Berapa Sedikit Sebenarnya Bahagian Adik-beradik Si Mati?

Pendahuluan

Ada satu kebimbangan yang kerap dibawa kepada saya, iaitu takut harta jatuh kepada adik-beradik si mati dan tidak kepada anak-anaknya sendiri.

Kebimbangan itu jarang disertai dengan angka. Orang menyebutnya sebagai kemungkinan yang besar, tetapi tidak pernah bertanya berapa sebenarnya bahagian yang sampai kepada adik-beradik itu.

Kes ini memberikan angkanya.

Soalan

Arwah meninggalkan ibu, seorang isteri, dua orang anak perempuan, seorang saudara lelaki seibu sebapa dan seorang saudara perempuan seibu sebapa. Harta yang ditinggalkan bernilai RM1 juta.

Berapakah bahagian faraid masing-masing?

Kadar tiga waris fardu

Ibu mengambil satu perenam. Dua sebab menurunkannya kepada kadar itu dan kedua-duanya hadir dalam kes ini sekali gus, iaitu si mati meninggalkan anak dan si mati mempunyai adik-beradik lebih daripada seorang.¹

Isteri mengambil satu perlapan, kerana si mati meninggalkan anak.²

Dua orang anak perempuan berkongsi dua pertiga, kerana bilangan mereka lebih daripada seorang dan tiada anak lelaki bersama mereka.¹

Kenapa adik-beradik masih mewarisi di sini?

Adik-beradik si mati gugur apabila si mati meninggalkan keturunan lelaki, iaitu anak lelaki atau cucu lelaki daripada anak lelaki. Dalam kes ini si mati hanya meninggalkan anak perempuan, jadi mereka tidak gugur.

Mereka juga tidak mengambil kadar tetap. Mereka mengambil apa-apa yang tinggal selepas tiga waris di atas mengambil bahagian mereka.³

Saudara lelaki ialah asobah dengan sendirinya. Saudara perempuan pula menjadi asobah kerana kehadiran saudara lelaki yang setaraf dengannya. Kedudukan itu dipanggil asobah bi al-ghayr.⁴ Baki dibahagi antara mereka berdua dengan nisbah dua banding satu.

Berapa banyak yang tinggal untuk mereka?

Di sinilah jawapan kepada kebimbangan tadi.

Kadar dalam kes ini ialah satu perenam, satu perlapan dan dua pertiga. Nombor terkecil yang menampung kesemuanya tanpa pecahan ialah 24.

Empat bahagian itu berjumlah 23 daripada 24. Jadi baki yang tinggal untuk kedua-dua adik-beradik ialah satu bahagian sahaja daripada 24.

Baki satu itu pula perlu dibahagi dengan nisbah dua banding satu, iaitu kepada tiga bahagian yang sama besar. Nombor satu pula tidak boleh dibahagi dengan tiga tanpa pecahan. Seluruh jadual didarabkan dengan 3 supaya setiap orang menerima bahagian yang bulat. Langkah itu dipanggil tashih.⁵

Asal masalah 24 menjadi 72 dan baki satu menjadi tiga. Saudara lelaki mengambil dua daripadanya, manakala saudara perempuan mengambil satu.

Jawapan penuh kes ini

Baki selepas empat waris fardu ialah satu bahagian sahaja daripada 24 dan baki itu dikongsi antara kedua-dua adik-beradik. Selepas asal masalah didarab dengan 3, baki itu menjadi 3 daripada 72, lalu dibahagi dua banding satu, iaitu 2 kepada saudara lelaki dan 1 kepada saudara perempuan.

Dua orang adik-beradik itu berkongsi tiga bahagian daripada 72, iaitu 4.17 peratus daripada keseluruhan harta. Dua orang anak perempuan pula berkongsi 48 daripada 72, iaitu dua pertiga penuh.

Kesimpulan

Ketakutan bahawa harta akan jatuh kepada adik-beradik si mati selalunya jauh lebih besar daripada jumlah yang benar-benar sampai kepada mereka.

Sebabnya mudah. Adik-beradik berada di penghujung giliran. Mereka mengambil apa yang tinggal dan dalam keluarga yang mempunyai anak, isteri dan ibu, yang tinggal itu memang sedikit.

Perlu diingat juga bahawa mereka gugur sepenuhnya apabila si mati meninggalkan anak lelaki ataupun cucu lelaki daripada anak lelaki. Dalam kes itu, bahagian mereka bukan kecil, tetapi tiada langsung.

Kedua-dua keadaan itu ada dalam kelompok ini. Adik-beradik digugurkan oleh anak lelaki dalam kes pertama. Mereka digugurkan oleh cucu lelaki daripada anak lelaki dalam kes keenam.