Surat Kuasa Wakil ke atas Tanah Rizab Melayu

Pendahuluan

Seorang pegawai Pejabat Daerah dan Tanah mengemukakan dua soalan yang kelihatan teknikal tetapi menyentuh perkara yang besar.

Soalan pertama, bolehkah Pejabat Tanah menerima surat kuasa wakil yang tidak diakusaksikan oleh Pentadbir Tanah? Soalan kedua, bagaimana pula sekiranya penerima surat kuasa wakil itu bukan Melayu?

Kedua-duanya berkaitan tanah rizab Melayu. Jawapannya pula membawa kepada satu perkara yang jarang disebut dalam perbualan pusaka, iaitu tanah rizab Melayu menyekat bukan sahaja jual beli, tetapi juga cara pusaka berpindah kepada waris.

Siapa yang boleh mengakusaksikan surat kuasa wakil?

Jawapannya bukan Pentadbir Tanah sahaja, dan akusaksian peguam bela serta peguam cara memang memadai.

Akta Surat Kuasa Wakil 1949 menyenaraikan pihak yang boleh mengakusaksikan surat kuasa wakil yang dilaksanakan dalam Semenanjung Malaysia. Senarai itu termasuk Pentadbir Tanah, Notari Awam, Pesuruhjaya Sumpah, peguam bela dan peguam cara, serta pegawai sesebuah syarikat perbankan yang bertindak dalam pekerjaannya.¹

Kekuatan jawapan itu datang daripada subseksyen berikutnya. Surat kuasa wakil yang diakusaksikan mengikut seksyen itu disifatkan dilaksanakan dan diakusaksikan dengan sempurna bagi segala maksud, tanpa mengira apa-apa undang-undang bertulis lain yang berkuat kuasa.¹

Kenapa Pentadbir Tanah tidak diperlukan?

Sebabnya terletak pada satu perkataan dalam Kanun Tanah Negara.

Kanun itu menghendaki setiap pelaksanaan oleh orang perseorangan ke atas surat cara yang melaksanakan urus niaga diakusaksikan oleh pegawai yang disenaraikan dalam Jadual Kelima.² Jadi soalannya sama ada surat kuasa wakil itu satu urus niaga.

Ia bukan. Kanun mentakrifkan urus niaga sebagai transaksi berkenaan tanah berimilik yang dilaksanakan di bawah kuasa Bahagian IV.² Surat kuasa wakil tidak memindahkan apa-apa dan tidak mewujudkan apa-apa kepentingan. Ia memberi kuasa kepada seseorang untuk bertindak.

Maka yang perlu diakusaksikan Pentadbir Tanah ialah surat cara pindah milik, gadaian ataupun pajakan yang ditandatangani kemudian oleh wakil itu, bukan surat kuasa wakil yang memberinya kuasa.

Satu syarat yang selalu terlepas pandang

Di sini ada perkara yang tidak disebut dalam perbincangan asal dan ia syarat kesahan, bukan formaliti.

Tiada surat cara yang berupa mewujudkan surat kuasa wakil mempunyai apa-apa kesahan untuk mewujudkan kuasa itu dalam Semenanjung Malaysia sehingga salinan sahihnya dideposit di pejabat seorang Penolong Kanan Pendaftar.³

Ertinya akusaksian oleh peguam menjadikan surat kuasa wakil itu sah pada bentuknya, tetapi deposit itulah yang menghidupkannya. Surat kuasa wakil yang tersimpan dalam fail peguam tanpa dideposit belum memberi apa-apa kuasa.

Bagaimana jika penerimanya bukan Melayu?

Di sinilah jawapan berubah sepenuhnya dan di sinilah juga satu perbezaan antara negeri yang perlu dijaga.

Kedudukan umum ialah urus niaga melalui surat kuasa wakil daripada orang Melayu kepada orang bukan Melayu tidak boleh didaftarkan.⁴ Perhatikan bunyi kesannya. Ia menyekat pendaftaran urus niaga itu.

Kelantan berlainan. Enakmen Kelantan menyatakan secara khusus bahawa surat kuasa wakil itu sendiri terbatal sama sekali setakat tanah rizab berkenaan, iaitu orang bukan Melayu tidak berhak menjual, menggadai, memajak, menduduki ataupun mengurus tanah rizab itu dengan kuasa surat kuasa wakil daripada seorang Melayu.⁵

Beza antara dua kesan itu bukan istilah semata-mata. Surat cara yang tidak boleh didaftarkan masih wujud sebagai dokumen, manakala surat kuasa wakil yang terbatal tidak pernah memberi apa-apa kuasa sejak mula.

Siapa Melayu bagi maksud tanah rizab?

Ramai menyangka jawapannya Perkara 160(2) Perlembagaan Persekutuan. Ia bukan.

Perkara 89 Perlembagaan menetapkan bahawa bagi maksud rizab tanah, Melayu termasuk sesiapa yang di bawah undang-undang negeri tempat dia bermastautin dilayan sebagai Melayu bagi maksud rizab tanah itu.⁶ Jadi takrifnya ditentukan undang-undang negeri, bukan satu takrif persekutuan.

Di bawah enakmen Negeri-Negeri Melayu Bersekutu, Melayu bermaksud seseorang yang tergolong dalam mana-mana bangsa Malayan yang lazimnya bertutur bahasa Melayu ataupun mana-mana bahasa Malayan dan menganut agama Islam.⁴

Kepelbagaian antara negeri memang wujud. Kecuali Johor, seseorang Melayu mesti menganut Islam. Johor pula boleh mengisytiharkan pihak berkuasa, badan, persatuan, lembaga dan syarikat sebagai Melayu. Kedah serta Perlis menambah satu lapisan lagi pada bangsa, manakala Sabah dan Sarawak langsung tiada enakmen jenis ini.⁴

Satu nota tentang Kuala Lumpur. Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur terikat dengan Perkara 89 bukan kerana sejarahnya sebagai sebahagian Selangor, tetapi kerana Perlembagaan memperuntukkan Perkara itu terpakai kepadanya sama seperti kepada sesebuah negeri.⁶

Jadual dalam enakmen tidak menjadikan sesiapa Melayu

Ini salah faham yang kerap berlaku dan ia patut diperbetulkan dengan tegas.

Enakmen rizab Melayu mengandungi jadual yang menyenaraikan badan dan syarikat tertentu. Fungsinya membenarkan tanah rizab digadaikan kepada badan dalam senarai itu, contohnya sesebuah bank.

Tetapi kemasukan bank itu dalam jadual tidak menjadikan bank itu Melayu.⁴ Ia hanya satu kebenaran yang terhad kepada urusan yang dinyatakan. Syarikat yang tersenarai tetap bukan syarikat Melayu dan tanahnya pula tetap tanah rizab.

Kesan sebenarnya kepada urusan pusaka

Bahagian ini yang paling berkaitan dengan pembaca laman ini dan ia jarang disebut apabila orang bercakap tentang tanah rizab.

Pertama, geran probet ataupun surat kuasa mentadbir tidak boleh beroperasi meletakkan hak kepada wasi ataupun pentadbir yang bukan Melayu.⁴ Jadi pemilihan pentadbir dalam keluarga yang bercampur bukan soal kesesuaian sahaja.

Kedua, larangan melupuskan itu meliputi wasiat. Perkataan yang dipakai enakmen merangkumi larangan tanah rizab diletakkan kepada benefisiari harta pusaka si mati Melayu yang bukan Melayu melalui wasiat.⁴ Ertinya wasiat tidak boleh dipakai sebagai jalan untuk memindahkan tanah rizab kepada orang yang tidak layak memegangnya.

Ketiga, tiada amanah dalam apa-apa bentuk boleh diwujudkan untuk faedah orang bukan Melayu dan amanah sedemikian terbatal.⁴ Peruntukan inilah yang menutup jalan pinjam nama ke atas tanah rizab, kerana susunan pinjam nama pada hakikatnya satu amanah. Kesannya kepada pemilik sebenar dihuraikan dalam artikel risiko pinjam nama apabila pemilik nama meninggal.

Enakmen berbeza mengikut negeri

Undang-undang tanah rizab bukan satu undang-undang, sebaliknya beberapa undang-undang yang berasingan.

Empat negeri bekas Negeri-Negeri Melayu Bersekutu, iaitu Perak, Selangor, Negeri Sembilan dan Pahang, berada di bawah Enakmen No. 30 Tahun 1933, Bab 142. Enakmen itu memansuhkan Enakmen No. 15 Tahun 1913 yang berkuat kuasa pada 1 Januari 1914 dan ia diterbitkan semula sebagai Bab 142 pada tahun 1935. Kerana itu ada rujukan yang menyebutnya 1933 dan ada yang menyebutnya 1935.⁴

Negeri yang bukan Negeri-Negeri Melayu Bersekutu menggubal enakmen masing- masing, iaitu Kedah Enakmen No. 63, Kelantan Enakmen No. 18 Tahun 1930, Johor pada tahun 1936, Perlis Enakmen No. 7 Tahun 1353 Hijrah bersamaan 1934 dan Terengganu Enakmen No. 17 Tahun 1360 Hijrah bersamaan 1941.⁴

Kelantan sekali lagi menunjukkan bahawa perbezaan itu bukan kosmetik. Di situ, pindah milik dan pajakan tanah rizab kepada orang bukan Melayu tidak dilarang, sebaliknya tertakluk kepada kelulusan terdahulu Raja dalam Mesyuarat.⁴

Maka tafsiran satu negeri tidak boleh dipindahkan kepada negeri yang lain.

Kesimpulan

Surat kuasa wakil yang diakusaksikan peguam bela dan peguam cara memang sah tanpa akusaksian Pentadbir Tanah, kerana surat kuasa wakil bukan surat cara urus niaga. Tetapi ia belum berkuat kuasa sehingga salinan sahihnya dideposit di pejabat Penolong Kanan Pendaftar.

Apabila tanah itu tanah rizab Melayu dan penerimanya bukan Melayu, kesannya bergantung pada negeri. Kedudukan umum ialah urus niaga itu tidak boleh didaftarkan, manakala Kelantan membatalkan surat kuasa wakil itu sendiri.

Langkah-langkah am bagi waris yang berada di luar negara, termasuk pilihan antara Borang DDA dengan surat kuasa wakil, dihuraikan dalam prosedur urusan pusaka bagi waris di luar negara.

Bagi pembaca yang menguruskan pusaka, tiga perkara lebih penting daripada soal surat kuasa wakil itu. Pentadbir yang bukan Melayu tidak boleh menerima hak melalui geran probet ataupun surat kuasa mentadbir, wasiat tidak boleh memindahkan tanah rizab kepada benefisiari yang bukan Melayu dan amanah untuk faedah orang bukan Melayu terbatal.

Kerana setiap negeri mempunyai enakmennya sendiri, semak enakmen negeri tempat tanah itu terletak sebelum apa-apa dokumen disediakan.

Kredit: Tuan Jaiya Abu atas perkongsian beliau yang menimbulkan soalan dalam artikel ini. Setiap kesimpulan di sini disemak semula pada sumbernya.