Adakah Pemilikan Semula Hartanah Setelah Dirampas Dikira Pusaka?

Pendahuluan

Tanah yang dirampas kerajaan kerana cukai tidak dibayar menimbulkan satu soalan yang menyusahkan keluarga bertahun-tahun kemudian. Apabila seorang waris berjaya mendapatkan tanah itu semula dan geran keluar atas namanya, adakah tanah itu miliknya sendiri ataupun ia tetap harta pusaka si mati?

Jawapannya bergantung pada satu perkara yang jarang ditanya, iaitu melalui jalan yang mana tanah itu diperoleh semula. Kanun Tanah Negara menyediakan dua jalan yang akibatnya bertentangan.

Soalan

Seorang pembaca bertanya tentang sebidang tanah keluarga. Geran asalnya atas nama datuknya yang sudah meninggal dunia dan tanah itu pernah digadaikan. Bertahun-tahun berlalu tanpa cukai tanah dibayar, lalu tanah itu diambil semula oleh kerajaan. Geran asal pula sudah hilang.

Ibunya kemudian berulang-alik ke pejabat tanah selama lebih dua tahun. Selepas pelbagai urusan, beliau membayar jumlah melebihi dua puluh ribu ringgit. Penyoal sendiri tidak pasti sama ada jumlah itu denda ataupun harga belian. Akhirnya pejabat tanah mengeluarkan geran atas nama ibunya.

Kejadian itu sudah lebih dua puluh lima tahun berlalu. Sekarang seorang adik-beradik ibunya menuntut bahagian, walaupun nama pada geran ialah nama ibunya sahaja. Soalannya, adakah tanah itu dikira harta pusaka datuk yang perlu difaraidkan, ataupun ia hak milik ibunya kerana beliau mendapatkannya semula daripada pejabat tanah?

Jawapan ringkas

Jawapannya bergantung pada jalan mana yang dilalui di pejabat tanah dan kedua-dua jalan itu memang wujud dalam Kanun Tanah Negara.

Sekiranya yang berlaku ialah pembatalan perampasan, tanah itu kembali kepada hak milik yang lama. Hak milik yang lama atas nama datuk, jadi ia harta pusaka datuk.

Sekiranya yang berlaku ialah pemberimilikan baharu, iaitu permohonan baharu ke atas tanah kerajaan, tanah itu hak milik ibu sendiri dan bukan pusaka.

Daripada butiran yang diceritakan, keadaan kedua yang lebih menepati. Tetapi yang memutuskannya bukan ingatan sesiapa, sebaliknya dokumen yang masih ada di pejabat tanah.

Apa yang Berlaku Apabila Tanah Dirampas?

Prosesnya bukan satu langkah. Ia berperingkat dan setiap peringkat memberi peluang untuk menyelamatkan tanah itu.

Peringkat pertama, notis tuntutan

Apabila cukai tanah tertunggak, Pentadbir Tanah boleh menyampaikan kepada tuan punya satu notis tuntutan dalam Borang 6A dan catatan penyampaian notis itu diendorskan pada dokumen hak milik daftar.¹

Di sinilah satu butiran dalam soalan menjadi penting. Tanah itu pernah digadaikan. Seksyen 98 memberi hak membayar jumlah yang dituntut bukan sahaja kepada tuan punya, tetapi juga kepada pemegang gadaian, pemegang lien, penyewa yang dilindungi dan pemegang kaveat dan salinan notis itu wajib disampaikan kepada mereka.¹ Jadi dalam tanah yang bergadai, pemegang gadaian sepatutnya sudah diberitahu lebih awal.

Peringkat kedua, perintah rampasan

Pentadbir Tanah tidak boleh menerima bayaran yang kurang daripada jumlah yang dituntut sepanjang tempoh notis itu. Apabila tempoh tamat tanpa jumlah penuh dijelaskan, beliau hendaklah mengeluarkan perintah mengisytiharkan tanah itu dirampas kepada Pihak Berkuasa Negeri.¹

Perkataan hendaklah itu bermakna pegawai tiada pilihan pada peringkat tersebut.

Peringkat ketiga, penyiaran dalam Warta

Perintah itu sendiri belum menamatkan hak milik. Pentadbir Tanah menyiarkan notifikasi perampasan dalam Borang 8A dalam Warta dan perampasan itu baru berkuat kuasa apabila penyiaran berlaku.²

Kesan apabila perampasan berkuat kuasa

Tiga perkara berlaku serentak. Tanah itu kembali dan terletak hak kepada Pihak Berkuasa Negeri sebagai tanah Kerajaan, bebas daripada segala hak milik serta kepentingan yang wujud sebelum itu. Bangunan yang ada di atasnya turut terletak hak kepada Pihak Berkuasa Negeri tanpa apa-apa pampasan. Hasil tanah yang masih terhutang pula dihapuskan.²

Perenggan kedua itu berat. Rumah yang berdiri di atas tanah yang dirampas hilang bersama tanahnya, tanpa sesen pun dibayar.

Tempoh Tiga Bulan yang Ramai Tidak Tahu

Tanah yang dirampas sering digambarkan sebagai kain putih yang terbuka kepada sesiapa sahaja. Itu benar hanya separuh, kerana ada tempoh berkunci sebelum ia terbuka.

Pihak Berkuasa Negeri tidak boleh memberimilik semula ataupun melupuskan tanah itu sebelum habis tempoh tiga bulan rayuan ke Mahkamah di bawah seksyen 418, ataupun sebelum rayuan yang difailkan dalam tempoh itu diputuskan.³ Sepanjang tempoh itu juga dokumen hak milik keluaran tidak boleh dimusnahkan.³

Kesahan perampasan pula hanya boleh dicabar melalui rayuan tersebut dan rayuan itu tidak boleh dimulakan selepas tempoh tiga bulan tamat.³

Ertinya keluarga yang menyedari tanahnya dirampas mempunyai satu tingkap yang sempit dan tingkap itu tertutup rapat selepas tiga bulan.

Dua Jalan untuk Mendapatkan Tanah Itu Semula

Inilah bahagian yang menentukan sama ada tanah itu pusaka ataupun bukan.

Jalan pertama, pembatalan perampasan

Seksyen 133 memberi hak yang jarang disebut orang.

Any person or body who was the proprietor of any alienated land immediately before its forfeiture under this Act may at any time apply to the State Authority for the annulment of the forfeiture.

Perhatikan dua perkara. Pertama, haknya milik orang yang menjadi tuan punya sebelum perampasan. Dalam kes ini tuan punya itu datuk yang sudah meninggal dunia. Seksyen itu tidak menyebut siapa yang memohon bagi pihak tuan punya yang sudah meninggal, jadi caranya perlu disemak dengan pejabat tanah sebelum permohonan dibuat. Kedua, ia boleh dipohon pada bila-bila masa, tanpa had tiga bulan.³

Pihak Berkuasa Negeri mempunyai budi bicara mutlak menolak ataupun meluluskannya. Sekiranya diluluskan, ia boleh bersyarat dengan bayaran penalti yang tidak melebihi enam kali ganda jumlah yang dituntut melalui notis Borang 6A dahulu.³

Apabila permohonan ini berjaya, perampasan itu terbatal. Tanah kembali kepada hak milik yang lama dan hak milik yang lama atas nama si mati. Maka ia harta pusaka dan ia wajib difaraidkan.

Jalan kedua, pemberimilikan baharu

Jalan ini pula bukan menyambung hak milik lama, sebaliknya memulakan yang baharu. Pemohon berdiri sama taraf dengan mana-mana orang lain yang memohon tanah kerajaan, sama ada waris, orang awam mahupun syarikat.

Selepas Pihak Berkuasa Negeri meluluskan permohonan, Pentadbir Tanah menyampaikan notis dalam Borang 5A yang menghendaki pemohon membayar premium, sewa, kos ukur serta fi penyediaan dan pendaftaran dokumen hak milik dalam tempoh yang dinyatakan. Sekiranya bayaran itu tidak dijelaskan dalam tempoh tersebut, kelulusan itu luput.⁴

Satu lagi perkara perlu difahami. Kelulusan sahaja belum menjadikan pemohon pemilik.

The alienation of State land shall take effect upon the registration of a register document of title thereto… and, notwithstanding that its alienation has been approved by the State Authority, the land shall remain State land until that time.

Tanah itu kekal tanah Kerajaan sehingga hak milik didaftarkan.⁴ Ertinya sekiranya pemohon meninggal dunia antara kelulusan dengan pendaftaran, beliau tidak pernah memilikinya.

Apabila jalan kedua ini yang dilalui, tanah itu hak milik pemohon sendiri. Ia bukan sambungan hak milik si mati, jadi ia bukan harta pusaka si mati.

Jadi Kes Dalam Soalan Itu yang Mana?

Butiran yang diceritakan lebih menepati jalan kedua. Penyoal menyebut kerajaan sudah mengambil balik tanah itu, sesiapa boleh memohon, ibunya berusaha memohon daripada pejabat tanah dan akhirnya terpaksa membelinya semula pada harga yang murah kerana ia seperti lelong.

Tetapi satu ayat dalam soalan itu menunjukkan penyoal sendiri tidak pasti, iaitu beliau menyebut jumlah dua puluh ribu ringgit itu mungkin denda dan mungkin harga belian. Perbezaan itu bukan perbezaan kecil. Denda menunjuk kepada penalti di bawah seksyen 133, iaitu jalan pertama, manakala premium menunjuk kepada seksyen 81, iaitu jalan kedua.³⁴

Cara mengetahuinya mudah. Semak resit serta surat kelulusan yang dikeluarkan pejabat tanah ketika itu dan semak nombor hak milik pada geran baharu. Perampasan direkodkan sebagai memorial pada dokumen hak milik daftar yang lama,⁶ manakala pemberimilikan baharu hanya berkuat kuasa apabila dokumen hak milik daftar yang baharu didaftarkan.⁴ Maka hak milik yang sama dengan geran lama menunjuk kepada pembatalan perampasan, manakala hak milik yang baharu menunjuk kepada pemberimilikan baharu. Carian rasmi di pejabat tanah akan menunjukkannya.

Kedudukannya Pada Pandangan Syarak

Pada jalan kedua, tanah itu bukan tinggalan si mati kerana si mati sudah tidak memilikinya sejak perampasan berkuat kuasa, iaitu apabila tanah itu kembali dan terletak hak kepada Pihak Berkuasa Negeri.² Apa yang diperoleh ibu ialah pemilikan baharu daripada Kerajaan melalui permohonan yang sah dan bayaran yang dibuatnya wang beliau sendiri.

Perbahasan penuh tentang kenapa tanah kerajaan tidak boleh dianggap tanah mati yang boleh dihidupkan sesuka hati, berserta dalilnya, ada dalam tanah usaha arwah atuk, pusaka atau hak milik baru. Kedua-dua kes itu berbeza jalannya tetapi jawapannya bertemu pada satu titik yang sama.

Saguhati kepada waris lain

Cadangan memberi saguhati kepada waris yang lain ialah cadangan yang baik dan ia patut dikekalkan. Kedudukannya pula perlu jelas, iaitu ia kebaikan dan bukan hak yang boleh dituntut, selagi jalan yang dilalui ialah pemberimilikan baharu.

Ia lebih bermakna lagi apabila ada hasil tanaman ataupun binaan lama di atas tanah itu yang dahulunya usaha bersama keluarga. Dalam kes yang ditanya, kitaran tanaman sudah lama berakhir memandangkan dua puluh lima tahun berlalu.

Rampasan Bukan Pengambilan Tanah

Dua istilah ini kerap bertukar ganti dalam perbualan, sedangkan akibatnya bertentangan.

Perkara	Rampasan	Pengambilan tanah
Undang-undang	Kanun Tanah Negara, Akta 828	Akta Pengambilan Tanah 1960, Akta 486
Sebabnya	Cukai tanah tidak dibayar, ataupun syarat tanah dilanggar	Tanah diperlukan bagi maksud awam, bagi pembangunan ekonomi ataupun bagi maksud lain yang disenaraikan dalam akta itu
Pampasan	Tiada, malah bangunan di atasnya turut hilang tanpa pampasan	Ada dan penilaiannya diperuntukkan dalam akta itu sendiri
Kesan kepada pusaka	Tanah terkeluar daripada harta pusaka	Tanah diganti dengan wang pampasan

Akta Pengambilan Tanah 1960 kadangkala dirujuk bagi soalan seperti ini, sedangkan akta itu tidak berkaitan dengannya. Tajuk panjangnya sendiri berbunyi an Act relating to the acquisition of land, the assessment of compensation to be made on account of such acquisition, iaitu ia mengenai pengambilan berserta pampasan.⁵ Seksyen 3(1) akta itu membenarkan pengambilan bagi maksud awam, bagi maksud yang memberi manfaat kepada pembangunan ekonomi ataupun orang awam dan bagi maksud perlombongan, kediaman, pertanian, perdagangan, perindustrian ataupun rekreasi.⁷ Perampasan kerana cukai pula tiada pampasan langsung.² Perampasan kerana syarat tanah dilanggar diperuntukkan dalam seksyen 127 Kanun Tanah Negara.⁶

Kesimpulan

Tanah yang telah dirampas memang bukan lagi harta arwah, kerana hak miliknya sudah terputus dan kembali kepada Pihak Berkuasa Negeri. Apabila waris kemudian memperolehnya melalui pemberimilikan baharu, tanah itu hak milik waris tersebut dan ia tidak perlu difaraidkan.

Yang perlu ditambah ialah syaratnya. Jawapan itu berubah sepenuhnya sekiranya yang berlaku ialah pembatalan perampasan di bawah seksyen 133, kerana tanah kembali kepada hak milik lama atas nama si mati dan ia menjadi harta pusaka.³

Jadi langkah pertama bukan berbahas dalam keluarga, sebaliknya membuat carian rasmi di pejabat tanah bagi melihat nombor hak milik serta sejarahnya. Beza carian rasmi dengan carian persendirian dihuraikan dalam artikel cara mengesan harta peninggalan arwah. Dokumen itu yang menjawab, bukan ingatan sesiapa.

Sekiranya carian itu menunjukkan tanah tersebut memang harta pusaka, perintah yang perlu dipohon seterusnya dihuraikan dalam perintah pembahagian dengan perintah pentadbiran dalam proses pusaka.

Kredit dan penghargaan

Jawapan asal dalam artikel ini diperoleh daripada seorang pegawai tanah dan disampaikan melalui Ustaz Abdul Rahim Adam. Isinya tepat dan setiap bahagiannya kini disandarkan kepada seksyen Kanun Tanah Negara supaya pembaca dapat menyemaknya sendiri.