Tempoh Kehamilan Wanita dan Kesannya kepada Pusaka

Pendahuluan

Soalan ini kelihatan soalan perubatan, tetapi ia sampai ke meja pegawai pusaka.

Sebabnya janin dalam kandungan layak mewarisi. Dalam rukun pewarisan, dia tergolong dalam golongan yang dianggap hidup dari segi hukum pada saat kematian berlaku, sama seperti orang hilang. Kedudukan itu dihuraikan dalam rukun, syarat dan sebab pewarisan.

Maka dua angka menjadi penting. Berapa paling singkat sesuatu kandungan boleh berlaku dan berapa paling lama. Yang pertama menentukan sama ada anak itu boleh dinasabkan kepada suami. Yang kedua menentukan sama ada anak yang lahir lama selepas kematian ataupun perceraian masih mewarisi.

Tempoh minimum, iaitu enam bulan

Angka enam bulan bukan anggaran perubatan. Ia hasil menghimpunkan dua ayat al-Quran dan pengiraannya mudah diikuti.

وَحَمۡلُهُۥ وَفِصَٰلُهُۥ ثَلَٰثُونَ شَهۡرًا

“Dan tempoh mengandungnya bersama tempoh menyusunya ialah tiga puluh bulan.”

Ayat pertama menyebut mengandung bersama menyusu, sebanyak tiga puluh bulan.¹

وَفِصَٰلُهُۥ فِي عَامَيۡنِ

“Dan tempoh menyusunya dalam dua tahun.”

Ayat kedua menyebut menyusu sahaja, sebanyak dua tahun iaitu dua puluh empat bulan.² Surah al-Baqarah 2:233 menyebut tempoh yang sama dengan lafaz dua tahun penuh.

Bakinya enam bulan dan itulah tempoh minimum kandungan menurut fuqaha.

Peristiwa yang paling terkenal dalam perbahasan ini berlaku pada zaman Umar al-Khattab RA. Seorang perempuan melahirkan anak enam bulan selepas berkahwin dan Umar RA hampir menjatuhkan hukuman zina ke atasnya sehinggalah Ali RA membantah dengan mengemukakan pengiraan dua ayat di atas. Perempuan itu dibebaskan.

Perlu dicatat satu perbezaan mazhab yang halus di sini. Mazhab Hanafi mengira enam bulan itu dari tarikh akad nikah, manakala yang lain mengiranya dari tarikh persetubuhan.

Tempoh maksimum, iaitu tempat khilaf

Di sinilah pandangan berbeza dengan jarak yang luas dan sebab perbezaan itu sendiri berbaloi difahami.

Mazhab	Tempoh maksimum
Hanafi	Dua tahun
Syafii dan Hanbali	Empat tahun
Maliki	Masyhurnya empat tahun, riwayat lain lima hingga tujuh tahun
Zahiri	Sembilan bulan

Punca perbezaannya satu, iaitu apa yang diterima sebagai bukti.³

Mazhab yang menerima tempoh panjang bersandarkan riwayat tentang kes yang jarang berlaku dalam masyarakat. Ibn Hazm pula menolak kesemua riwayat itu dengan lafaz yang keras, iaitu kesemuanya khabar yang didustakan, lalu berpegang kepada apa yang lazim berlaku sahaja.

Perhatikan bahawa perbezaan ini bukan perbezaan tentang perubatan. Ia perbezaan tentang sejauh mana syarak melonggarkan sesuatu tempoh demi menjaga nasab anak dan kehormatan ibunya. Mazhab yang memanjangkan tempoh itu sebenarnya sedang memilih untuk tidak menuduh.

Ulama semasa pula, termasuk al-Syanqiti, Ibn Baz dan al-Uthaymin, dilaporkan cenderung kepada sembilan bulan sehingga setahun qamariah, bersandarkan keterangan perubatan.³

Apa yang Malaysia pakai?

Bahagian ini yang paling penting bagi pembaca laman ini dan versi lama artikel ini tidak menyebutnya langsung walaupun ia membandingkan undang-undang lima negara lain.

Malaysia sudah memilih dan pilihannya tertulis dalam undang-undang bertulis.

Seksyen 110 Akta Undang-Undang Keluarga Islam (Wilayah-Wilayah Persekutuan) 1984 menetapkan nasab anak sabit kepada seorang lelaki apabila anak itu lahir lebih enam bulan qamariah dari tarikh perkahwinan, ataupun dalam tempoh empat tahun qamariah selepas perkahwinan itu dibubarkan sama ada oleh kematian ataupun perceraian, dengan syarat perempuan itu belum berkahwin semula.⁴

Kedua-dua angka dalam artikel ini muncul dalam satu ayat akta. Enam bulan sebagai minimum dan empat tahun sebagai maksimum.

Ertinya Malaysia mengambil kedudukan mazhab Syafii dan Hanbali, bukan kedudukan Hanafi dan bukan juga kecenderungan perubatan moden.

Seksyen 111 melengkapkan gambarannya. Anak yang lahir lebih empat tahun qamariah selepas perkahwinan dibubarkan tidak dinasabkan kepada lelaki itu, melainkan dia ataupun warisnya sendiri yang menegaskan bahawa anak itu anaknya.⁴

Kesan peruntukan ini kepada kes sebenar dihuraikan dalam anak didaftarkan atas nama bekas suami.

Apa kata perubatan?

Angka perubatan wajar diletakkan bersebelahan dengan angka fiqh, kerana jaraknya besar.

Kehamilan biasa berlangsung tiga puluh tujuh hingga empat puluh dua minggu dari hari pertama haid terakhir.⁵ Kelahiran sebelum tiga puluh tujuh minggu lengkap dikira pramatang dan Pertubuhan Kesihatan Sedunia membahagikannya kepada tiga, iaitu kurang daripada dua puluh lapan minggu, dua puluh lapan hingga kurang tiga puluh dua minggu, serta tiga puluh dua hingga tiga puluh tujuh minggu.⁶

Perhatikan bahawa had atas perubatan itu empat puluh dua minggu, iaitu kira-kira sepuluh bulan. Ia tidak menghampiri dua tahun, apatah lagi empat.

Bagaimana pula dengan kes yang dilaporkan berlangsung bertahun? Penjelasan yang paling mudah ialah ketidakpastian tentang bila kandungan itu bermula. Pengiraan daripada haid terakhir bukan pengiraan yang tepat dan imbasan pada minggu kedua belas memberikan anggaran usia kandungan yang lebih tepat daripadanya.⁵ Sebelum imbasan wujud, tiada cara menentukan tarikh permulaan selain kiraan hari.

Itu bermakna sebahagian kes lama yang dilaporkan sebagai kehamilan bertahun mungkin sebenarnya salah kira, bukan kehamilan yang benar-benar panjang.

Perlu ditegaskan bahawa perkara ini tidak membatalkan kedudukan fiqh yang dibincangkan di atas. Tempoh empat tahun dalam mazhab Syafii dan Hanbali bukan dakwaan perubatan tentang berapa lama kandungan boleh bertahan. Ia had pembuktian, iaitu selagi dalam tempoh itu, syarak enggan menuduh dan memilih menyabitkan nasab.

Bagaimana negara lain menetapkannya?

Perbandingan ini berguna kerana ia menunjukkan satu perkara. Setiap negara terpaksa memilih satu angka dan angka yang dipilih berbeza-beza dengan jarak yang besar.

Negara	Minimum	Maksimum
Malaysia	6 bulan qamariah dari akad	4 tahun qamariah selepas bubar
Pakistan	6 bulan qamariah dari akad	2 tahun selepas bubar
Mesir	(6 bulan, melalui amalan)	1 tahun
Perancis	180 hari, iaitu 6 bulan	300 hari, iaitu ~10 bulan
India	(tiada dinyatakan)	280 hari selepas bubar
United Kingdom	(tiada dinyatakan)	(tiada dinyatakan)

Pakistan paling hampir dengan Malaysia dari segi bentuk, tetapi berbeza pada angkanya. Artikel 128 Qanun-e-Shahadat Order 1984 menetapkan anak yang lahir tidak lebih awal daripada enam bulan qamariah dari tarikh perkahwinan, ataupun dalam tempoh dua tahun selepas perkahwinan dibubarkan dengan ibunya kekal tidak berkahwin, ialah keterangan muktamad bahawa dia anak sah lelaki itu.⁷

Perhatikan bahawa Pakistan memilih dua tahun, iaitu kedudukan mazhab Hanafi, manakala Malaysia memilih empat tahun, iaitu kedudukan mazhab Syafii dan Hanbali. Dua negara Islam, dua pilihan mazhab yang berlainan, dikanunkan.

India menyelesaikannya dengan angka yang jauh lebih pendek. Seksyen 116 Bharatiya Sakshya Adhiniyam 2023 menetapkan anak yang lahir semasa perkahwinan yang sah, ataupun dalam tempoh 280 hari selepas perkahwinan itu dibubarkan dengan ibunya kekal tidak berkahwin, ialah keterangan muktamad kesahtarafannya, melainkan dapat ditunjukkan pasangan itu tiada akses antara satu sama lain pada waktu anak itu boleh dikandung.⁸

Angka 280 hari itu bukan angka fiqh. Ia angka perubatan, iaitu empat puluh minggu. Perlu dicatat bahawa Pakistan dahulunya mewarisi peruntukan India yang sama, tetapi mengubahnya pada 1984 kepada bentuk yang berpaksikan fiqh.⁷

Perancis menetapkan kedua-dua hujung dalam satu ayat. Artikel 311 Code civil menganggap anak itu dikandung dalam tempoh yang terbentang dari hari ke-300 hingga hari ke-180 sebelum tarikh kelahiran.⁹

Hari ke-180 itu bersamaan enam bulan, iaitu angka yang sama dengan syarak, dicapai melalui jalan yang berlainan sama sekali. Hari ke-300 pula kira-kira sepuluh bulan, iaitu hampir dengan had atas perubatan.

Mesir menetapkan maksimum setahun. Maddah 15 Qanun 25 tahun 1929 menyatakan dakwaan nasab tidak didengar apabila dinafikan, bagi anak yang dilahirkan seorang isteri selepas setahun dari ketiadaan suaminya.¹⁰

Perlu dinyatakan satu pembetulan di sini. Versi lama artikel ini menyatakan Mesir menetapkan sembilan bulan sebagai tempoh minimum, iaitu 270 hari. Saya tidak menemui peruntukan sedemikian. Yang saya temui ialah peruntukan maksimum setahun di atas dan laporan bahawa pindaan tahun 1985 menghendaki hakim mengesahkan nasab apabila anak lahir enam bulan atau lebih dari tarikh perkahwinan.¹⁰

United Kingdom tidak menetapkan apa-apa tempoh langsung dan itu sendiri satu pendekatan. Anak yang lahir dalam ikatan perkahwinan dianggap sah dan anggapan itu boleh disangkal. Seksyen 26 Family Law Reform Act 1969 menetapkan darjah pembuktiannya, iaitu keterangan yang menunjukkan lebih berkemungkinan daripada tidak dan tidak perlu dibuktikan melampaui keraguan munasabah.¹¹

Jadi England menyelesaikannya melalui darjah pembuktian, bukan melalui tempoh hari. Setiap kes dinilai atas keterangannya sendiri.

Bandingkan kesemuanya dan satu perkara kelihatan. Malaysia mempunyai tempoh maksimum yang paling panjang antara keenam-enamnya. Itu bukan kelemahan, sebaliknya pilihan yang disedari, iaitu memberi ruang seluas mungkin sebelum seorang anak dinafikan nasabnya.

Kesan sebenarnya kepada pembahagian pusaka

Inilah sebab artikel ini berada di laman pusaka.

Apabila si mati meninggalkan isteri yang sedang mengandung, pembahagian tidak boleh diselesaikan sepenuhnya sehingga anak itu lahir. Janin itu waris yang dianggap hidup, tetapi bahagiannya bergantung pada dua perkara yang belum diketahui, iaitu sama ada dia lahir hidup dan sama ada dia lelaki ataupun perempuan.

Bagi kes anak yang lahir selepas perceraian ataupun selepas kematian bekas suami pula, soalannya berpindah kepada seksyen 110. Selagi kelahiran berlaku dalam empat tahun qamariah dan bekas isteri belum berkahwin lain, nasab itu sabit dan anak itu waris.⁴

Ertinya senarai waris dalam petisyen pusaka boleh berubah selepas petisyen difailkan. Keluarga yang menghadapi keadaan ini patut memaklumkannya kepada pegawai di awal, bukan menunggu sehingga perintah dibuat.

Kesimpulan

Dua angka memandu keseluruhan perbahasan ini dan kedua-duanya berasal daripada al-Quran serta perbahasan fuqaha, bukan daripada makmal.

Enam bulan sebagai minimum hampir disepakati dan pengiraannya mudah diikuti daripada dua ayat.

Tempoh maksimum pula tempat khilaf yang luas, daripada sembilan bulan sehingga beberapa tahun dan puncanya bukan perubatan sebaliknya sejauh mana sesuatu riwayat diterima sebagai bukti.

Bagi pembaca di Malaysia, khilaf itu sudah diselesaikan undang-undang. Seksyen 110 Akta 303 memilih enam bulan qamariah dan empat tahun qamariah, iaitu kedudukan mazhab Syafii dan Hanbali. Itulah angka yang akan dipakai mahkamah dan pegawai pusaka, tanpa mengira pandangan yang dibaca di tempat lain.

Kredit: perkongsian asal yang menjadi asas artikel ini dibuat oleh Ummu Anas Madani. Ayat al-Quran, peruntukan Akta 303 serta tinjauan pandangan mazhab disemak sendiri pada sumber yang dirujuk di atas.