Tidak Setuju Keputusan Bicara Pusaka Kecil, Apa Pilihannya?

Pendahuluan

Dalam perbicaraan pusaka kecil, Pegawai Pembahagian Pusaka mendengar keterangan, menentukan waris dan bahagian masing-masing, lalu membuat keputusan. Ada waris yang pulang dengan rasa lega. Ada juga yang pulang dengan rasa tidak puas hati, sama ada kerana bahagiannya, kerana harta yang dimasukkan atau dikeluarkan, ataupun kerana dia langsung tidak hadir.

Soalan yang lazim ditanya selepas itu ialah sama ada bicara boleh diulang. Artikel ini menjawab soalan itu berdasarkan teks akta dan peraturan, kemudian menyusun pilihan yang sebenarnya ada mengikut masa, iaitu sebelum perintah dibuat, selepas perintah dibuat dan bagi waris yang tidak hadir.

Perjalanan bicara itu sendiri, dari petisyen hingga perintah didaftarkan, dihuraikan dalam artikel perjalanan urusan pusaka di PPK dan persediaan untuk hadir dalam panduan menghadiri perbicaraan pusaka kecil.

Adakah ulang bicara wujud dalam Akta 98?

Tidak dalam bentuk yang biasa difahami. Akta Harta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955 tidak mempunyai peruntukan yang membenarkan waris memohon kepada Pegawai Pembahagian Pusaka supaya bicara diulang selepas perintah dibuat kerana dia tidak bersetuju dengan keputusannya.

Perkataan yang hampir dengan ulang bicara muncul di tiga tempat sahaja dan ketiga-tiganya sempit.

Pertama, membuka semula bicara sebelum perintah dibuat. Subseksyen 12(9) membenarkan pegawai, pada bila-bila masa sebelum perintah pembahagian dibuat, membuka semula bicara untuk mengambil keterangan tambahan. Pegawai wajib berbuat demikian jika diarahkan oleh Presiden Pembahagian Pusaka.¹²

Kedua, pegawai bertukar. Subseksyen 12(10) membenarkan pegawai lain meneruskan bicara atau mendengar semula keterangan apabila pegawai asal meninggal dunia, sakit, bertukar atau tidak dapat meneruskan tugasnya.¹

Ketiga, pendengaran semula yang diperintahkan oleh Mahkamah Tinggi. Subperaturan 18(3) menetapkan fi dalam Jadual Kedua terpakai kepada pendengaran semula petisyen atau permohonan di hadapan pegawai sebagaimana yang diperintahkan Mahkamah Tinggi.³

Peruntukan ketiga itulah kuncinya. Bicara boleh didengar semula selepas perintah, tetapi melalui Mahkamah Tinggi. Jalan ke Mahkamah Tinggi ialah rayuan di bawah seksyen 29.

Bantah sebelum perintah dibuat

Peluang paling luas untuk membantah ialah sebelum keputusan dibuat, bukan selepasnya.

Bantahan bertulis sebelum tarikh bicara

Notis bicara dalam Borang D menyatakan bahawa sesiapa yang ingin membantah petisyen boleh mengemukakan bantahan bertulis kepada Pegawai Pembahagian Pusaka sebelum tarikh bicara.³ Inilah cara paling mudah memastikan bantahan sampai kepada pegawai sebelum keputusan dibuat.

Bercakap dan menyoal semasa bicara

Subseksyen 12(1) mewajibkan pegawai merekodkan keterangan secara bertulis dan membenarkan sesiapa yang hadir dan menuntut kepentingan dalam pusaka itu menyoal balas saksi.¹ Waris yang hadir boleh mencabar keterangan tentang siapa waris, harta mana milik si mati dan hutang yang dituntut.

Peguam tidak boleh mewakili mana-mana pihak di hadapan pegawai kecuali dengan kebenaran pegawai itu.¹ Maka waris perlu bersedia untuk bercakap sendiri.

Kuasa pegawai menangguh, menunda dan merujuk

Pegawai mempunyai beberapa kuasa yang boleh diminta oleh waris yang membantah.

Pegawai boleh menangguhkan bicara dari semasa ke semasa.¹ Ini berguna apabila dokumen penting belum ada atau waris yang berkaitan belum dihubungi.

Jika pertikaian menyentuh sama ada sesuatu harta milik si mati, sama ada seseorang berhak atas harta yang dipegang si mati sebagai amanah, sama ada sesuatu hutang perlu dibayar, ataupun sama ada bahagian seseorang waris sudah diserahkan kepada orang lain, pegawai boleh menunda perintah pembahagian dan memutuskan pertikaian sampingan itu dahulu.¹ Perintah dalam pertikaian sampingan juga hanya boleh dirayu di bawah seksyen 29.¹

Jika timbul persoalan hukum Islam atau adat Melayu yang sukar, pegawai boleh merujuknya kepada Raja negeri ataupun badan yang diarahkan Raja. Persoalan undang-undang lain boleh dirujuk kepada Mahkamah Tinggi melalui kes yang dinyatakan. Pegawai wajib melaksanakan jawapan yang diterima.¹

Rujukan itu ada kesan yang perlu difahami. Proviso kepada subseksyen 29(1) menetapkan tiada rayuan terhadap keputusan pegawai setakat mana ia berdasarkan dan selaras dengan keputusan Raja atau badan itu, ataupun dengan pendapat Mahkamah Tinggi atas rujukan itu.¹ Persoalan hukum yang sudah dirujuk dan dijawab tidak boleh dibuka semula melalui rayuan.

Pegawai boleh menolak muafakat yang tidak adil

Subseksyen 15(1) membenarkan pegawai membahagikan pusaka mengikut persetujuan waris, melainkan persetujuan itu kelihatan tidak adil atau tidak saksama pada pandangannya.¹ Waris yang merasa ditekan untuk bersetuju patut menyatakannya kepada pegawai sebelum perintah dibuat. Bahaya borang persetujuan yang ditandatangani tanpa difahami dihuraikan dalam artikel cara mengisi Borang DDA.

Rayuan ke Mahkamah Tinggi dalam tiga puluh hari

Selepas perintah dibuat, jalan untuk mencabar keputusan itu sendiri ialah rayuan di bawah seksyen 29.

Siapa boleh merayu dan apa yang boleh dirayu?

Subseksyen 29(1) memberi hak rayuan kepada mana-mana orang yang terkilan dengan apa-apa perintah, keputusan atau tindakan pegawai di bawah akta itu.¹ Lafaznya tidak terhad kepada pempetisyen dan tidak terhad kepada perintah pembahagian. Keputusan dalam pertikaian sampingan dan tindakan lain pegawai juga termasuk.

Bila tiga puluh hari itu bermula?

Sejak 15 Julai 2024, rayuan mesti dibuat dalam tempoh tiga puluh hari dari tarikh perintah, keputusan atau tindakan itu dibuat.²⁴ Sebelum pindaan, akta tidak menyebut bilangan hari. Subseksyen 29(2) yang lama menetapkan tempoh dan prosedur rayuan mengikut rayuan sivil dari Mahkamah Sesyen, kecuali jika peraturan yang dibuat di bawah seksyen 30 menetapkan sebaliknya.¹

Perhatikan titik mula tempoh itu. Lafaznya ialah tarikh perintah atau keputusan itu dibuat, bukan tarikh salinannya diterima. JKPTG pula menyatakan perintah pembahagian dikeluarkan dalam tempoh tiga puluh hari selepas bicara selesai.⁵ Waris yang menunggu salinan perintah sampai ke tangan sebelum bertindak berisiko kehilangan sebahagian besar tempohnya. Dapatkan nasihat sebaik sahaja keputusan diumumkan.

Borang E, iaitu perintah pembahagian itu sendiri, mencatat dua tarikh yang berasingan. Tarikh pertama ialah tarikh perkara itu dibicarakan di hadapan pegawai. Tarikh kedua ialah tarikh pada ruang dated this, iaitu tarikh perintah ditandatangani.⁶ Piagam pelanggan JKPTG pula menyasarkan perintah dikeluarkan dalam tempoh tiga puluh hari dari tarikh perbicaraan diadakan dan keputusan bicara dimuktamadkan.⁷ Tarikh mana yang dikira bagi tempoh rayuan seksyen 29 belum dapat dipastikan. Sebagai langkah berhati-hati, kira tiga puluh hari dari tarikh yang lebih awal, iaitu tarikh bicara.

Apa berlaku kepada perintah semasa tempoh rayuan?

Subseksyen 16(1) menetapkan perintah pembahagian disediakan serta-merta dan disimpan di pejabat pegawai sepanjang tempoh notis rayuan boleh diberi. Jika notis rayuan diberi, perintah itu terus disimpan sehingga rayuan ditarik balik atau diputuskan, lalu dipinda atau dibuat semula jika perlu supaya selaras dengan keputusan rayuan.¹

Prosedur dan kemuktamadan rayuan

Subseksyen 29(2) yang baharu menetapkan prosedur rayuan tertakluk kepada kaedah-kaedah mahkamah yang terpakai di Mahkamah Tinggi.² Kaedah-Kaedah Mahkamah 2012 mempunyai aturan bagi rayuan jenis ini, iaitu Aturan 55A. Ia terpakai apabila mana-mana undang-undang bertulis memberi hak rayuan kepada Mahkamah Tinggi daripada keputusan mana-mana orang atau badan. Rayuan dibuat di Mahkamah Tinggi di negeri tempat keputusan itu diberi, melalui saman pemula yang menyatakan alasan rayuan dan disokong afidavit.⁸

Nota keterangan, alasan keputusan dan keputusan itu sendiri, jika ada, dilampirkan sebagai ekshibit kepada afidavit. Saman pemula tetap difailkan walaupun alasan keputusan belum siap. Ia juga mesti disampaikan kepada responden dalam tempoh yang dihadkan untuk memfailkan rayuan.⁸ Tempoh satu bulan dalam aturan itu terpakai hanya jika undang-undang bertulis tidak menetapkan sebaliknya. Bagi rayuan ini, seksyen 29 sudah menetapkan tiga puluh hari.²⁸

Borang rayuan lama pejabat pusaka sudah dipotong, seperti yang dicatat dalam artikel borang-borang di bawah Akta 98. Rayuan ini difailkan di mahkamah, jadi ia urusan untuk peguam.

Keputusan Mahkamah Tinggi atas rayuan itu muktamad dan tidak boleh dirayu lagi.¹ Maknanya rayuan seksyen 29 hanya ada satu peringkat dan persediaan untuknya perlu lengkap sejak awal.

Bagi Terengganu, rayuan terhadap keputusan berkenaan kepentingan yang dituntut di bawah Enakmen Penempatan negeri itu dibawa ke Mahkamah Tanah, bukan ke Mahkamah Tinggi.¹ Rayuan yang sudah difailkan sebelum 15 Julai 2024 pula diteruskan mengikut seksyen 29 yang lama.²

Dapatkan rekod bicara

Rayuan bergantung pada apa yang direkodkan dalam bicara. Jadual Kedua peraturan menetapkan fi salinan rekod bicara bertulis, iaitu RM30 bagi setiap folio seratus perkataan bagi salinan pertama dan RM10 bagi salinan berikutnya.³ Cara memintanya dihuraikan dalam artikel bolehkah minta nota bicara pusaka.

Pembetulan dan pindaan perintah

Tidak semua kesilapan memerlukan rayuan. Akta membezakan tiga jenis.

Kesilapan tulisan, seperti nama tersalah eja atau nombor kad pengenalan tersilap, dibetulkan oleh pegawai sendiri di bawah seksyen 16A. Perintah yang dibetulkan disampaikan kepada pempetisyen.²

Perintah yang tidak dapat didaftarkan atau dilaksanakan, contohnya kerana butiran hakmilik tidak sepadan dengan rekod Pejabat Tanah, boleh dipinda oleh pegawai dengan kelulusan Presiden Pembahagian Pusaka terlebih dahulu di bawah peraturan 12A.³

Pindaan lain tidak boleh dibuat oleh pegawai mahupun oleh sesiapa yang terjejas oleh perintah itu, kecuali mengikut peraturan yang dibuat Menteri.² Peraturan 12A hanya meliputi perintah yang tidak dapat didaftarkan atau dilaksanakan.³ Maka mengubah bahagian waris kerana tidak bersetuju dengan keputusan bukan pembetulan. Ia perkara rayuan.

Permohonan berikutnya bukan pengganti rayuan

Subseksyen 17(1) membenarkan pihak yang berkepentingan memohon kepada pegawai apabila perlu melantik pemegang amanah atau pentadbir baharu, membuat apa-apa perintah lain atau perintah lanjut atau menarik balik kaveat. Subseksyen 17(3) pula membenarkan pegawai membatalkan surat kuasa mentadbir yang dikeluarkannya.¹ Panduan JKPTG menyenaraikan harta yang tertinggal daripada permohonan awal sebagai salah satu keadaan permohonan berikutnya di bawah seksyen 17.⁵ Semuanya perkara yang timbul selepas perintah. Ia tidak dibina untuk membicarakan semula siapa waris dan berapa bahagiannya. Tujuan dan cara memfailkannya dihuraikan dalam artikel Borang P pusaka kecil.

Namun satu tujuannya sering menjadi jalan keluar yang sebenar. Jika yang tidak disetujui ialah cara pentadbir menguruskan harta, bukan keputusan bicara, subseksyen 17(3) membenarkan mana-mana waris memohon supaya pelantikan pentadbir dibatalkan dan pentadbir diperintahkan memfailkan akaun.¹ Permohonan itu tidak terikat dengan tempoh tiga puluh hari.

Waris yang tidak hadir selepas menerima notis

Siapa menyampaikan notis bicara?

Sejak pindaan 2024, pegawai menyampaikan notis bicara kepada pempetisyen dan pempetisyen pula wajib menyampaikan salinannya kepada semua orang yang dinamakan dan beralamat dalam petisyen.² Penyampaian boleh dibuat dengan tangan, pos atau komunikasi elektronik dan notis itu dikeluarkan sekurang-kurangnya tujuh hari sebelum bicara.³ JKPTG menghantar notis kepada pempetisyen melalui e-mel yang didaftarkan dalam MyLand.⁹

Apakah waris wajib hadir?

Borang D menyatakan semua orang yang dinamakan khusus dalam notis itu terikat di sisi undang-undang untuk hadir di hadapan pegawai.³ Pegawai pula mempunyai kuasa Mahkamah Majistret untuk memanggil saksi dan orang yang dipanggil terikat untuk hadir menurut seksyen 174 dan 175 Kanun Keseksaan.¹

Bagi waris yang tidak dapat hadir, pegawai boleh mengarahkan pempetisyen mengemukakan surat persetujuan waris itu dalam tempoh yang ditetapkan. Jika surat itu tidak dikemukakan, pegawai boleh menyelesaikan bicara tanpa dia.² Ketidakhadiran seorang waris tidak menghentikan bicara. Huraian lanjut tentang waris yang sengaja enggan ada dalam artikel apa perlu buat jika waris enggan bagi kerjasama.

Kedudukan pempetisyen berbeza. Jika pempetisyen atau orang yang dikehendaki hadir tidak hadir tanpa sebab munasabah, pegawai boleh menolak petisyen itu selepas berpuas hati notis telah disampaikan kepadanya.³

Selepas perintah dibuat tanpa dia

Waris yang menerima notis tetapi tidak hadir tidak kehilangan hak merayu dengan sendirinya. Subseksyen 29(1) memberi hak itu kepada mana-mana orang yang terkilan.¹ Tetapi tempohnya sama, iaitu tiga puluh hari dari tarikh perintah dibuat.² Keterangannya pula tidak direkodkan, kerana subseksyen 12(1) merekodkan keterangan saksi yang hadir sahaja.¹ Sebab itu bantahan bertulis sebelum tarikh bicara penting bagi waris yang tahu dia tidak dapat hadir.³

Jika notis tidak pernah sampai

Keadaan ini berlainan. Proviso kepada subseksyen 9(1) menetapkan prosiding tidak menjadi tidak sah hanya kerana notis tidak disampaikan kepada seseorang, melainkan kegagalan itu, pada pendapat Mahkamah Tinggi, telah menyebabkan ketidakadilan yang nyata.¹ Maka yang menilai kesan notis yang tidak sampai ialah Mahkamah Tinggi, bukan pegawai. Waris dalam keadaan ini patut mendapatkan nasihat peguam secepat mungkin.

Ringkasan pilihan mengikut keadaan

Keadaan	Pilihan	Peruntukan
Sebelum tarikh bicara	Bantahan bertulis kepada pegawai	Borang D
Semasa bicara	Menyoal balas, meminta penangguhan atau pertikaian sampingan	Seksyen 12 dan 14
Selepas bicara, sebelum perintah dibuat	Pegawai boleh membuka semula bicara	Subseksyen 12(9)
Tidak setuju dengan keputusan	Rayuan ke Mahkamah Tinggi dalam 30 hari	Seksyen 29
Nama atau nombor tersalah tulis	Pembetulan oleh pegawai	Seksyen 16A
Perintah tidak dapat didaftarkan	Pindaan dengan kelulusan Presiden	Peraturan 12A
Harta tertinggal atau pentadbir bermasalah	Permohonan berikutnya	Seksyen 17
Notis tidak pernah sampai	Mahkamah Tinggi menilai ketidakadilan	Proviso subseksyen 9(1)

Kesimpulan

Bicara pusaka kecil tidak boleh diulang hanya kerana seorang waris tidak bersetuju. Akta memberi ruang yang luas sebelum perintah dibuat, iaitu bantahan bertulis, soal balas, penangguhan, pertikaian sampingan dan pembukaan semula bicara. Selepas perintah dibuat, keputusan itu hanya boleh dicabar melalui rayuan ke Mahkamah Tinggi dalam tempoh tiga puluh hari dan keputusan mahkamah itu muktamad.

Pembetulan, pindaan dan permohonan berikutnya ada tempatnya sendiri, tetapi ketiga-tiganya bukan jalan untuk mengubah keputusan tentang waris dan bahagiannya. Waris yang tidak berpuas hati perlu bertindak dalam minggu yang sama, bukan menunggu salinan perintah sampai.