Betulkah Adik-beradik Mewarisi jika Si Mati Tiada Anak Lelaki?

Pendahuluan

Ada satu kenyataan yang kerap kedengaran, iaitu adik-beradik si mati akan mewarisi apabila si mati tidak meninggalkan anak lelaki.

Kenyataan itu tidak salah sepenuhnya dan itulah yang menjadikannya mudah tersebar. Adik-beradik memang mewarisi apabila si mati tiada keturunan lelaki.

Yang salah ialah satu perkataan di dalamnya. Orang menyamakan keturunan lelaki dengan anak lelaki sahaja, sedangkan keturunan lelaki tidak berhenti pada anak.

Soalan

Arwah meninggalkan ibu, seorang anak perempuan, seorang cucu lelaki daripada anak lelaki, seorang saudara lelaki seibu sebapa dan seorang saudara perempuan seibu sebapa.

Ada orang mengatakan bahawa adik-beradik si mati mewarisi apabila si mati tiada anak lelaki. Betulkah begitu?

Cucu lelaki daripada anak lelaki juga waris

Perkara pertama yang perlu diluruskan ialah kedudukan cucu lelaki itu sendiri.

Cucu lelaki daripada anak lelaki bukan waris cadangan dan bukan waris yang lemah. Dia asobah bi al-nafs, iaitu lelaki yang antaranya dengan si mati tiada perempuan. Kedudukannya kedua dalam susunan asobah, tepat selepas anak lelaki.¹

Ertinya apabila anak lelaki tiada, giliran jatuh kepadanya. Dia bukan menggantikan bapanya dan bukan mewarisi bagi pihak bapanya. Dia mewarisi atas kedudukannya sendiri sebagai asobah yang paling hampir yang masih ada.²

Apa itu patah titi?

Istilah patah titi dipakai apabila cucu tidak mewarisi kerana bapanya meninggal dunia terlebih dahulu.

Yang selalu disalahfahamkan ialah puncanya. Ramai menyangka bahawa cucu gugur semata-mata kerana bapanya sudah tiada. Sebenarnya kematian bapa itulah yang membuka jalan kepada cucu, bukan yang menutupnya.

Satu kes yang menunjukkan keadaan sebaliknya, iaitu cucu yang benar-benar terdinding kerana anak si mati masih hidup, dihuraikan dalam siapa mewarisi tanah apabila dua anak meninggal dahulu.

Cucu lelaki gugur apabila si mati meninggalkan anak lelaki yang lain, iaitu bapa saudara kepada cucu itu. Anak lelaki itulah yang mendindingnya, kerana dia lebih hampir kepada si mati.¹

Dalam kes ini, si mati tidak meninggalkan anak lelaki yang lain. Jadi tiada sesiapa yang mendinding cucu itu dan kesnya bukan kes patah titi.

Kenapa adik-beradik tidak mewarisi di sini?

Adik-beradik si mati tergolong dalam golongan sisi dan golongan sisi boleh didinding oleh keturunan si mati.³

Yang mendinding mereka ialah keturunan lelaki dan cucu lelaki daripada anak lelaki termasuk dalam keturunan lelaki itu. Dia bukan sekadar seorang waris dalam kes ini. Dia asobah yang mengambil baki dan kehadirannya menutup giliran adik-beradik sepenuhnya.

Jadi kenyataan dalam soalan itu perlu diperbetulkan pada satu tempat sahaja. Bukan “apabila tiada anak lelaki”, tetapi apabila tiada keturunan lelaki. Kalau si mati meninggalkan anak perempuan sahaja tanpa sebarang keturunan lelaki, barulah adik-beradik mewarisi dan keadaan itu memang berlaku dalam kes kelima.

Jawapan penuh kes ini

Kadar dalam kes ini ialah satu perenam dan satu perdua, jadi asal masalahnya 6.

Ibu mengambil satu perenam kerana si mati mempunyai keturunan yang mewarisi.⁴ Anak perempuan mengambil satu perdua kerana dia seorang sahaja dan tiada anak lelaki bersamanya.⁴ Baki diambil oleh cucu lelaki.

Jumlahnya genap 6.

Perhatikan bahawa cucu lelaki itu tidak menjadikan anak perempuan si mati sebagai asobah bersamanya. Anak perempuan itu tetap mengambil kadar satu perduanya, kerana cucu lelaki berada satu tingkat di bawahnya dan bukan setaraf dengannya.

Kesimpulan

Adik-beradik si mati memang boleh mewarisi, tetapi bukan apabila tiada anak lelaki. Syaratnya ialah tiada keturunan lelaki langsung.

Perbezaan antara dua ayat itu kecil pada bunyinya dan besar pada kesannya. Dalam kes ini, satu orang cucu lelaki menjadikan dua orang adik-beradik tidak menerima apa-apa.

Sebab itulah senarai waris tidak boleh berhenti pada anak sahaja. Cucu daripada anak lelaki perlu disenaraikan juga, walaupun bapa mereka sudah tiada, kerana ketiadaan bapa itulah yang membawa mereka masuk.

Susunan penuh siapa mendinding siapa ada dalam Hijab, iaitu Waris yang Terdinding.