asabah.

'Asabah, yang juga dieja asobah atau ashabah, ialah waris yang mewarisi tanpa kadar yang ditetapkan. Kerana kadarnya tidak tetap, dia mengambil keseluruhan harta apabila tiada waris fardu, mengambil baki selepas waris fardu diselesaikan atau langsung tidak menerima apa-apa apabila kadar fardu sudah menghabiskan harta.

Tidak semestinya. Yang menggugurkan adik-beradik bukan anak lelaki semata-mata, tetapi mana-mana keturunan lelaki si mati, termasuk cucu lelaki daripada anak lelaki. Dalam kes ini cucu lelaki itu hadir, jadi adik-beradik si mati tidak menerima apa-apa. Dua contoh kiraan faraid bagi adik-beradik yang benar-benar mewarisi turut disertakan.

Apabila anak bujang tanpa anak meninggal dunia, ibunya menerima 1/3 atau 1/6 jika arwah mempunyai dua adik-beradik atau lebih. Bapa mengambil baki sebagai 'asabah dan adik-beradik terdinding olehnya. Jika bapa sudah tiada, adik-beradik mewarisi bersama ibu manakala datuk berkongsi dengan mereka.

Layak, apabila tiada waris 'asabah yang lebih hampir daripadanya. Dalam kes ini si mati tidak meninggalkan anak, bapa mahupun saudara lelaki yang masih hidup, jadi anak saudara lelaki menjadi 'asabah yang paling hampir dan mengambil baki harta.

Dalam kes ini, dua orang adik-beradik si mati berkongsi tiga bahagian daripada 72, iaitu kurang daripada lima peratus harta. Ketakutan bahawa harta akan jatuh kepada adik-beradik selalunya jauh lebih besar daripada jumlah yang benar-benar sampai kepada mereka.

Tidak dalam kes ini. Saudara perempuan seibu sebapa menjadi 'asabah apabila dia bersama anak perempuan si mati, jadi dialah yang mengambil baki harta. Waris yang mengambil baki tidak semestinya lelaki dan itulah yang terlepas pandang dalam soalan ini.

Nisbah dua banding satu tidak berlaku pada semua waris. Ia berlaku terutamanya apabila lelaki dan perempuan yang setaraf mengambil baki bersama-sama sebagai 'asabah. Dalam banyak keadaan lain mereka menerima sama rata, dan adik-beradik seibu menerima sama rata dalam semua keadaan tanpa kecuali.

Boleh, tetapi bukan semua cucu. Cucu daripada anak lelaki mewarisi apabila datuk atau nenek tidak meninggalkan anak lelaki. Cucu daripada anak perempuan bukan waris faraid. Cucu yang ibu atau bapanya meninggal lebih dahulu tidak mewarisi bersama anak lelaki si mati, tetapi beberapa negeri memberinya wasiat wajibah setakat satu pertiga. Antara tujuh negeri yang enakmennya disemak, cucu daripada anak perempuan hanya layak di Selangor, Kelantan, Pahang dan Perak.

Anak lelaki tidak mempunyai kadar tetap dalam al-Quran. Dia mewarisi secara 'asabah, iaitu mengambil baki selepas waris berkadar tetap mengambil bahagian masing-masing. Apabila ada anak perempuan bersamanya, baki itu dibahagi dua banding satu. Apabila tiada waris berkadar tetap langsung, seluruh harta menjadi bahagiannya.

Pembahagian pusaka dalam Islam bersandarkan tiga sumber. Al-Quran menetapkan kadarnya secara terperinci, sunnah menyusun tertibnya dan mengisi ruang yang tidak disebut dalam ayat, manakala amalan para sahabat yang diterima secara sepakat mengukuhkan kedua-duanya.

Waris menerima harta dengan dua cara sahaja. Yang pertama dengan kadar yang sudah ditetapkan syarak dan yang kedua dengan mengambil apa yang tinggal tanpa kadar tertentu. Ibu, nenek, adik-beradik seibu serta suami atau isteri sentiasa pada cara pertama. Bapa dan datuk boleh menerima dengan kedua-dua cara sekali gus dalam kes yang sama.

Waris nasab boleh disusun kepada empat golongan mengikut kedudukan mereka terhadap si mati, iaitu golongan atas seperti ibu bapa dan datuk nenek, golongan bawah seperti anak dan cucu, golongan tengah iaitu adik-beradik serta anak saudara dan golongan sisi iaitu bapa saudara serta sepupu. Golongan yang lebih hampir mendinding golongan yang lebih jauh.

Hijab bermaksud menghalang orang yang sudah ada sebab pewarisan padanya. Ia dua jenis yang berlainan sama sekali. Terhalang oleh sifat seperti pembunuhan menjadikan kehadiran seseorang itu sama seperti ketiadaannya, jadi dia tidak mendinding sesiapa. Terdinding oleh orang pula bermakna ada waris lain yang lebih hampir kepada si mati.

Waris atau ahli waris ialah orang yang berhak menerima pusaka orang yang telah meninggal, manakala orang yang meninggalkan harta itu dipanggil al-muwarrith dalam istilah faraid. Dalam faraid waris bermaksud orang tertentu sahaja, bukan semua ahli keluarga. Hukum faraid menyenaraikan dua puluh lima waris, iaitu lima belas lelaki dan sepuluh perempuan. Ahli keluarga yang berada di luar senarai itu dipanggil zawil arham dan mereka hanya mewarisi apabila tiada 'asabah dan tiada waris berkadar tetap selain suami atau isteri.

Isteri mengambil satu perlapan, ibu dan bapa masing-masing satu perenam, manakala baki menjadi milik anak lelaki dan anak perempuan dengan nisbah dua banding satu. Saudara lelaki seibu sebapa tidak menerima apa-apa kerana terdinding oleh anak lelaki dan bapa.

Isteri mengambil satu perlapan kerana si mati meninggalkan anak. Baki tujuh perlapan menjadi milik ketiga-tiga anak secara 'asabah dengan nisbah dua banding satu. Daripada RM1 juta, isteri menerima RM125,000, anak lelaki RM437,500 dan setiap anak perempuan RM218,750.

Lima belas lelaki berkemungkinan mewarisi, iaitu anak lelaki, cucu lelaki, bapa, datuk, tiga jenis saudara lelaki, dua jenis anak saudara, dua jenis bapa saudara, dua jenis sepupu, suami dan pemerdeka hamba. Tetapi apabila kesemuanya berkumpul dalam satu kes, tiga sahaja yang benar-benar menerima, iaitu anak lelaki, bapa dan suami.

Waris fardu ialah waris yang kadar bahagiannya sudah ditetapkan, seperti satu perdua atau satu perenam. Mereka dibahagikan dahulu sebelum baki diserahkan kepada 'asabah. Kadar itu berubah mengikut siapa lagi yang masih hidup, dan sebahagian mereka boleh terhalang sepenuhnya.

Anak perempuan tidak terpinggir. Dalam kes ini dua anak perempuan menerima 32/48, iaitu dua per tiga daripada keseluruhan pusaka dan bahagian terbesar antara semua waris. Yang menimbulkan masalah ialah saudara lelaki si mati menerima 10/48 sebagai 'asabah dan nilai itu perlu dibayar tunai walaupun hartanya sebuah rumah. Jalan keluarnya hibah, bukan wasiat, kerana wasiat kepada waris tidak boleh dilaksanakan melainkan waris lain bersetuju selepas kematian. Tiga perkara perlu diraikan sebelum menghibahkan dan yang paling penting jangan hibahkan segala-galanya.

Apabila suami meninggal dunia, isteri menerima 1/8 jika arwah meninggalkan anak dan 1/4 jika tiada anak. Ibu dan bapa arwah masing-masing menerima 1/6 jika ada anak. Baki diambil anak-anak dengan nisbah dua bahagian lelaki bagi satu bahagian perempuan. Wang KWSP turut dibahagi mengikut faraid kerana penama ialah wasi, bukan pemilik.

Suami mendapat 1/2 atau 1/4, isteri 1/4 atau 1/8, ibu 1/3 atau 1/6 dan bapa 1/6 atau baki. Anak perempuan mendapat 1/2 jika seorang dan 2/3 jika dua ke atas, tetapi berkongsi baki dua banding satu apabila ada anak lelaki. Kadar setiap waris bergantung pada siapa lagi yang hidup. Baki selepas kadar tetap diambil oleh waris 'asabah.