nasab.

Anak kandung mewarisi daripada ibu bapanya sendiri tanpa mengira daripada perkahwinan yang keberapa dia dilahirkan. Anak tiri pula tidak mewarisi daripada ibu atau bapa tirinya, kerana tiada pertalian nasab antara mereka. Jalan yang sah bagi memberi harta kepada anak tiri ialah hibah semasa hidup ataupun wasiat yang tidak melebihi satu pertiga. Ibu tiri pula mewarisi daripada bapa sebagai isteri, tetapi tidak mewarisi daripada anak tirinya. Bapa tiri dan anak tiri juga tidak saling mewarisi, walaupun bapa tiri menjadi mahram kepada anak tiri perempuan setelah dia bersetubuh dengan ibunya.

'Asabah, yang juga dieja asobah atau ashabah, ialah waris yang mewarisi tanpa kadar yang ditetapkan. Kerana kadarnya tidak tetap, dia mengambil keseluruhan harta apabila tiada waris fardu, mengambil baki selepas waris fardu diselesaikan atau langsung tidak menerima apa-apa apabila kadar fardu sudah menghabiskan harta.

Tidak. Akta itu hanya mengesahkan taraf anak apabila ibu bapanya berkahwin di bawah undang-undang perkahwinan sivil, sedangkan akta perkahwinan sivil itu sendiri menyatakan ia tidak terpakai kepada orang Islam. Bagi orang Islam, nasab ditentukan oleh hukum syarak dan enakmen keluarga Islam negeri, bukan oleh akta ini.

Titik permulaannya ialah seksyen 85 Akta 303, iaitu jagaan anak tak sah taraf terletak secara EKSKLUSIF pada ibu dan saudara maranya. Lelaki yang menyebabkan kelahiran tiada hak jagaan, tiada nasab, tiada perwalian dan tiada pewarisan. Satu pintu sahaja terbuka kepadanya, iaitu seksyen 86 yang membenarkan Mahkamah menempatkan anak pada orang lain apabila ada HAL KEADAAN LUAR BIASA, dengan kebajikan anak sebagai pertimbangan utama.

Waris nasab boleh disusun kepada empat golongan mengikut kedudukan mereka terhadap si mati, iaitu golongan atas seperti ibu bapa dan datuk nenek, golongan bawah seperti anak dan cucu, golongan tengah iaitu adik-beradik serta anak saudara dan golongan sisi iaitu bapa saudara serta sepupu. Golongan yang lebih hampir mendinding golongan yang lebih jauh.

Satu daripada dua akta yang disebut dalam artikel ini TIDAK terpakai kepada orang Islam. Seksyen 31 Akta Pengangkatan 1952 menyatakan akta itu tidak terpakai kepada sesiapa yang menganut agama Islam, sama ada sebagai pengambil anak ataupun apabila anak itu seorang Islam. Jadi bagi keluarga Islam di Semenanjung, hanya SATU laluan wujud, iaitu pendaftaran pengangkatan de facto di bawah Akta 253. Tempoh dua tahun itu pula bukan tempoh keluarga asal boleh menuntut semula, sebaliknya SYARAT KELAYAKAN sebelum pendaftaran boleh dipohon.

Lima belas lelaki berkemungkinan mewarisi, iaitu anak lelaki, cucu lelaki, bapa, datuk, tiga jenis saudara lelaki, dua jenis anak saudara, dua jenis bapa saudara, dua jenis sepupu, suami dan pemerdeka hamba. Tetapi apabila kesemuanya berkumpul dalam satu kes, tiga sahaja yang benar-benar menerima, iaitu anak lelaki, bapa dan suami.

Jawapannya mungkin ya dan itu yang mengejutkan ramai orang. Seksyen 110 Akta 303 menetapkan nasab anak sabit kepada bekas suami apabila anak itu lahir dalam tempoh empat tahun qamariah selepas perceraian dan bekas isteri belum berkahwin lain. Bukan enam bulan. Satu-satunya jalan menafikannya ialah lian di hadapan mahkamah dan hanya bekas suami sendiri yang boleh membuatnya.

Anak tak sah taraf mewarisi ibunya dan ibunya mewarisi dia, kerana hubungan itu tidak pernah terputus. Dengan lelaki yang menyebabkan kelahirannya pula tiada pewarisan, kerana nasab tidak sabit. Perlis mengambil pendirian yang berbeza bagi anak yang disahkan nasabnya melalui mahkamah.

Tidak melalui faraid, kerana pengangkatan tidak mengubah nasab. Tetapi harta masih boleh sampai kepadanya melalui tiga jalan yang sah, iaitu hibah semasa hidup, wasiat dalam had satu pertiga dan amanah. Ketiga-tiganya perlu diaturkan semasa ibu bapa angkat masih hidup.

Pewarisan berdiri atas empat lapisan dan setiap lapisan mempunyai tiga perkara. Tiga rukun, iaitu si mati, waris dan harta. Tiga syarat, iaitu kematian yang disahkan, waris yang hidup dan hubungan yang diketahui. Tiga sebab, iaitu perkahwinan, nasab dan wala'. Tiga penghalang, iaitu perhambaan, pembunuhan dan perbezaan agama.

Anak itu dinasabkan kepada ibunya sahaja dan lelaki yang melakukannya bukan bapa dari sudut syarak. Namun sebab tiada pewarisan antara mereka bukan kerana langsung tiada pertalian. Dalam kes sumbang mahram bapa dengan anak perempuan, lelaki itu tetap datuk sebelah IBU kepada anak tersebut. Pertalian itu tergolong dalam zawil arham dan zawil arham tidak mewarisi mengikut pandangan yang dipegang di Malaysia, kecuali Perlis yang mengutamakan zawil arham setakat yang boleh.

Hanya anak yang nasabnya sabit kepada si mati mewarisi secara faraid. Anak angkat, anak asuh dan anak tak sah taraf tidak mewarisi bapa itu, walaupun dibesarkan sejak kecil dan walaupun ada sijil pengangkatan. Jalan yang sah bagi mereka ialah hibah semasa hidup ataupun wasiat dan wasiat kepada bukan waris setakat satu pertiga tidak memerlukan persetujuan waris.

Dua angka yang menentukan segalanya. Tempoh minimum enam bulan qamariah selepas perkahwinan dan tempoh maksimum yang menjadi tempat khilaf antara mazhab. Yang paling perlu diketahui di Malaysia ialah undang-undang sudah memilih, iaitu seksyen 110 Akta 303 menetapkan empat tahun qamariah selepas perkahwinan dibubarkan. Jadi kedudukan mazhab Syafii dan Hanbali itulah yang dikanunkan, bukan pandangan perubatan moden.