah menghabiskan harta.