Undang-undang.

Tidak. Akta itu hanya mengesahkan taraf anak apabila ibu bapanya berkahwin di bawah undang-undang perkahwinan sivil, sedangkan akta perkahwinan sivil itu sendiri menyatakan ia tidak terpakai kepada orang Islam. Bagi orang Islam, nasab ditentukan oleh hukum syarak dan enakmen keluarga Islam negeri, bukan oleh akta ini.

Malaysia tidak lagi mengenakan duti harta pusaka sejak 1 November 1991. Yang masih ada ialah cukai pendapatan arwah yang belum dijelaskan, yang menjadi hutang pusaka dan diurus oleh pentadbir dengan LHDN, cukai pendapatan atas hasil harta pusaka selepas kematian, duti setem ke atas surat cara pindah milik serta CKHT apabila hartanah pusaka dijual.

Jawapannya bergantung pada jalan mana yang diambil. Sekiranya perampasan itu DIBATALKAN di bawah seksyen 133 Kanun Tanah Negara, tanah itu kembali kepada hak milik lama dan ia harta pusaka. Sekiranya tanah itu diberimilik semula sebagai permohonan baharu, ia hak milik pemohon sendiri dan bukan pusaka. Resit serta surat daripada pejabat tanah yang menentukan yang mana satu.

Yang menentukan bukan agama si mati, sebaliknya TUJUAN permohonan. Bagi membahagikan pusaka, laluannya sivil dan tempohnya TUJUH tahun di bawah seksyen 108 Akta 56, kerana pembahagian pusaka sendiri berjalan melalui Pejabat Pusaka Kecil dan Mahkamah Tinggi Sivil. Perakuan Mahkamah Syariah di bawah seksyen 53 Akta 303 pula khusus bagi membolehkan isteri berkahwin semula dan ia didaftarkan seolah-olah ia menyebabkan perceraian.

Sitasi ialah notis yang dikeluarkan dari Pejabat Pendaftar Mahkamah Tinggi atas permintaan seseorang, memanggil orang yang mempunyai hak terdahulu kepada perwakilan supaya MENERIMA ataupun MELEPASKAN hak itu. Asasnya seksyen 9 Akta Probet dan Pentadbiran 1959 dan prosedurnya Aturan 71 kaedah 41 dan 42 Kaedah-Kaedah Mahkamah 2012. Tiga perkara perlu diketahui sebelum memulakannya. Pemohon mesti memasukkan kaveat dahulu, sitasi disampaikan secara peribadi dan orang yang disitasi ada lapan hari untuk memasuki kehadiran. Sekiranya dia ingkar hadir, dia DISIFATKAN telah melepaskan haknya dan pemohon boleh memohon geran untuk dirinya sendiri. Sitasi tidak wujud dalam urusan pusaka kecil, kerana di situ pegawai memanggil terus di bawah seksyen 11A Akta 98.

Bergantung kepada bentuk pendaftarannya. Perniagaan enterprise tiada keperibadian undang-undang yang berasingan, jadi asetnya harta pusaka pemilik dan pendaftarannya berakhir. Wakil diri ataupun waris terdekat wajib memberitahu Pendaftar dalam tempoh EMPAT BULAN dari tarikh kematian. Syarikat Sendirian Berhad pula entiti berasingan di bawah seksyen 20 Akta 777, jadi asetnya kekal milik syarikat dan yang menjadi pusaka hanyalah saham si mati. Satu perangkap masa perlu diketahui di situ. Apabila pengarah tunggal meninggal dunia dan tiada pengarah baharu dilantik dalam tempoh ENAM BULAN, Pendaftar boleh mengarahkan syarikat itu dipotong daripada daftar.

Tanah di Sabah tidak tertakluk kepada Kanun Tanah Negara, sebaliknya kepada Land Ordinance (Sabah Cap. 68). Lima jenis hak milik yang biasa ditemui ialah Native Title dan Field Register yang kekal serta terhad kepada anak negeri, manakala Town Lease, Country Lease dan Provisional Lease berbentuk pajakan dan terbuka kepada sesiapa. Bagi urusan pusaka, dua perkara perlu diketahui. Seksyen 74 menyerahkan soal pewarisan tanah anak negeri kepada Administration of Native and Small Estates Ordinance dan bukan kepada laluan pusaka kecil yang biasa. Seksyen 75 pula membenarkan pemilik native title menukarnya kepada pajakan dengan keizinan Pengarah dan itulah jalan yang wujud apabila waris bukan anak negeri.

Kanun Tanah Negara menyusun hakmilik kepada tiga bentuk, iaitu hakmilik Pejabat Pendaftar, hakmilik Pejabat Tanah dan hakmilik sementara sebelum ukuran selesai. Seksyen 76 pula menetapkan tanah Kerajaan diberi milik bagi tempoh TIDAK MELEBIHI SEMBILAN PULUH SEMBILAN TAHUN, manakala pemberian selama-lamanya hanya dalam tiga keadaan yang terhad. Bagi urusan pusaka, satu perkara mesti diketahui awal. Lesen Pendudukan Sementara BUKAN harta pusaka, kerana seksyen 68 menamatkannya pada kematian pemegangnya dan ia tidak boleh diserah hak.

Betul, bapa ialah penjaga harta yang pertama dan utama dan subseksyen 89(1) enakmen Selangor menyatakannya dengan jelas. Dua perkara perlu ditambah. Pertama, penjagaan itu tamat pada umur LAPAN BELAS TAHUN, bukan sepanjang hayat. Kedua, bagi harta yang ibu sendiri berikan kepada anak itu melalui surat cara, subseksyen 89(3) membenarkan surat cara itu MENGECUALIKAN bapa daripada menjaganya, lalu Mahkamah yang melantik penjaga. Jalan itu tidak meliputi bahagian faraid anak, kerana bahagian faraid tidak berpindah melalui surat cara.

Tiga peranan ini dibezakan oleh tiga perkara, iaitu siapa yang melantik, bila kuasanya bermula dan bila ia berakhir. Wasi dilantik oleh si mati sendiri melalui wasiat lalu memohon probet. Pentadbir pula dilantik oleh Mahkamah ataupun oleh Pegawai Pembahagian Pusaka apabila tiada wasi, lalu memegang surat kuasa mentadbir. Kedua-duanya BUKAN perkara yang sama. Wakil kuasa pula bertindak semasa pemberi kuasa masih hidup sahaja, kerana seksyen 5 Akta 424 menamatkan kuasa itu apabila pemberi ataupun penerima kuasa meninggal dunia. Wakil kuasa juga tiada kesahan langsung sehingga salinannya didepositkan di pejabat Penolong Kanan Pendaftar.

Akta A1643 memasukkan penjaga dan sahabat wakil ke dalam senarai pempetisyen dalam subseksyen 8(1), di belakang frasa dalam keadaan yang disebut dalam subseksyen 18(1) yang maksudnya belum jelas. Sahabat wakil untuk benefisiari tunggal yang sakit teruk ataupun terlantar, bukan pesakit mental. Waris bawah umur dan orang tidak sempurna akal diwakili penjaga. Kedua-duanya dilantik Pegawai Pembahagian Pusaka, bukan mahkamah.

Titik permulaannya ialah seksyen 85 Akta 303, iaitu jagaan anak tak sah taraf terletak secara EKSKLUSIF pada ibu dan saudara maranya. Lelaki yang menyebabkan kelahiran tiada hak jagaan, tiada nasab, tiada perwalian dan tiada pewarisan. Satu pintu sahaja terbuka kepadanya, iaitu seksyen 86 yang membenarkan Mahkamah menempatkan anak pada orang lain apabila ada HAL KEADAAN LUAR BIASA, dengan kebajikan anak sebagai pertimbangan utama.

Boleh dan peruntukannya perenggan 15(4)(bb) Akta 98. Ukurannya nilai bahagian itu sebagaimana ditentukan Pegawai Pembahagian Pusaka, bukan nilai setara atau lebih menguntungkan yang sering disebut orang. Yang melindungi waris bawah umur ialah tiga perkara lain, iaitu persetujuan bagi pihaknya diberi oleh pegawai dan hanya demi kepentingannya, kuasa pegawai menolak pembahagian yang tidak adil, serta wang belian yang wajib didepositkan dengan Amanah Raya sebelum perintah dibuat.

Boleh. Rumah atau tanah pusaka boleh dijual walaupun ada waris yang enggan. Sejak 15 Julai 2024, subseksyen 15(4a) Akta 98 membenarkan Pegawai Pembahagian Pusaka memerintahkan jualan berdasarkan persetujuan waris yang memegang MAJORITI DUA PERTIGA bahagian. Waris yang enggan mesti ditawarkan membelinya dahulu. Selepas tanah bertukar nama, jalannya pecah bahagian di bawah seksyen 141a Kanun Tanah Negara.

Dua istilah perlu dibezakan dahulu kerana undang-undangnya berlainan. Pecah sempadan ialah seorang tuan punya memecah tanahnya sendiri dan bagi tanah pertanian setiap bahagian tidak boleh kurang daripada dua per lima hektar. Pecah bahagian pula ialah tuan punya bersama membahagikan tanah yang dimiliki bersama dan had dua per lima hektar itu TIDAK terpakai kepadanya, walaupun tanah pertanian yang seluas dua per lima hektar atau kurang dirujuk kepada Pihak Berkuasa Negeri untuk diluluskan. Inilah yang biasanya diperlukan waris. Lebih penting lagi, seksyen 141a Kanun Tanah Negara membenarkan seorang tuan punya bersama memohon pecah bahagian WALAUPUN tuan punya bersama yang lain enggan menyertai ataupun memberi persetujuan.

Turun milik daripada pusaka kepada waris itu sendiri tidak dikenakan CKHT, kerana harga pelupusannya disifatkan sama dengan harga pemerolehan. Cukai hanya timbul apabila harta itu dijual selepas itu. Waris yang menjual selepas turun milik mengira tempoh pegangannya dari tarikh turun milik, dengan harga pemerolehan bersamaan nilai pasaran pada tarikh itu. Pentadbir yang menjual sebelum turun milik pula mengira dari TARIKH KEMATIAN dan bukan dari tarikh si mati membeli, dengan harga pemerolehan bersamaan nilai pasaran pada tarikh kematian. Bagi individu warganegara kadarnya tiga puluh peratus dalam tiga tahun pertama, dua puluh peratus pada tahun keempat, lima belas peratus pada tahun kelima dan sifar mulai tahun keenam.

Balu peneroka Felda mempunyai dua hak yang berasingan. Pertama, harta sepencarian ke atas lot ladang, lot rumah dan rumah yang diusahakan bersama, yang dituntut di Mahkamah Tinggi Syariah sebelum faraid. Kedua, bahagian faraidnya ke atas baki pusaka, iaitu 1/8 jika arwah meninggalkan anak dan 1/4 jika tiada. Akta 530 tidak menafikan hak itu. Ia hanya mengehadkan pegangan kepada dua nama dan melarang tanah dipecah bahagi.

Harta sepencarian boleh dituntut selepas kematian suami atau isteri. Tuntutan itu dibuat di Mahkamah Tinggi Syariah sebelum pusaka difaraidkan. Asasnya Arahan Amalan JKSM No. 5 Tahun 2003, bukan seksyen 122 yang terhad kepada perceraian. Penuntut biasanya pasangan yang masih hidup. Bahagian yang diperintahkan mahkamah bukan lagi harta pusaka.

Hibah takaful memberi wang tunai kepada penerima dengan cepat dan wang itu bukan harta pusaka. Tetapi ia tidak memindahkan rumah atau tanah, tidak dengan sendirinya memaksa waris lain menjual bahagian mereka dan tidak mewajibkan penerima menggunakannya untuk keluarga. Harta lain si mati tetap memerlukan perintah pusaka.

Faraid tidak berlaku langsung, kerana tiada baki untuk dibahagikan. Undang-undang menyediakan satu jalan khusus, iaitu seksyen 122 Akta Insolvensi 1967 yang membenarkan pemiutang ataupun Ketua Pengarah Insolvensi memohon supaya harta si mati ditadbir mengikut undang-undang kebankrapan. Harta itu kemudian terletak hak pada Ketua Pengarah Insolvensi. Yang perlu waris tahu ialah harta mereka sendiri tidak menanggungnya dan kos pengurusan jenazah didahulukan sebelum semua hutang.

Satu daripada dua akta yang disebut dalam artikel ini TIDAK terpakai kepada orang Islam. Seksyen 31 Akta Pengangkatan 1952 menyatakan akta itu tidak terpakai kepada sesiapa yang menganut agama Islam, sama ada sebagai pengambil anak ataupun apabila anak itu seorang Islam. Jadi bagi keluarga Islam di Semenanjung, hanya SATU laluan wujud, iaitu pendaftaran pengangkatan de facto di bawah Akta 253. Tempoh dua tahun itu pula bukan tempoh keluarga asal boleh menuntut semula, sebaliknya SYARAT KELAYAKAN sebelum pendaftaran boleh dipohon.

Tujuh intipati yang beredar itu tepat pada garis besarnya, tetapi dua daripadanya perlu diperhalusi. Peranan Majlis Agama Islam BELUM berkuat kuasa dengan sendirinya, kerana subseksyen 18(3) menghendaki Menteri mewartakan tarikhnya bagi setiap negeri dengan kelulusan Pihak Berkuasa Negeri. Pentadbir sementara di bawah seksyen 8c pula tidak boleh membahagikan pusaka. Peraturan 6C menetapkan surat kuasanya dipohon bagi tujuan mendapatkan maklumat tentang mana-mana harta si mati, bukan harta alih sahaja. Surat kuasa itu sah selama tiga bulan.

Kedua-duanya boleh. Waris lain boleh melepaskan hak kepada seorang waris, harta turun milik kepadanya dan dia menjualnya seperti tuan punya biasa. Dalam pusaka kecil pelepasan hak dibuat semasa bicara ataupun melalui Borang DDA dan direkodkan dalam perintah, jadi tiada duti setem pindah milik. Duti jualan pula ditanggung pembeli. Yang membuat orang berkata kena tunggu ialah CKHT, kerana tempoh pegangan waris bermula semula pada tarikh turun milik. Perintah jual pula hanya satu pertukaran nama, CKHT dikira dari tarikh kematian dan wang jualan dipegang pentadbir untuk dibahagi. Bagi keluarga yang memang mahu menjual, ia selalunya lebih jimat dan lebih selamat.

Betul, kaveat persendirian tidak terbatal dengan sendirinya apabila pengkaveat meninggal dunia dan kanun sendiri mengesahkannya. Subseksyen 325(1) Kanun Tanah Negara membenarkan kaveat ditarik balik oleh orang yang memasukkannya ATAUPUN OLEH WAKIL DIRINYA. Ertinya pusaka pengkaveat itu sendiri perlu diuruskan dahulu supaya ada wakil diri yang berkuasa menariknya. Tuan punya tanah pula tidak perlu menunggu, kerana seksyen 326 membenarkannya memohon kepada Pendaftar dan kaveat itu LUPUT dalam DUA BULAN melainkan perintah mahkamah melanjutkannya.

Bapa ialah penjaga harta anaknya yang belum dewasa secara semula jadi, tetapi kedudukan itu datang daripada nasab. Bapa angkat tidak memperolehnya dengan sendirinya. Apabila tiada penjaga di sisi undang-undang, mahkamah yang melantik penjaga harta bagi anak itu, dan penjaga yang dilantik mahkamah terikat dengan had yang ketat termasuk larangan menjual tanpa kebenaran mahkamah.

Harta orang bukan Islam yang meninggal dunia tanpa wasiat dibahagikan mengikut Akta Pembahagian 1958 (Akta 300), bukan faraid. Bahagian setiap waris bergantung pada siapa yang masih hidup antara pasangan, zuriat dan ibu bapa. Anak lelaki dan perempuan menerima sama rata. Jika ada wasiat, Akta Wasiat 1959 dan probet di Mahkamah Tinggi terpakai.

Mahkamah yang betul bergantung pada umur anak dan keupayaannya. Anak bawah lapan belas tahun dibawa ke Mahkamah Syariah. Anak yang sudah dewasa dan benar-benar tidak mampu mengurus hal ehwalnya kerana kecelaruan mental dibawa ke MAHKAMAH TINGGI SIVIL di bawah Akta Kesihatan Mental 2001, bukan ke Mahkamah Syariah. Anak dewasa yang berkeupayaan penuh tidak memerlukan penjaga harta langsung.

Penjamin menanggung seluruh hutang yang dijaminnya, termasuk faedah dan caj, kecuali kontrak jaminan mengehadkannya. Pemiutang boleh terus menuntut daripadanya tanpa menunggu peminjam disaman. Namun jaminan itu tidak sah jika tandatangannya dipalsukan atau dia dipaksa. Ia juga terbatal jika diperoleh dengan salah nyata atau penyembunyian oleh pemiutang. Penjamin juga terlepas jika terma pinjaman diubah, peminjam dilepaskan atau cagaran dilepaskan tanpa persetujuannya. Penjamin sosial tidak boleh dibankrapkan. Penjamin yang sudah membayar pula berhak menuntut balik daripada peminjam.

Kuasa pentadbir tidak berpindah kepada warisnya. Bagi geran Mahkamah Tinggi yang masih ada pentadbir lain, kuasa itu kekal pada yang masih hidup. Jika tiada, pentadbir baharu perlu dilantik, iaitu melalui permohonan berikutnya Borang P bagi pusaka kecil ataupun surat kuasa mentadbir de bonis non di Mahkamah Tinggi. Harta yang belum dibahagi kekal harta si mati asal.

Waris boleh memohon supaya pentadbir diperintahkan menyerahkan inventori dan akaun, memohon surat kuasa mentadbirnya dibatalkan dan pentadbir baharu dilantik, menuntut jualan yang melanggar akta dibatalkan serta menuntut kerugian daripadanya. Bagi pusaka kecil semua itu dipohon melalui Borang P, manakala di Mahkamah Tinggi melalui seksyen 34 dan 62 Akta 97. Jika harta diselewengkan dengan niat tidak jujur, ia boleh menjadi pecah amanah jenayah.

Yang menentukan tempat bukan pertikaian antara waris, tetapi ada atau tiada wasiat dan nilai harta. Seksyen 5 Akta 98 mengekalkan bidang kuasa eksklusif Mahkamah Tinggi apabila ada wasiat yang sah. Bagi kes tanpa wasiat pula, seksyen 3 yang dipindakan pada 2024 mentakrifkan pusaka kecil sebagai harta APA-APA JENIS yang tidak melebihi RM5 juta dan seksyen 4 memberi Pegawai Pembahagian Pusaka bidang kuasa EKSKLUSIF ke atasnya. Seksyen 7 malah mengarahkan Pendaftar Mahkamah Tinggi memindahkan petisyen pusaka kecil kepada pegawai itu. Pertikaian antara waris pula diputuskan di situ juga, di bawah seksyen 14.

Dua peranan ini menjawab dua keperluan yang berlainan. Satu mewakili orang yang tidak berupaya DALAM PROSIDING dan satu lagi MEMEGANG HARTANYA. Satu istilah perlu dikemas kini. Kaedah-Kaedah Mahkamah 2012 tidak lagi menggunakan penjaga ad litem dalam badan kaedahnya, sebaliknya WAKIL LITIGASI di bawah Aturan 76. Yang paling mudah difahami ialah Akta 98 sendiri mengandungi kedua-dua peranan itu, iaitu seksyen 10 melantik penjaga bagi maksud prosiding, manakala subseksyen 13(2) mendaftarkan bahagian kanak-kanak atas nama seorang pemegang amanah berserta kaveat.

Kedua-duanya berakhir dengan nama baharu dalam geran, tetapi jalannya berlainan sama sekali dalam Kanun Tanah Negara. Turun milik ialah PERPINDAHAN hakmilik akibat kematian dan ia didaftarkan sebagai memorial oleh Pendaftar, iaitu di bawah seksyen 346 bagi wakil diri si mati dan seksyen 348 bagi perintah pembahagian pusaka kecil. Pindah milik pula URUS NIAGA dan ia disempurnakan melalui satu surat cara iaitu Borang 14A di bawah seksyen 215 ataupun 217. Perbezaan itu menjelaskan mengapa dokumen, kos serta duti setem kedua-duanya tidak sama.

Perintah pembahagian menetapkan SIAPA dapat APA, manakala surat kuasa mentadbir memberi KUASA menguruskan harta itu. Subseksyen 13(1) Akta 98 mewajibkan pegawai membuat perintah pembahagian pada penghujung perbicaraan. Subseksyen 13(4) pula memberi surat kuasa mentadbir hanya apabila keadaan kes memerlukannya, sama ada menggantikan perintah pembahagian ataupun bersamanya. Contoh paling jelas ada dalam subseksyen 13(7), iaitu apabila pusaka itu muflis.

Akta A1643 berkuat kuasa pada 15 Julai 2024 dan ia pindaan yang paling luas setakat ini. Dua perubahan mengubah siapa yang layak memohon, iaitu had dinaikkan daripada dua juta kepada lima juta ringgit dan syarat bahawa pusaka kecil mesti mengandungi harta tak alih digugurkan. Satu jawatan baharu diwujudkan, iaitu Presiden Pembahagian Pusaka. Dua laluan baharu dibuka, iaitu pembahagian terus tanpa bicara bagi harta alih sehingga enam ratus ribu ringgit, serta jualan tanah atas persetujuan majoriti dua pertiga. Tiga tugas pula berpindah ke bahu pemohon, iaitu menyampaikan notis bicara, mendaftarkan perintah dan menyertakan dokumen sokongan.

Apabila orang yang dipinjam namanya meninggal dunia, harta itu akan kelihatan sebagai sebahagian daripada pusakanya kerana daftar menunjukkan namanya. Pada pandangan syarak ia bukan pusakanya, tetapi pandangan itu perlu dibuktikan kepada pihak yang berkuasa. Kanun Tanah Negara menyediakan dua langkah yang sepatutnya dibuat semasa kedua-dua pihak masih hidup, iaitu pendaftaran sebagai pemegang amanah dan kaveat persendirian.

Hak cipta ialah harta alih. Seksyen 27 Akta Hak Cipta 1987 menjadikannya boleh berpindah melalui perjalanan undang-undang, jadi ia masuk ke dalam harta pusaka seperti wang dalam bank. Seksyen 17 pula mengekalkannya lima puluh tahun selepas kematian pengarang, jadi royalti boleh terus mengalir kepada waris selama setengah abad.

Seksyen 1 menetapkan nama rasmi Akta 98 serta cara ia dikuatkuasakan. Akta ini tidak pernah berkuat kuasa serentak di seluruh Malaysia. Ia dibawa masuk negeri demi negeri melalui warta, bermula di Kelantan pada 1 Disember 1955 sehingga Wilayah Persekutuan Labuan pada 1 Januari 1989.

Penjaga di bawah seksyen 10 mewakili waris SEMASA prosiding, manakala pemegang amanah di bawah subseksyen 13(2) memegang bahagiannya SELEPAS perintah dikeluarkan. Pindaan 2024 menambah kategori ketiga yang belum dikenali ramai, iaitu PESAKIT, yang ditakrifkan sebagai benefisiari tunggal yang menghidap penyakit atau kecederaan serius ataupun terlantar sehingga tidak dapat menghadiri prosiding. Baginya yang dilantik bukan penjaga, tetapi sahabat wakil.

Dalam perbicaraan pusaka kecil, pegawai menentukan agama si mati sebelum apa-apa pembahagian dibuat. Jawapannya menentukan rejim mana yang terpakai, iaitu faraid bagi orang Islam atau Akta Pembahagian bagi bukan Islam. Kedua-duanya memberi hasil yang berbeza kepada waris yang sama.

Seksyen 2 ialah kamus rasmi Akta 98. Ia menetapkan makna setiap istilah penting dalam akta itu, termasuk siapa pegawai yang mengendalikan pusaka kecil. Pindaan tahun 2022 menukar gelaran pegawai itu daripada Pentadbir Tanah kepada Pegawai Pembahagian Pusaka serta memasukkan beberapa takrif yang baharu sama sekali.

Syarikat itu sendiri, dengan hartanya sendiri. Apabila syarikat digulung, pelikuidasi menjual asetnya dan membayar pemiutang mengikut susunan yang ditetapkan Akta Syarikat 2016. Jika aset tidak cukup, baki hutang itu tidak berpindah kepada pemegang saham dan pemiutang menanggung kerugiannya. Yang tetap boleh dituntut secara peribadi hanyalah penjamin, pengarah bagi caruman KWSP dan cukai tertentu, pemegang saham yang belum membayar penuh sahamnya dan sesiapa yang menjalankan perniagaan untuk menipu pemiutang.

Sijil takaful yang diambil isteri atas nyawa suami tidak terbatal hanya kerana mereka bercerai. Tetapi bekas suami boleh menarik balik keizinannya secara bertulis. Apabila itu berlaku, isteri tidak lagi mempunyai kepentingan boleh lindung, pengendali membayar amaun yang ditetapkan Bank Negara kepadanya dan kontrak itu dianggap tamat.

Surat kuasa mentadbir dikeluarkan oleh dua pihak sahaja, iaitu Pegawai Pembahagian Pusaka bagi pusaka kecil dalam Borang F dan Mahkamah Tinggi di bawah Akta Probet dan Pentadbiran 1959. Jenis Mahkamah Tinggi termasuk surat kuasa dengan wasiat terlampir, de bonis non dan surat kuasa terhad. Amanah Raya mentadbir harta alih yang kecil melalui akuannya sendiri, seolah-olah surat kuasa telah diberikan kepadanya.

Surat kuasa wakil yang diakusaksikan peguam bela dan peguam cara memang sah tanpa akusaksian Pentadbir Tanah, kerana surat kuasa wakil bukan surat cara urus niaga. Pada umumnya ia perlu dideposit di pejabat Penolong Kanan Pendaftar sebelum ia berkuat kuasa. Syarat deposit itu tidak terpakai kepada surat kuasa wakil yang disempurnakan dan digunakan semata-mata bagi urusan di pejabat Pendaftar Hakmilik ataupun Pentadbir Tanah. Bagi tanah rizab Melayu pula, urus niaga melalui surat kuasa wakil kepada orang bukan Melayu tidak boleh didaftarkan dan di Kelantan surat kuasa wakil itu sendiri terbatal.

Yang menjamin bukan reputasi syarikat, sebaliknya Akta Syarikat Amanah 1949. Akta itu mewajibkan deposit sekuriti dipegang Akauntan Negara sebagai jaminan, mewajibkan wang amanah dipisahkan daripada wang syarikat, dan yang paling kuat, seksyen 33 menjadikannya TIDAK SAH menggulung syarikat secara sukarela selagi ada harta pusaka yang belum selesai ditadbir, melainkan dengan kebenaran Mahkamah.

Bergantung kepada bentuk perniagaannya. Hutang enterprise ialah hutang arwah sendiri, jadi ia dibayar daripada harta pusakanya sebelum faraid. Hutang Sendirian Berhad atau Berhad pula hutang syarikat, bukan hutang arwah, kerana syarikat ialah entiti yang berasingan. Waris tidak menanggungnya kecuali dalam beberapa keadaan, terutamanya apabila arwah menandatangani jaminan peribadi. Dalam semua keadaan, harta waris sendiri tidak menanggung hutang itu.

Tanah adat di Negeri Sembilan tidak dibahagi secara faraid. Akta 98 mengecualikan harta adat daripada pusaka si mati. Enakmen Pemegangan Tanah Adat 2022 pula menyatakan Akta 98 tidak terpakai kepada pesaka adat. Tanah itu diturun milik kepada waris perempuan menurut adat melalui siasatan Pentadbir Tanah. Jabatan Mufti Negeri Sembilan, dalam jawapan tentang mewakafkan tanah adat, menyifatkannya sebagai wakaf zurri yang dimiliki bersama. Harta lain milik si mati tetap harta pusaka.

Tanah FELCRA ada dua jenis. Sebahagiannya tanah milik peserta sendiri yang disatukan dan dipulihkan oleh FELCRA. Ia tertakluk kepada Kanun Tanah Negara serta sekatan yang tercatat pada geran. Sebahagian lagi rancangan yang diisytiharkan di bawah Akta 530, jadi sekatan yang sama seperti tanah Felda terpakai. Kedua-duanya harta pusaka yang dibahagi mengikut faraid.

Tanah yang banyak nama dipegang secara tuan punya bersama dan setiap nama memegang bahagian tak berbahagi. Pilihan waris ialah kekal bersama, pecah bahagian walaupun ada yang enggan, menjual atau membeli bahagian tak berbahagi ataupun memohon perintah mahkamah di bawah seksyen 145 Kanun Tanah Negara. Jika geran masih atas nama si mati, Pegawai Pembahagian Pusaka boleh mengelakkan banyak nama sejak awal.

Dibenarkan, tetapi bukan melalui persetujuan penjaganya. Subseksyen 15(2) Akta 98 meletakkan persetujuan itu pada Pegawai Pembahagian Pusaka. Pegawai itu hanya bersetuju apabila semua waris dewasa sudah bersetuju serta pada pendapatnya ia demi kepentingan waris tersebut. Perkara yang paling penting diketahui ialah masanya. Selagi prosiding pusaka masih berjalan, jalan ini terbuka. Selepas bahagian itu terletak hak, menjualnya memerlukan Mahkamah Tinggi di bawah Akta Kesihatan Mental 2001 dan di situ jalannya jauh lebih panjang.

Akta 98 tidak memberi waris hak memohon ulang bicara selepas perintah dibuat. Jalan utama ialah rayuan ke Mahkamah Tinggi dalam tempoh tiga puluh hari dari tarikh perintah, keputusan atau tindakan pegawai dibuat. Kesilapan tulisan dibetulkan di bawah seksyen 16A, perintah yang tidak dapat didaftarkan dipinda di bawah peraturan 12A dan perkara baharu selepas perintah dibawa melalui permohonan berikutnya.

Pentadbir harta pusaka memegang harta si mati sebagai amanah, bukan sebagai pemilik. Tugasnya mengumpul harta, membayar belanja pengebumian dan hutang dahulu, membahagikan baki kepada waris mengikut perintah dan menunjukkan akaun apabila diminta. Dia tidak boleh menjual atau memindahkan tanah pusaka tanpa persetujuan semua wakil diri dan tanpa kebenaran mahkamah bagi urusan tertentu. Jika dia tidak amanah, waris boleh memohon akaun, memohon dia dibatalkan dan diganti serta menuntut urusan yang salah dibatalkan.

Tidak. Tiada peruntukan dalam Akta Probet dan Pentadbiran 1959 ataupun Aturan 71 Kaedah-Kaedah Mahkamah 2012 yang menghendaki permohonan surat kuasa mentadbir ditangguhkan kerana ada tuntutan harta sepencarian. Tuntutan itu diputuskan oleh Mahkamah Syariah, manakala Mahkamah Tinggi melantik pentadbir. Pentadbir memegang harta atas amanah dan tidak wajib membahagi dalam tahun pertama, jadi harta yang dituntut wajar dipegang sehingga tuntutan itu selesai.

Semuanya harta pusaka. Sejak 15 Julai 2024, Akta 98 meliputi APA-APA harta sehingga RM5 juta, jadi pusaka yang terdiri daripada harta alih semata-mata pun layak. Mata wang kripto yang didagangkan pada suatu kemudahan pula sudah ditetapkan sebagai sekuriti sejak 2019. Yang benar-benar sukar bukan statusnya, tetapi mendapatkan rekodnya.

Boleh sah. Akta Kontrak 1950 mengukur keupayaan pada SAAT dokumen ditandatangani, bukan pada diagnosis yang diperoleh kemudian. Akta 98 pula menghendaki persetujuan daripada benefisiari yang cukup umur lagi sempurna keupayaan. Ia juga memberi Pegawai Pembahagian Pusaka kuasa melantik penjaga apabila seseorang itu tidak sempurna akal atau kelihatan sedemikian. Rayuan terhad kepada tiga puluh hari.

Waris tidak mewarisi van, kedai ataupun peralatan perniagaan perkongsian itu sendiri. Yang mereka warisi ialah bahagian si mati dalam perkongsian, dan Akta Perkongsian 1961 menjadikannya satu HUTANG yang terakru pada tarikh kematian. Hutang itu dibayar selepas hutang firma diselesaikan, jadi yang disenaraikan dalam petisyen pusaka ialah bahagian itu dan bukan asetnya.

Wasiat wajibah ialah hak yang diberi undang-undang negeri kepada cucu yang ibu atau bapanya meninggal lebih dahulu daripada datuk atau nenek. Kadarnya mengikut bahagian ibu atau bapa itu, tetapi tidak melebihi satu pertiga. Sekurang-kurangnya tujuh negeri memperuntukkannya dan syaratnya berbeza, termasuk sama ada cucu daripada anak perempuan turut layak.