Akta 98.

Dua soalan menentukan tempatnya dan nilai harta hanyalah yang kedua. Soalan pertama ialah ada atau tiada wasiat, kerana seksyen 5 Akta 98 mengekalkan bidang kuasa EKSKLUSIF Mahkamah Tinggi apabila si mati meninggalkan wasiat yang sah, walaupun pusakanya kecil. Tanpa wasiat, barulah nilai menentukan, iaitu Pejabat Pusaka Kecil bagi apa-apa harta yang tidak melebihi RM5 juta dan Mahkamah Tinggi bagi yang melebihinya. Amanah Raya pula bukan pilihan ketiga yang setara, sebaliknya laluan ringkas bagi harta ALIH sahaja yang tidak melebihi RM600,000.

Pusaka tidak semestinya beku. Bahagian waris yang sudah pasti boleh dikira dahulu dan yang berubah apabila waris lain muncul ialah PENYEBUTNYA, bukan hak sesiapa. Seksyen 12(7) Akta 98 mewajibkan Pegawai Pembahagian Pusaka MEMUTUSKAN siapa waris dan seksyen 16(3) membenarkan bahagian waris yang tidak dapat dikesan didepositkan dengan Amanah Raya untuk dipegang sebagai amanah sehingga dituntut. Tetapi sejak 15 Julai 2024 beban mencari waris berpindah kepada PEMOHON, kerana peruntukan penyiaran notis dimansuhkan.

Dibenarkan, tetapi bukan melalui persetujuan penjaganya. Subseksyen 15(2) Akta 98 meletakkan persetujuan itu pada Pegawai Pembahagian Pusaka, dan hanya apabila semua waris dewasa sudah bersetuju serta pada pendapatnya ia demi kepentingan waris tersebut. Perkara yang paling penting diketahui ialah masanya. Selagi prosiding pusaka masih berjalan, jalan ini terbuka. Selepas bahagian itu terletak hak, menjualnya memerlukan Mahkamah Tinggi di bawah Akta Kesihatan Mental 2001 dan di situ jalannya jauh lebih panjang.

Laluan pusaka ditentukan oleh undang-undang dan bukan oleh pakej yang dibeli. Nilai harta tidak melebihi lima juta ringgit membawa kes ke Pejabat Pusaka Kecil, harta alih semata-mata di bawah enam ratus ribu ringgit membuka laluan ringkas Amanah Raya dan selebihnya ke Mahkamah Tinggi. Satu perkara mesti diperbetulkan dahulu, iaitu cukai pusaka sudah dimansuhkan di Malaysia sejak 1 November 1991.

Perintah pembahagian menetapkan SIAPA dapat APA, manakala surat kuasa mentadbir memberi KUASA menguruskan harta itu. Subseksyen 13(1) Akta 98 mewajibkan pegawai membuat perintah pembahagian pada penghujung perbicaraan. Subseksyen 13(4) pula memberi surat kuasa mentadbir hanya apabila keadaan kes memerlukannya, sama ada menggantikan perintah pembahagian ataupun bersamanya. Contoh paling jelas ada dalam subseksyen 13(7), iaitu apabila pusaka itu muflis.

JKPTG jabatan persekutuan di bawah Kementerian Sumber Asli dan Kelestarian Alam, manakala PTG jabatan negeri di bawah kerajaan negeri masing-masing. Urusan pusaka kecil dikendalikan oleh Bahagian Pengurusan Pusaka JKPTG yang mempunyai cawangan di setiap negeri. Mulai 15 Julai 2024, Akta A1643 menggantikan gelaran Pentadbir Tanah dalam Akta 98 dengan Pegawai Pembahagian Pusaka, memansuhkan peranan Pengarah Tanah dan Galian dalam akta itu, lalu meletakkan kesemua pegawai di bawah seorang Presiden Pembahagian Pusaka. Bidang kuasa juga naik daripada peringkat daerah kepada peringkat negeri dan rayuan ke Mahkamah Tinggi kini terhad kepada tiga puluh hari.

Senaraikan waris yang enggan itu dalam petisyen seperti biasa, kerana haknya tidak terhapus kerana sikapnya dan permohonan tidak boleh lengkap tanpa namanya. Kemudian usahakan alamatnya, kerana sejak 15 Julai 2024 tugas menyampaikan notis bicara kepada waris lain sudah berpindah kepada PEMOHON dan peruntukan penyiaran notis pula dimansuhkan. Bicara boleh diteruskan walaupun dia tidak hadir, kerana proviso kepada subseksyen 9(1) menyatakan prosiding tidak terbatal kerana kegagalan menyampaikan notis melainkan Mahkamah Tinggi berpendapat ia menyebabkan ketidakadilan yang nyata. Yang terhalang oleh keengganannya hanyalah muafakat, bukan pembahagian faraid.

Borang dalam urusan pusaka kecil mengikut peringkat, bermula dengan Borang A bagi memfailkan petisyen di bawah seksyen 8, kemudian Borang E bagi perintah pembahagian dan Borang F bagi surat kuasa mentadbir, kedua-duanya di bawah seksyen 13. Selepas perintah keluar, Borang P membuka permohonan berikutnya di bawah seksyen 17 dan Borang T mengeluarkan perintah tambahan. Rayuan pula melalui Borang K1 dan kini terhad kepada tiga puluh hari. Yang paling penting bukan huruf borang sebaliknya seksyen yang berada di belakangnya.

Perkara pertama yang perlu difahami ialah tiada sesiapa yang benar-benar melepaskan hak, kerana bahagian setiap waris sudah berpindah kepadanya sebaik berlaku kematian. Apa yang berlaku ialah dia menyerahkan hartanya sendiri kepada orang lain, sama ada sebagai pemberian ataupun sebagai pertukaran. Kerana itu syaratnya dua, iaitu dia mesti tahu berapa nilai bahagiannya, dan dia mesti benar-benar rela. Pelepasan yang dibuat dalam keadaan jahil tentang nilai sebenar boleh dituntut semula. Dalam pusaka kecil, persetujuan itu disandarkan kepada seksyen 15(1) Akta 98 dan pegawai boleh menolaknya apabila ia kelihatan tidak adil.

Bahagian anak bawah umur dikekalkan mengikut faraid kerana dia tidak boleh membuat keputusan sendiri. Bapa penjaga hakiki yang pertama dan apabila bapa mati hak itu turun kepada datuk sebelah bapa kemudian wasi. Ibu bukan penjaga harta secara automatik, sebaliknya perlu dilantik sebagai wasi oleh bapa ataupun sebagai penjaga oleh Mahkamah. Penjaga juga tidak boleh menjual harta tak alih anak kecuali dalam lapan keadaan yang tersenarai. Pegawai Pembahagian Pusaka pula mengarahkan bahagian anak didaftarkan atas nama pemegang amanah berserta kaveat sehingga dia berumur lapan belas tahun.

Borang DDA ialah surat persetujuan yang digunakan waris untuk menyatakan pilihan pembahagian apabila dia tidak dapat hadir ke bicara pusaka. Kekuatannya datang daripada seksyen 15(1) Akta 98, iaitu pegawai boleh membahagikan pusaka mengikut persetujuan semua waris dewasa, melainkan persetujuan itu kelihatan tidak adil. Kerana borang ini mengikat, isilah sendiri dan jangan sekali-kali biarkan orang lain menandakan pilihan bagi pihak tuan. Sekiranya sudah tersilap, rayuan ke Mahkamah Tinggi terhad kepada tiga puluh hari.

Kereta tidak boleh dipecah mengikut bahagian, jadi ada dua jalan iaitu dijual lalu tunainya dibahagikan, ataupun seorang waris mengambilnya lalu membayar nilai bahagian waris yang lain. Sekiranya kereta masih dalam sewa beli, keretanya bukan milik si mati sama sekali kerana hak milik kekal pada syarikat pembiaya. Yang diwarisi ialah hak dan kepentingan penyewa, dan memindahkannya kepada seorang waris ialah penyerahan hak di bawah seksyen 12 Akta 212 yang memerlukan keizinan pembiaya. Mulai 15 Julai 2024, pusaka berbentuk kereta sahaja boleh difailkan di Pejabat Pembahagian Pusaka, dan yang bernilai sehingga enam ratus ribu ringgit layak dibahagikan secara ringkas tanpa perbicaraan.

Rumah tidak boleh dipecah mengikut bahagian waris, jadi yang dibahagikan ialah nilainya. Tiga jalan yang lazim ialah menjual lalu membahagikan tunai, seorang waris mengambil rumah lalu memberi cucur kepada yang lain, ataupun memasukkan semua nama ke dalam geran. Seksyen 15 Akta 98 memberi Pegawai Pembahagian Pusaka kuasa melaksanakan kesemuanya, termasuk tender sesama waris. Mulai 2024 pegawai juga boleh memerintahkan jualan atas persetujuan majoriti dua pertiga bahagian apabila ada waris yang enggan. Jadual Pertama akta itu sendiri memberi amaran bahawa memecah tanah kepada banyak nama menjatuhkan nilainya dan merosakkan keamanan keluarga.

Sembilan langkah, bermula dengan mengumpulkan waris dan berakhir dengan mendaftarkan perintah di institusi berkaitan. Kesnya difailkan melalui Borang A di pejabat yang mempunyai bidang kuasa, dinilai oleh JPPH lalu didaftarkan di pendaftaran pusat, dibicarakan, kemudian keluar Borang E iaitu perintah pembahagian ataupun Borang F iaitu surat kuasa mentadbir. Tiga perkara berubah pada 15 Julai 2024 dan ketiga-tiganya menambah kerja pemohon, iaitu had pusaka kecil naik kepada lima juta ringgit dan tidak lagi perlu mengandungi tanah, pemohon yang menyampaikan notis bicara kepada waris lain, dan pemohon juga yang mendaftarkan perintah itu di Pejabat Tanah.

Emas peninggalan arwah ialah harta pusaka dan ia dibahagikan mengikut faraid kepada semua waris yang berhak, bukan kepada waris perempuan sahaja. Larangan ke atas lelaki ialah larangan MEMAKAI emas, bukan larangan memilikinya dan para ulama menyatakan bahawa menjual serta membelanjakan emas itu harus bagi semua orang. Emas yang dipinjam semasa hayat arwah wajib dipulangkan kepada harta pusaka. Pesanan yang diikat dengan kematian ialah wasiat dan wasiat kepada waris tidak sah tanpa persetujuan waris yang lain. Mulai 15 Julai 2024, pusaka yang terdiri daripada harta alih semata-mata pun boleh difailkan di Pejabat Pusaka Kecil.

Waris tidak perlu merayu kepada waris lain yang menyimpan sijil kematian. Sepuluh kategori pemohon boleh memohon cabutan daftar kematian sendiri di mana-mana pejabat JPN, dengan Borang JPN.LM13 dan bayaran RM10 bagi carian serta RM5 bagi cabutan. Seksyen 32 Akta 299 pula membenarkan mana-mana orang memohon Perakuan Kematian. Sekiranya waris berkeras menyimpannya, seksyen 11A Akta 98 memberi Pegawai Pembahagian Pusaka kuasa Mahkamah Majistret untuk memaksa pengemukaan dokumen dan keengganan itu satu kesalahan. Bagi kematian lama yang belum didaftarkan pula, ada jalan pendaftaran lewat.

Sembilan tanggungjawab pemohon disenaraikan dalam panduan rasmi JKPTG, dan kesemuanya disemak semula pada dokumen asalnya. Bawa dokumen ASAL, bukan salinan. Waris yang tidak dapat hadir mengemukakan Borang DDA yang ditandatangani di hadapan Pesuruhjaya Sumpah, Majistret ataupun Pentadbir Tanah Daerah dan borang yang tidak lengkap akan ditolak. Waris bawah lapan belas tahun tidak wajib hadir. Satu perkara perlu dibezakan dengan jelas. Peringatan bahawa permohonan dibatalkan selepas tiga kali panggilan itu mengenai kegagalan PEMOHON, bukan kegagalan waris yang lain, kerana ketidakhadiran waris lain tidak membatalkan prosiding.

Dua peranan ini menjawab dua keperluan yang berlainan. Satu mewakili orang yang tidak berupaya DALAM PROSIDING dan satu lagi MEMEGANG HARTANYA. Satu istilah perlu dikemas kini. Kaedah-Kaedah Mahkamah 2012 tidak lagi menggunakan penjaga ad litem dalam badan kaedahnya, sebaliknya WAKIL LITIGASI di bawah Aturan 76. Yang paling mudah difahami ialah Akta 98 sendiri mengandungi kedua-dua peranan itu, iaitu seksyen 10 melantik penjaga bagi maksud prosiding, manakala subseksyen 13(2) mendaftarkan bahagian kanak-kanak atas nama seorang pemegang amanah berserta kaveat.

Akta A1643 berkuat kuasa pada 15 Julai 2024 dan ia pindaan yang paling luas setakat ini. Dua perubahan mengubah siapa yang layak memohon, iaitu had dinaikkan daripada dua juta kepada lima juta ringgit dan syarat bahawa pusaka kecil mesti mengandungi harta tak alih digugurkan. Satu jawatan baharu diwujudkan, iaitu Presiden Pembahagian Pusaka. Dua laluan baharu dibuka, iaitu pembahagian terus tanpa bicara bagi harta alih sehingga enam ratus ribu ringgit, serta jualan tanah atas persetujuan majoriti dua pertiga. Dua tanggungjawab pula berpindah kepada pemohon, iaitu menyampaikan notis bicara dan mendaftarkan perintah.

Perintah faraid ialah penentuan siapa warisnya dan berapa bahagian masing-masing dan itu sahaja. Ia tidak memindahkan harta kepada sesiapa. Bidang kuasanya diberikan oleh enakmen pentadbiran agama Islam negeri, iaitu seksyen 61(3)(b)(ix) bagi Selangor dan Mahkamah Rendah Syariah mendengarnya apabila nilainya tidak melebihi had yang ditetapkan. Had itu berlainan antara negeri kerana Sultan boleh memperluaskannya melalui warta. Di Selangor ia kini tiga ratus ribu ringgit. Satu perkara perlu diperiksa dahulu sebelum memohon, kerana bagi pusaka kecil, Pegawai Pembahagian Pusaka sendiri diwajibkan menentukan waris serta bahagian mereka di bawah seksyen 12(7) Akta 98.

Boleh diselesaikan dan tempatnya ditentukan oleh undang-undang dan bukan oleh pilihan waris. Pusaka tanpa wasiat yang nilainya tidak melebihi lima juta ringgit difailkan di Pejabat Pembahagian Pusaka, manakala pusaka yang melebihi had itu ataupun yang ada wasiat dibawa ke Mahkamah Tinggi. Sejak 15 Julai 2024 pusaka kecil tidak lagi perlu mengandungi tanah, jadi pusaka yang hanya berupa wang tunai pun boleh masuk. Pusaka yang hanya berupa harta alih tidak melebihi enam ratus ribu ringgit malah boleh diselesaikan dengan perintah pembahagian terus tanpa bicara langsung. Memilih tempat yang salah pun tidak mematikan permohonan kerana akta mewajibkan ia dipindahkan.

Boleh. Urusan pusaka tidak terhenti kerana seorang waris enggan hadir ataupun enggan menandatangani. Pegawai Pembahagian Pusaka mempunyai kuasa Mahkamah Majistret untuk memanggil sesiapa yang dihantar notis dan seksyen 11A(2) menjadikan orang itu terikat di sisi undang-undang dalam erti seksyen 174 dan 175 Kanun Keseksaan. Ketidakhadiran juga tidak membatalkan prosiding. Perlu dibezakan antara enggan hadir dengan enggan bersetuju, kerana yang terhalang hanyalah muafakat, bukan pembahagian faraid. Bahagian waris yang enggan tetap penuh dan wangnya didepositkan dengan Amanah Raya Berhad yang memegangnya sebagai pemegang amanah untuknya.

Tidak sah, kerana yang berlaku itu bukan penolakan. Bahagian waris sudah menjadi miliknya sebaik kematian berlaku, jadi apa yang dia buat sebenarnya memindahkan hak yang sudah ada padanya. Pemindahan itu perlu direkodkan dalam persetujuan bertulis yang terkini.

Seksyen 1 menetapkan nama rasmi Akta 98 serta cara ia dikuatkuasakan. Akta ini tidak pernah berkuat kuasa serentak di seluruh Malaysia. Ia dibawa masuk negeri demi negeri melalui warta, bermula di Kelantan pada 1 Disember 1955 sehingga Wilayah Persekutuan Labuan pada 1 Januari 1989.

Seksyen 2 ialah kamus rasmi Akta 98. Ia menetapkan makna setiap istilah penting dalam akta itu, termasuk siapa pegawai yang mengendalikan pusaka kecil. Pindaan tahun 2022 menukar gelaran pegawai itu daripada Pentadbir Tanah kepada Pegawai Pembahagian Pusaka serta memasukkan beberapa takrif yang baharu sama sekali.

Dalam perbicaraan pusaka kecil, pegawai menentukan agama si mati sebelum apa-apa pembahagian dibuat. Jawapannya menentukan rejim mana yang terpakai, iaitu faraid bagi orang Islam atau Akta Pembahagian bagi bukan Islam. Kedua-duanya memberi hasil yang berbeza kepada waris yang sama.