Akta 98.

Peguam tidak berhak hadir di perbicaraan pusaka kecil tanpa kebenaran pegawai dan kosnya tidak boleh diambil daripada pusaka kecuali dalam keadaan terhad. Orang yang bukan peguam pula dilarang memberi nasihat undang-undang atau menyediakan dokumen tertentu untuk bayaran, kecuali wasiat. Syarikat amanah mesti berdaftar di bawah Akta Syarikat Amanah 1949.

JKPTG jabatan persekutuan di bawah Kementerian Sumber Asli dan Kelestarian Alam, manakala PTG jabatan negeri di bawah kerajaan negeri masing-masing. Urusan pusaka kecil dikendalikan oleh Bahagian Pengurusan Pusaka JKPTG yang mempunyai cawangan di setiap negeri. Mulai 15 Julai 2024, Akta A1643 menggantikan gelaran Pentadbir Tanah dalam Akta 98 dengan Pegawai Pembahagian Pusaka, memansuhkan peranan Pengarah Tanah dan Galian dalam akta itu, lalu meletakkan kesemua pegawai di bawah seorang Presiden Pembahagian Pusaka. Bidang kuasa juga naik daripada peringkat daerah kepada peringkat negeri dan rayuan ke Mahkamah Tinggi kini terhad kepada tiga puluh hari.

Laluan pusaka ditentukan oleh undang-undang dan bukan oleh pakej yang dibeli. Nilai harta tidak melebihi lima juta ringgit membawa kes ke Pejabat Pusaka Kecil, harta alih si mati yang tidak melebihi enam ratus ribu ringgit boleh ditadbir melalui laluan ringkas Amanah Raya dan selebihnya ke Mahkamah Tinggi. Satu perkara mesti diperbetulkan dahulu, iaitu cukai pusaka sudah dimansuhkan di Malaysia sejak 1 November 1991.

Tiada hak dalam pusaka kecil berpindah kepada waris kecuali melalui perintah di bawah Akta 98. Selagi perintah itu tiada, tanah kekal atas nama si mati, tiada siapa boleh menandatangani urus niaga, pampasan pengambilan tanah boleh didepositkan ke Mahkamah dan tanah yang cukainya tertunggak boleh dilucut hak. Setiap waris yang meninggal pula menambah satu lapisan pusaka.

Senaraikan waris yang enggan itu dalam petisyen seperti biasa, kerana haknya tidak terhapus kerana sikapnya dan permohonan tidak boleh lengkap tanpa namanya. Kemudian usahakan alamatnya, kerana sejak 15 Julai 2024 tugas menyampaikan notis bicara kepada waris lain sudah berpindah kepada PEMOHON dan peruntukan penyiaran notis pula dimansuhkan. Proviso kepada subseksyen 9(1) menyatakan prosiding tidak terbatal kerana kegagalan menyampaikan notis melainkan Mahkamah Tinggi berpendapat ia menyebabkan ketidakadilan yang nyata. Jika surat persetujuannya tidak dikemukakan, pegawai boleh menyimpulkan bicara. Namun pegawai juga boleh menolak petisyen apabila orang yang dikehendaki hadir tidak hadir tanpa sebab yang munasabah selepas notis disampaikan. Yang terhalang oleh keengganannya hanyalah muafakat, bukan pembahagian faraid.

Tiada kes mahkamah perlu difailkan untuk meminta salinan rekod perbicaraan. Ia permohonan pentadbiran kepada pejabat pusaka dan tertakluk kepada fi yang ditetapkan peraturan. Tetapi hak yang lebih berguna sebenarnya ada pada waris semasa perbicaraan itu sendiri, iaitu hak menyoal balas saksi di bawah subseksyen 12(1) Akta 98.

Borang dalam urusan pusaka kecil mengikut peringkat, bermula dengan Borang A bagi memfailkan petisyen di bawah seksyen 8, kemudian Borang E bagi perintah pembahagian dan Borang F bagi surat kuasa mentadbir, kedua-duanya di bawah seksyen 13. Selepas perintah keluar, Borang P membuka permohonan berikutnya di bawah seksyen 17 dan Borang T ialah perintah yang terbit daripadanya. Rayuan ke Mahkamah Tinggi pula terhad kepada tiga puluh hari dan Borang K1 sudah dipotong. Yang paling penting ialah seksyen di belakang setiap borang.

Borang P ialah borang permohonan berikutnya di bawah seksyen 17 Akta 98, dipakai selepas perintah pusaka kecil sudah dikeluarkan. Borang itu menyenaraikan lima tujuan, iaitu membatalkan pemegang amanah atau pentadbir, melantik yang baharu, menarik balik kaveat, membahagikan harta yang tertinggal dan perintah lanjut seperti kebenaran menjual. Ia difailkan dalam talian di MyLand bersama salinan perintah terdahulu.

Ketiga-tiganya perintah yang dikeluarkan oleh Pegawai Pembahagian Pusaka, bukan borang yang diisi waris. Borang E ialah perintah pembahagian yang menetapkan siapa mendapat harta mana. Borang F ialah surat kuasa mentadbir yang memberi kuasa mengumpul dan memelihara harta. Borang T ialah perintah permohonan berikutnya di bawah seksyen 17, iaitu hasil Borang P seperti bagi harta tertinggal atau pembatalan pemegang amanah.

Perkara pertama yang perlu difahami ialah tiada sesiapa yang benar-benar melepaskan hak, kerana bahagian setiap waris sudah berpindah kepadanya sebaik berlaku kematian. Apa yang berlaku ialah dia menyerahkan hartanya sendiri kepada orang lain, sama ada sebagai pemberian ataupun sebagai pertukaran. Kerana itu syaratnya dua, iaitu dia mesti tahu berapa nilai bahagiannya, dan dia mesti benar-benar rela. Pelepasan yang dibuat tanpa mengetahui harta yang dilepaskan tidak sah di sisi syarak, tetapi selepas perintah pembahagian dibuat ia hanya boleh dicabar melalui rayuan ke Mahkamah Tinggi dalam tempoh tiga puluh hari. Dalam pusaka kecil, persetujuan itu disandarkan kepada seksyen 15(1) Akta 98 dan pegawai boleh menolaknya apabila ia kelihatan tidak adil.

Bahagian anak bawah umur dikekalkan mengikut faraid kerana dia tidak boleh membuat keputusan sendiri. Bapa penjaga hakiki yang pertama dan apabila bapa mati hak itu turun kepada datuk sebelah bapa, kemudian wasi. Ibu bukan penjaga harta secara automatik, sebaliknya perlu dilantik sebagai wasi oleh bapa ataupun sebagai penjaga oleh Mahkamah. Penjaga juga tidak boleh menjual harta tak alih anak kecuali dalam lapan keadaan yang tersenarai. Pegawai Pembahagian Pusaka pula mengarahkan bahagian anak didaftarkan atas nama pemegang amanah berserta kaveat sehingga dia berumur lapan belas tahun.

Pentadbir harta pusaka dilantik melalui satu daripada tiga laluan. Bagi pusaka kecil tanpa wasiat, Pegawai Pembahagian Pusaka memberi surat kuasa mentadbir dalam Borang F. Bagi pusaka yang melebihi RM5 juta, Mahkamah Tinggi memberinya di bawah Akta 97, biasanya dengan bon dan dua penjamin. Bagi harta alih tidak melebihi RM600,000, Amanah Raya boleh mentadbirnya secara ringkas.

Borang DDA ialah Surat Persetujuan bagi waris yang tidak dapat hadir ke bicara pusaka. Versi terbaru ialah borang dalam P.U. (A) 194/2024 yang berkuat kuasa 15 Julai 2024. Waris memilih satu daripada tiga cara, iaitu faraid, muafakat mengikut jadual ataupun menyerahkan bahagiannya, lalu menandatanganinya di hadapan Pesuruhjaya Sumpah ataupun pengesah lain yang dibenarkan. Isilah sendiri kerana borang ini mengikat.

Kereta tidak boleh dipecah mengikut bahagian, jadi ada dua jalan iaitu dijual lalu tunainya dibahagikan, ataupun seorang waris mengambilnya lalu membayar nilai bahagian waris yang lain. Sekiranya kereta masih dalam sewa beli, keretanya bukan milik si mati sama sekali kerana hak milik kekal pada syarikat pembiaya. Yang diwarisi ialah hak dan kepentingan penyewa, dan memindahkannya kepada seorang waris ialah penyerahan hak di bawah seksyen 12 Akta 212 yang memerlukan keizinan pembiaya. Mulai 15 Julai 2024, pusaka berbentuk kereta sahaja boleh difailkan di Pejabat Pembahagian Pusaka, dan yang bernilai sehingga enam ratus ribu ringgit layak dibahagikan secara ringkas tanpa perbicaraan. Nama di JPJ hanya boleh ditukar dengan dokumen pusaka seperti perintah pembahagian, surat kuasa mentadbir, probet ataupun perintah faraid.

Rumah tidak boleh dipecah mengikut bahagian waris, jadi yang dibahagikan ialah nilainya. Tiga jalan yang lazim ialah menjual lalu membahagikan tunai, seorang waris mengambil rumah lalu memberi cucur kepada yang lain, ataupun memasukkan semua nama ke dalam geran. Seksyen 15 Akta 98 memberi Pegawai Pembahagian Pusaka kuasa melaksanakan kesemuanya, termasuk tender sesama waris. Mulai 2024 pegawai juga boleh memerintahkan jualan atas persetujuan majoriti dua pertiga bahagian apabila ada waris yang enggan. Jadual Pertama akta itu sendiri memberi amaran bahawa memecah tanah kepada banyak nama menjatuhkan nilainya dan merosakkan keamanan keluarga.

Sembilan langkah, bermula dengan mengumpulkan waris dan berakhir dengan mendaftarkan perintah di institusi berkaitan. Kesnya difailkan melalui Borang A di negeri tempat harta itu terletak, hartanya dinilai, pemfailan itu dimaklumkan kepada pendaftaran utama Mahkamah Tinggi, kesnya dibicarakan, kemudian keluar Borang E iaitu perintah pembahagian ataupun Borang F iaitu surat kuasa mentadbir. Tiga perkara berubah pada 15 Julai 2024 dan ketiga-tiganya menambah kerja pemohon, iaitu dia yang menyampaikan notis bicara kepada waris lain, dia yang mendaftarkan perintah itu di Pejabat Tanah dan dia juga yang menyerahkan dokumen sokongan bagi pernyataan dalam petisyen. Had pusaka kecil pula naik kepada lima juta ringgit dan tidak lagi perlu mengandungi tanah.

Dua soalan menentukan tempatnya dan nilai harta hanyalah yang kedua. Soalan pertama ialah ada atau tiada wasiat, kerana seksyen 5 Akta 98 mengekalkan bidang kuasa EKSKLUSIF Mahkamah Tinggi apabila si mati meninggalkan wasiat yang sah, walaupun pusakanya kecil. Tanpa wasiat, barulah nilai menentukan, iaitu Pejabat Pusaka Kecil bagi apa-apa harta yang tidak melebihi RM5 juta dan Mahkamah Tinggi bagi yang melebihinya. Amanah Raya pula bukan pilihan ketiga yang setara, sebaliknya laluan ringkas bagi harta ALIH si mati yang tidak melebihi RM600,000. Tanah tidak ditadbir melalui laluan ini.

Emas peninggalan arwah ialah harta pusaka dan ia dibahagikan mengikut faraid kepada semua waris yang berhak, bukan kepada waris perempuan sahaja. Larangan ke atas lelaki ialah larangan MEMAKAI emas, bukan larangan memilikinya dan para ulama menyatakan bahawa menjual serta membelanjakan emas itu harus bagi semua orang. Emas yang dipinjam semasa hayat arwah wajib dipulangkan kepada harta pusaka. Pesanan yang diikat dengan kematian ialah wasiat dan wasiat kepada waris tidak sah tanpa persetujuan waris yang lain. Mulai 15 Julai 2024, pusaka yang terdiri daripada harta alih semata-mata pun boleh difailkan di Pejabat Pusaka Kecil.

Kedua-duanya boleh. Waris lain boleh melepaskan hak kepada seorang waris, harta turun milik kepadanya dan dia menjualnya seperti tuan punya biasa. Dalam pusaka kecil pelepasan hak dibuat semasa bicara ataupun melalui Borang DDA dan direkodkan dalam perintah, jadi tiada duti setem pindah milik. Duti jualan pula ditanggung pembeli. Yang membuat orang berkata kena tunggu ialah CKHT, kerana tempoh pegangan waris bermula semula pada tarikh turun milik. Perintah jual pula hanya satu pertukaran nama, CKHT dikira dari tarikh kematian dan wang jualan dipegang pentadbir untuk dibahagi. Bagi keluarga yang memang mahu menjual, ia selalunya lebih jimat dan lebih selamat.

Apabila seorang waris meninggal sebelum pusaka dibahagi, keadaan itu dipanggil munasakhat. Setiap si mati diberikan pengiraan yang berasingan, kemudian kedua-duanya disatukan. Apabila urutan kematian tidak diketahui pula, mereka tidak saling mewarisi dan harta masing-masing terus jatuh kepada waris sendiri.

Talak luar mahkamah yang cukup rukunnya tetap jatuh di sisi syarak. Tetapi selagi ia tidak dilaporkan, dari segi undang-undang hitam putih mereka masih suami isteri. Selepas kematian pula, orang yang wajib melaporkannya sudah tiada. Pegawai pusaka perlu memutuskan siapa waris mengikut hukum syarak, bukan mengikut rekod.

Muafakat yang dilafazkan di hadapan pegawai tidak lemah semata-mata kerana ia lisan. Subseksyen 15(1) Akta 98 mewajibkan pegawai merekodkan terma persetujuan dan persetujuan setiap waris dalam perintah pembahagian itu sendiri. Borang DDA pula untuk waris yang tidak hadir. Yang benar-benar lemah ialah muafakat di luar perbicaraan yang tidak pernah direkodkan.

Kedua-duanya diiktiraf seksyen 15 Akta 98. Nama waris boleh dicatat sebagai pemilik bersama, ataupun seorang waris mengambil tanah dan membayar nilai bahagian yang lain. Tebus boleh berlaku melalui persetujuan semua waris dewasa, ataupun melalui perintah pegawai di bawah perenggan 15(4)(bb) selepas wang nilainya didepositkan.

Nota itu bukan catatan sampingan. Subseksyen 12(1) Akta 98 mewajibkan pegawai merekodkan keterangan saksi secara bertulis, atas sumpah atau ikrar, dan keterangan itulah asas kepada keputusannya di bawah subseksyen 12(7). Kalau ia tersilap, laluan pembetulannya ialah rayuan dalam tempoh tiga puluh hari, bukan surat pembetulan biasa.

Sijil kematian atau surat mati yang hilang ataupun dipegang waris lain tidak menghalang urusan pusaka. Waris yang layak boleh memohon cabutan daftar kematian sendiri di pejabat JPN dengan Borang JPN.LM13, dengan bayaran RM10 bagi carian dan RM5 bagi cabutan. JPN juga menyenaraikan permohonan cabutan sijil kematian melalui aplikasi ezJPN. Jika waris enggan menyerahkan dokumen, seksyen 11A Akta 98 membolehkan ia dipaksa.

Sembilan tanggungjawab pemohon disenaraikan dalam panduan rasmi JKPTG, dan kesemuanya disemak semula pada dokumen asalnya. Bawa dokumen ASAL, bukan salinan. Waris yang tidak dapat hadir mengemukakan Borang DDA yang ditandatangani di hadapan Pesuruhjaya Sumpah, Majistret, Pegawai Pembahagian Pusaka ataupun pengesah lain yang disenaraikan dalam borang itu dan borang yang tidak lengkap akan ditolak. Waris bawah lapan belas tahun tidak wajib hadir. Satu perkara perlu dibezakan dengan jelas. Peringatan bahawa permohonan dibatalkan selepas tiga kali panggilan itu mengenai kegagalan PEMOHON, bukan kegagalan waris yang lain. Namun peraturan 2024 membenarkan pegawai menolak petisyen jika pempetisyen ataupun orang yang dikehendaki hadir tidak hadir tanpa sebab yang munasabah selepas notis disampaikan. Notis bicara dalam Borang D dikeluarkan sekurang-kurangnya tujuh hari sebelum bicara dan dihantar ke e-mel pemohon, yang kemudian wajib menyampaikannya kepada waris lain.

Pembahagian ringkas berada di bawah seksyen 8B Akta 98, iaitu seksyen baharu yang berkuat kuasa pada 15 Julai 2024 dan borangnya Borang DDC. Petisyen harta alih sahaja yang tidak melebihi enam ratus ribu ringgit tidak akan dibicarakan. Seksyen 17 akta yang sama bukan peruntukan itu, kerana ia mengenai permohonan berikutnya melalui Borang P.

Pusaka tidak semestinya beku. Bahagian waris yang sudah pasti boleh dikira dahulu dan yang berubah apabila waris lain muncul ialah PENYEBUTNYA, bukan hak sesiapa. Seksyen 12(7) Akta 98 mewajibkan Pegawai Pembahagian Pusaka MEMUTUSKAN siapa waris dan seksyen 16(3) membenarkan bahagian waris yang tidak dapat dikesan didepositkan dengan Amanah Raya untuk dipegang sebagai amanah sehingga dituntut. Tetapi sejak 15 Julai 2024 beban mencari waris berpindah kepada PEMOHON, kerana peruntukan penyiaran notis dimansuhkan.

Tidak sah, kerana yang berlaku itu bukan penolakan. Bahagian waris sudah menjadi miliknya sebaik kematian berlaku, jadi apa yang dia buat sebenarnya memindahkan hak yang sudah ada padanya. Pemindahan itu perlu direkodkan dalam persetujuan bertulis yang terkini.

Waris boleh memohon supaya pentadbir diperintahkan menyerahkan inventori dan akaun, memohon surat kuasa mentadbirnya dibatalkan dan pentadbir baharu dilantik, menuntut jualan yang melanggar akta dibatalkan serta menuntut kerugian daripadanya. Bagi pusaka kecil semua itu dipohon melalui Borang P, manakala di Mahkamah Tinggi melalui seksyen 34 dan 62 Akta 97. Jika harta diselewengkan dengan niat tidak jujur, ia boleh menjadi pecah amanah jenayah.

Dua peranan ini menjawab dua keperluan yang berlainan. Satu mewakili orang yang tidak berupaya DALAM PROSIDING dan satu lagi MEMEGANG HARTANYA. Satu istilah perlu dikemas kini. Kaedah-Kaedah Mahkamah 2012 tidak lagi menggunakan penjaga ad litem dalam badan kaedahnya, sebaliknya WAKIL LITIGASI di bawah Aturan 76. Yang paling mudah difahami ialah Akta 98 sendiri mengandungi kedua-dua peranan itu, iaitu seksyen 10 melantik penjaga bagi maksud prosiding, manakala subseksyen 13(2) mendaftarkan bahagian kanak-kanak atas nama seorang pemegang amanah berserta kaveat.

Perintah pembahagian menetapkan SIAPA dapat APA, manakala surat kuasa mentadbir memberi KUASA menguruskan harta itu. Subseksyen 13(1) Akta 98 mewajibkan pegawai membuat perintah pembahagian pada penghujung perbicaraan. Subseksyen 13(4) pula memberi surat kuasa mentadbir hanya apabila keadaan kes memerlukannya, sama ada menggantikan perintah pembahagian ataupun bersamanya. Contoh paling jelas ada dalam subseksyen 13(7), iaitu apabila pusaka itu muflis.

Akta A1643 berkuat kuasa pada 15 Julai 2024 dan ia pindaan yang paling luas setakat ini. Dua perubahan mengubah siapa yang layak memohon, iaitu had dinaikkan daripada dua juta kepada lima juta ringgit dan syarat bahawa pusaka kecil mesti mengandungi harta tak alih digugurkan. Satu jawatan baharu diwujudkan, iaitu Presiden Pembahagian Pusaka. Dua laluan baharu dibuka, iaitu pembahagian terus tanpa bicara bagi harta alih sehingga enam ratus ribu ringgit, serta jualan tanah atas persetujuan majoriti dua pertiga. Tiga tugas pula berpindah ke bahu pemohon, iaitu menyampaikan notis bicara, mendaftarkan perintah dan menyertakan dokumen sokongan.

Perintah faraid ialah penentuan siapa warisnya dan berapa bahagian masing-masing dan itu sahaja. Ia tidak memindahkan harta kepada sesiapa. Bidang kuasanya diberikan oleh enakmen pentadbiran agama Islam negeri, iaitu seksyen 61(3)(b)(ix) bagi Selangor dan Mahkamah Rendah Syariah mendengarnya apabila nilainya tidak melebihi had yang ditetapkan. Had itu berlainan antara negeri kerana Sultan boleh memperluaskannya melalui warta. Di Selangor ia kini tiga ratus ribu ringgit. Satu perkara perlu diperiksa dahulu sebelum memohon, kerana bagi pusaka kecil, Pegawai Pembahagian Pusaka sendiri diwajibkan menentukan waris serta bahagian mereka di bawah seksyen 12(7) Akta 98.

Akta 98 sudah menyediakan mekanismenya. Subseksyen 15(1) membenarkan semua waris dewasa bersetuju tentang cara pembahagian dan syaratnya terma persetujuan itu DIREKODKAN dalam perintah pembahagian. Risiko timbul apabila penyerahan dibuat di luar mekanisme itu, kerana yang berpindah ketika itu ialah hak milik penuh, bukan amanah.

Seksyen 1 menetapkan nama rasmi Akta 98 serta cara ia dikuatkuasakan. Akta ini tidak pernah berkuat kuasa serentak di seluruh Malaysia. Ia dibawa masuk negeri demi negeri melalui warta, bermula di Kelantan pada 1 Disember 1955 sehingga Wilayah Persekutuan Labuan pada 1 Januari 1989.

Dalam perbicaraan pusaka kecil, pegawai menentukan agama si mati sebelum apa-apa pembahagian dibuat. Jawapannya menentukan rejim mana yang terpakai, iaitu faraid bagi orang Islam atau Akta Pembahagian bagi bukan Islam. Kedua-duanya memberi hasil yang berbeza kepada waris yang sama.

Seksyen 2 ialah kamus rasmi Akta 98. Ia menetapkan makna setiap istilah penting dalam akta itu, termasuk siapa pegawai yang mengendalikan pusaka kecil. Pindaan tahun 2022 menukar gelaran pegawai itu daripada Pentadbir Tanah kepada Pegawai Pembahagian Pusaka serta memasukkan beberapa takrif yang baharu sama sekali.

JKPTG menyenaraikan 34 Pejabat Pembahagian Pusaka di Semenanjung, Kuala Lumpur, Labuan dan Putrajaya. Petisyen difailkan di negeri tempat harta si mati terletak, bukan tempat tinggal si mati atau waris dan pegawai di negeri tempat petisyen pertama difailkan memegang bidang kuasa ke atas seluruh pusaka. Dalam negeri itu, JKPTG menyatakan permohonan boleh dikemukakan di mana-mana Pejabat Pembahagian Pusakanya.

Kebanyakan pertelingkahan waris berpunca daripada maklumat, bukan daripada tamak. Akta 98 sebenarnya sudah menyediakan mekanismenya, iaitu notis petisyen yang wajib disampaikan oleh pemohon kepada setiap waris yang dinamakan dalam petisyen, hak menyoal balas saksi semasa perbicaraan, laluan persetujuan bertulis bagi yang tidak dapat hadir dan tempoh rayuan tiga puluh hari. Yang selalu hilang bukan hak itu, sebaliknya pengetahuan tentang kewujudannya.

Tanah adat di Negeri Sembilan tidak dibahagi secara faraid. Akta 98 mengecualikan harta adat daripada pusaka si mati. Enakmen Pemegangan Tanah Adat 2022 pula menyatakan Akta 98 tidak terpakai kepada pesaka adat. Tanah itu diturun milik kepada waris perempuan menurut adat melalui siasatan Pentadbir Tanah. Jabatan Mufti Negeri Sembilan, dalam jawapan tentang mewakafkan tanah adat, menyifatkannya sebagai wakaf zurri yang dimiliki bersama. Harta lain milik si mati tetap harta pusaka.

Dibenarkan, tetapi bukan melalui persetujuan penjaganya. Subseksyen 15(2) Akta 98 meletakkan persetujuan itu pada Pegawai Pembahagian Pusaka. Pegawai itu hanya bersetuju apabila semua waris dewasa sudah bersetuju serta pada pendapatnya ia demi kepentingan waris tersebut. Perkara yang paling penting diketahui ialah masanya. Selagi prosiding pusaka masih berjalan, jalan ini terbuka. Selepas bahagian itu terletak hak, menjualnya memerlukan Mahkamah Tinggi di bawah Akta Kesihatan Mental 2001 dan di situ jalannya jauh lebih panjang.

Akta 98 tidak memberi waris hak memohon ulang bicara selepas perintah dibuat. Jalan utama ialah rayuan ke Mahkamah Tinggi dalam tempoh tiga puluh hari dari tarikh perintah, keputusan atau tindakan pegawai dibuat. Kesilapan tulisan dibetulkan di bawah seksyen 16A, perintah yang tidak dapat didaftarkan dipinda di bawah peraturan 12A dan perkara baharu selepas perintah dibawa melalui permohonan berikutnya.

Boleh diselesaikan dan tempatnya ditentukan oleh undang-undang dan bukan oleh pilihan waris. Pusaka tanpa wasiat yang nilainya tidak melebihi lima juta ringgit difailkan di Pejabat Pembahagian Pusaka, manakala pusaka yang melebihi had itu ataupun yang ada wasiat dibawa ke Mahkamah Tinggi. Sejak 15 Julai 2024 pusaka kecil tidak lagi perlu mengandungi tanah, jadi pusaka yang hanya berupa wang tunai pun boleh masuk. Pusaka yang hanya berupa harta alih tidak melebihi enam ratus ribu ringgit malah boleh diselesaikan dengan perintah pembahagian terus tanpa bicara langsung. Memilih tempat yang salah pun tidak mematikan permohonan kerana akta mewajibkan ia dipindahkan.

Semuanya harta pusaka. Sejak 15 Julai 2024, Akta 98 meliputi APA-APA harta sehingga RM5 juta, jadi pusaka yang terdiri daripada harta alih semata-mata pun layak. Mata wang kripto yang didagangkan pada suatu kemudahan pula sudah ditetapkan sebagai sekuriti sejak 2019. Yang benar-benar sukar bukan statusnya, tetapi mendapatkan rekodnya.

Boleh sah. Akta Kontrak 1950 mengukur keupayaan pada SAAT dokumen ditandatangani, bukan pada diagnosis yang diperoleh kemudian. Akta 98 pula menghendaki persetujuan daripada benefisiari yang cukup umur lagi sempurna keupayaan. Ia juga memberi Pegawai Pembahagian Pusaka kuasa melantik penjaga apabila seseorang itu tidak sempurna akal atau kelihatan sedemikian. Rayuan terhad kepada tiga puluh hari.

Boleh. Urusan pusaka tidak terhenti kerana seorang waris enggan hadir ataupun enggan menandatangani. Pegawai Pembahagian Pusaka mempunyai kuasa Mahkamah Majistret untuk memanggil sesiapa yang dihantar notis dan seksyen 11A(2) menjadikan orang itu terikat di sisi undang-undang dalam erti seksyen 174 dan 175 Kanun Keseksaan. Bicara tetap berjalan dengan keterangan saksi yang hadir. Perlu dibezakan antara enggan hadir dengan enggan bersetuju, kerana yang terhalang hanyalah muafakat, bukan pembahagian faraid. Bahagian waris yang enggan tetap penuh dan wangnya didepositkan dengan Amanah Raya Berhad yang memegangnya sebagai pemegang amanah untuknya.

Tanah yang banyak nama dipegang secara tuan punya bersama dan setiap nama memegang bahagian tak berbahagi. Pilihan waris ialah kekal bersama, pecah bahagian walaupun ada yang enggan, menjual atau membeli bahagian tak berbahagi ataupun memohon perintah mahkamah di bawah seksyen 145 Kanun Tanah Negara. Jika geran masih atas nama si mati, Pegawai Pembahagian Pusaka boleh mengelakkan banyak nama sejak awal.

Pentadbir harta pusaka memegang harta si mati sebagai amanah, bukan sebagai pemilik. Tugasnya mengumpul harta, membayar belanja pengebumian dan hutang dahulu, membahagikan baki kepada waris mengikut perintah dan menunjukkan akaun apabila diminta. Dia tidak boleh menjual atau memindahkan tanah pusaka tanpa persetujuan semua wakil diri dan tanpa kebenaran mahkamah bagi urusan tertentu. Jika dia tidak amanah, waris boleh memohon akaun, memohon dia dibatalkan dan diganti serta menuntut urusan yang salah dibatalkan.