Adakah Urusan Pusaka Boleh Diteruskan jika Ada Waris Tidak Berikan Kerjasama?

Pendahuluan

Ini antara masalah yang paling kerap membekukan harta pusaka keluarga, iaitu seorang waris yang enggan hadir, enggan menandatangani, ataupun enggan berbincang.

Sebabnya bermacam-macam. Ada yang dengki, ada yang tamak, ada yang tidak berpuas hati dengan pembahagian dan ada yang membantah wasiat.

Berita baiknya, undang-undang sudah menjangka keadaan ini. Waris yang bekerjasama bukan tidak berdaya.

Soalan

Apa yang perlu dilakukan sekiranya ada waris tidak mahu hadir ke bicara pusaka dan tidak mahu mengisi borang DDA kerana memprotes?

Adakah urusan pusaka boleh diteruskan?

Jawapan ringkas

Boleh.

Lebih daripada itu, Pegawai Pembahagian Pusaka mempunyai kuasa Mahkamah Majistret untuk memanggil waris yang enggan itu dan keengganan selepas dipanggil boleh menjadi kesalahan di bawah Kanun Keseksaan.¹

Apa yang undang-undang beri kepada waris yang bekerjasama?

Bahagian ini saya tambah kerana ia tiada dalam jawapan asal, sedangkan inilah yang paling menguatkan kedudukan waris yang mahu menyelesaikan urusan.

Pegawai boleh memanggil waris yang enggan

Subseksyen 11A(1) Akta 98 memberi Pegawai Pembahagian Pusaka semua kuasa Mahkamah Majistret dalam bidang kuasa sivilnya, iaitu untuk memanggil serta memeriksa saksi, mengambil sumpah dan memaksa pengemukaan dokumen termasuk dokumen hakmilik keluaran.¹

Perhatikan satu frasa dalam seksyen itu. Kuasa memanggil saksi meliputi mana-mana orang yang dikehendaki dihantar notis di bawah seksyen 9.¹ Waris ialah orang yang dihantar notis itu.

Maknanya waris yang enggan bukan sekadar boleh dipujuk. Dia boleh dipanggil.

Keengganan selepas dipanggil ialah kesalahan

Subseksyen 11A(2) pula berbunyi bahawa setiap orang yang dikehendaki hadir ataupun mengemukakan dokumen adalah terikat di sisi undang-undang dalam erti seksyen 174 dan 175 Kanun Keseksaan.¹

Kedua-dua seksyen itu memang kesalahan jenayah.

Seksyen 174 menetapkan bahawa sesiapa yang terikat untuk hadir lalu dengan sengaja tidak hadir boleh dipenjara sehingga satu bulan ataupun didenda sehingga seribu ringgit ataupun kedua-duanya.²

Seksyen 175 menetapkan hukuman yang sama bagi sesiapa yang dengan sengaja enggan mengemukakan dokumen yang dia terikat untuk mengemukakannya.²

Ini bukan alat untuk mengugut keluarga sendiri. Ia disebut di sini supaya waris yang bekerjasama tahu bahawa keadaan mereka bukan buntu.

Ketidakhadiran tidak membatalkan prosiding

Proviso kepada subseksyen 9(1) menyatakan bahawa tiada prosiding di bawah akta ini menjadi tidak sah kerana kegagalan menyampaikan notis kepada mana-mana orang, melainkan Mahkamah Tinggi berpendapat kegagalan itu menyebabkan ketidakadilan yang nyata.¹

Subseksyen 12(1) pula mengarahkan pegawai merekodkan keterangan semua saksi yang hadir.¹

Maka bicara berjalan dengan sesiapa yang hadir.

Enggan hadir berbeza daripada enggan bersetuju

Inilah pembezaan yang menjawab punca sebenar kekeliruan ini.

Subseksyen 15(1) menghendaki persetujuan semua waris yang dewasa dan sempurna akal sebelum pegawai boleh membahagikan pusaka mengikut muafakat mereka.¹ Jadi ya, seorang waris yang enggan memang boleh mematikan muafakat.

Tetapi pembahagian mengikut faraid di bawah seksyen 13 tidak memerlukan persetujuan sesiapa. Ia hak yang ditetapkan, bukan tawaran yang perlu diterima.

Maka yang terhalang oleh keengganan seorang waris hanyalah pembahagian yang lari daripada faraid, bukan pembahagian itu sendiri.

Keluarga yang memahami perkara ini selalunya berhenti bertelagah, kerana mereka sedar protes itu tidak menghalang apa-apa selain rundingan.

Kuasa baharu apabila waris enggan bersetuju dengan jualan

Satu peruntukan baharu memang direka untuk masalah ini.

Subseksyen 15(4a) yang dimasukkan pada 2024 menetapkan bahawa apabila mana-mana waris gagal bersetuju dengan jualan tanah, pegawai boleh memerintahkan tanah itu dijual berdasarkan persetujuan waris yang memegang majoriti dua pertiga bahagian.³

Subseksyen 15(4b) mewajibkan pegawai mengambil kira kepentingan waris supaya terjamin dan terlindung apabila kuasa itu digunakan.³

Sebelum ini seorang waris yang enggan menandatangani boleh membekukan rumah keluarga bertahun-tahun. Kini dua pertiga sudah memadai.

Dua tempat urusan boleh diteruskan

Tempat mana yang betul bagi sesebuah keluarga itu ditentukan oleh akta dan bukan oleh pilihan waris, dan peraturannya berubah pada 15 Julai 2024. Huraian penuhnya ada dalam artikel urusan pusaka yang waris tidak bagi kerjasama difailkan di mana.

Pertama – Pengurusan Pusaka Di Pejabat Pusaka Kecil

Waris yang bekerjasama boleh mengumpulkan bukti lalu menunjukkannya kepada Pejabat Pembahagian Pusaka, iaitu bukti bahawa waris berkenaan memang enggan memberi kerjasama. Hantaran e-mel, surat serta mesej peribadi kesemuanya berguna.

Pejabat boleh meneruskan bicara. Bahagian waris yang enggan itu dikekalkan sepenuhnya mengikut kiraan faraid, tidak terlebih dan tidak berkurang.

Apa yang berlaku kepada wangnya pula ada peruntukannya. Subseksyen 16(3) menghendaki pegawai mendepositkan wang itu dengan Perbadanan, iaitu Amanah Raya Berhad, apabila tempat orang itu tidak diketahui, apabila orang itu enggan menerima bayaran, apabila dia kurang keupayaan, ataupun apabila atas apa-apa sebab lain bayaran itu tidak praktikal dibuat.¹

Subseksyen 16(4) pula menyatakan bahawa Perbadanan memegang wang itu sebagai pemegang amanah untuk orang yang berhak dan boleh membayarnya kepadanya apabila dia membuat tuntutan bertulis serta memuaskan hati Perbadanan tentang identiti, kelayakan dan keupayaannya.¹

Pindaan 2024 menambah Majlis Agama Islam sebagai pilihan selain Perbadanan, tetapi dengan satu syarat. Subseksyen 16(5) yang baharu menetapkan bahawa bahagian berkenaan Majlis itu berkuat kuasa hanya pada tarikh yang ditetapkan Menteri dengan kelulusan Pihak Berkuasa Negeri melalui warta.³ Jadi ia belum semestinya terpakai di setiap negeri.

Apa yang perlu dibuat pada setiap titik sekatan pula disusun dalam artikel apa perlu buat jika waris enggan bagi kerjasama.

Maklumat asas seperti nombor kad pengenalan waris itu tetap perlu diusahakan dan bicara mungkin berulang dua tiga kali sebelum perintah dikeluarkan.

Kedua – Pengurusan Pusaka Di Mahkamah Tinggi Sivil

Bagi pusaka yang berada di luar bidang kuasa pusaka kecil, prinsipnya sama.

Waris yang bekerjasama meneruskan bicara sehingga peringkat pembahagian, manakala bahagian waris yang enggan diuruskan melalui Amanah Raya Berhad.

Di sini juga nombor kad pengenalan waris yang enggan serta bukti keengganannya perlu diusahakan. Pemohon masih perlu hadir memberi keterangan tentang nasab si mati, bersama saksi yang sudi bekerjasama. Sama ada waris yang enggan itu hadir ataupun tidak, bicara tetap boleh diteruskan.

Perlu dinyatakan satu perkara dengan jujur. Dalam amalan, seseorang daripada pihak waris yang bersetuju perlu tampil sebagai pentadbir supaya urusan boleh bergerak. Saya tidak menemui peruntukan yang menjadikannya syarat berkanun. Yang ada ialah subseksyen 13(4), iaitu pegawai boleh memberikan surat kuasa mentadbir kepada orang yang difikirkannya sesuai.¹

Keadaan ini berbeza apabila si mati sudah melantik wasi, kerana wasi itu boleh memohon geran probet daripada mahkamah.

Bagaimana Pula Jika Waris Yang Enggan Ingin Dapatkan Haknya?

Haknya tidak hilang. Ia hanya tertahan.

Sekiranya wangnya sudah didepositkan dengan Amanah Raya Berhad, dia boleh membuat tuntutan bertulis lalu menerimanya setelah identiti dan kelayakannya disahkan.¹

Sekiranya dia mahu mengubah sesuatu dalam perintah itu pula, dia perlu melalui urusan semula, iaitu permohonan berikutnya ataupun ulang bicara dan kos perlu dikeluarkan untuk itu.

Kesimpulannya mudah. Tiada faedah pada protes yang akhirnya merugikan diri sendiri. Bahagiannya tetap sama sama ada dia hadir ataupun tidak, cuma wangnya sampai lebih lambat dan dengan lebih banyak kesusahan.

Bantuan untuk kes yang tersekat

Kes seperti ini boleh diuruskan dengan bantuan pihak yang berpengalaman, termasuk Wasiyyah Shoppe Berhad. Kosnya sedikit lebih tinggi berbanding kes biasa dan waris tetap perlu mengusahakan dokumen yang berkaitan sebelum permohonan boleh diproses.

Pilihannya di tangan waris, iaitu membiarkan harta itu terus beku, ataupun meneruskan urusan dengan kuasa penuh yang diberikan undang-undang.

Sekiranya yang ditahan itu sijil kematian, ada jalan yang lebih mudah lagi, iaitu memohon cabutannya sendiri di JPN dengan bayaran lima belas ringgit. Caranya dihuraikan dalam panduan mendapatkan sijil kematian di JPN.

Borang serta peringkat urusannya disenaraikan dalam artikel borang-borang di bawah Akta Harta Pusaka Kecil, manakala borang persetujuan bagi waris yang tidak dapat hadir pula dihuraikan dalam cara mengisi borang DDA.

Kesimpulan

Urusan pusaka tidak terhenti kerana seorang waris enggan.

Pegawai boleh memanggilnya seperti Mahkamah Majistret memanggil saksi dan keengganan selepas dipanggil boleh menjadi kesalahan. Ketidakhadiran tidak membatalkan prosiding. Bahagiannya kekal penuh dan wangnya dipegang sebagai amanah untuknya.

Yang benar-benar terhalang hanyalah muafakat, iaitu pembahagian yang lari daripada faraid. Selagi keluarga sanggup menerima pembahagian faraid, keengganan seorang waris tidak menghalang apa-apa.

Maka jangan biarkan harta beku bertahun-tahun kerana menunggu seseorang berubah fikiran. Mulakan urusan, kumpulkan bukti dan biarkan pegawai menggunakan kuasanya.

Allahu a’lam.