pusaka.

Tanah itu bukan harta pusaka kerana kelulusannya luput apabila premium tidak dibayar, jadi ia kekal tanah Kerajaan sehingga diberi milik kepada anak yang memohon. Rumah kayu yang dibina bapa pula memang harta pusaka, tetapi hak adik-beradik hanyalah pada nilai sebenarnya. Bagi rumah yang sudah reput, nilainya lebih kurang nilai kayu yang masih elok. Itulah yang dikira dan dibahagi mengikut faraid, bukan nilai sebuah rumah yang boleh diduduki.

Tanah di Sabah tidak tertakluk kepada Kanun Tanah Negara, sebaliknya kepada Land Ordinance (Sabah Cap. 68). Lima jenis hak milik yang biasa ditemui ialah Native Title dan Field Register yang kekal serta terhad kepada anak negeri, manakala Town Lease, Country Lease dan Provisional Lease berbentuk pajakan dan terbuka kepada sesiapa. Bagi urusan pusaka, dua perkara perlu diketahui. Seksyen 74 menyerahkan soal pewarisan tanah anak negeri kepada Administration of Native and Small Estates Ordinance dan bukan kepada laluan pusaka kecil yang biasa. Seksyen 75 pula membenarkan pemilik native title menukarnya kepada pajakan dengan keizinan Pengarah dan itulah jalan yang wujud apabila waris bukan anak negeri.

Nama pada rekod JPJ menentukan siapa pemilik bagi maksud Akta Pengangkutan Jalan 1987, iaitu saman, insurans dan pelesenan. Ia bukti pemilikan yang kuat tetapi ia bukan hak milik yang tidak boleh disangkal seperti tanah, kerana Akta 333 tidak mengandungi peruntukan seperti seksyen 340 Kanun Tanah Negara. Perkara yang lebih penting dan sering terlepas pandang ialah selagi kereta itu dalam sewa beli, ia bukan milik sesiapa antara dua pihak tersebut, sebaliknya milik syarikat pembiaya. Apabila pemilik berdaftar meninggal dunia, yang berpindah kepada wakil dirinya ialah hak dan kepentingannya di bawah perjanjian sewa beli itu berserta tanggungan bayarannya sekali.

Pada pandangan syarak harta itu kekal milik pemilik sebenar dan yang dipinjam nama hanya memegangnya sebagai amanah. Pada pandangan undang-undang tanah pula, seksyen 340 Kanun Tanah Negara memberi hak milik yang tidak boleh disangkal kepada orang yang namanya terdaftar. Jurang antara dua kedudukan itulah punca masalah dan jurang itu hanya ditutup oleh bukti. Kanun Tanah Negara menyediakan jalannya sendiri melalui seksyen 344, iaitu pendaftaran dengan perkataan sebagai pemegang amanah berserta surat cara amanah yang disimpan Pendaftar. Perlu diberi amaran bahawa sekiranya tujuan pinjam nama itu untuk memintas sekatan undang-undang, urus niaganya boleh terbatal terus dan tiada dokumen persendirian yang dapat menyelamatkannya.

Hutang antara dua waris bukan hutang si mati, jadi ia tidak ditolak daripada harta pusaka semasa pembahagian. Apabila penghutang mengizinkan, pemiutang boleh mengambil haknya daripada bahagian penghutang tanpa masalah. Apabila penghutang enggan membayar sedangkan dia mampu, jumhur mazhab termasuk Syafie membenarkan pemiutang mengambil setakat haknya sahaja di bawah masalah yang dikenali sebagai al-zafr.

Tiga soalan yang berlainan tetapi berpusing pada satu titik yang sama, iaitu beza antara memiliki dengan memegang nama. Kereta yang didaftarkan atas nama abang sulung bukan harta pusakanya, tetapi ia tetap perlu melalui proses pusaka untuk dipulangkan kepada pemilik asal. Tanah yang ditukar nama pula bergantung kepada niat pemberinya, iaitu hibah menjadikannya milik penerima manakala amanah tidak. Pembahagian sama rata yang sudah dibuat pada tahun 2014 boleh digunakan, tetapi perlu diketahui bahawa mengetahui bahagian faraid terlebih dahulu ialah syarat sah takharuj dan bukan sekadar langkah berhati-hati.

Sekiranya tanah itu sah berpindah kepada ayah semasa hayat nenek, ayah pemiliknya dan dia tidak zalim apabila menolak permintaan membina rumah baharu. Perlu diketahui bahawa rumah dan tanah bukan dua perkara yang berasingan di sisi undang-undang tanah, kerana seksyen 5 Kanun Tanah Negara memasukkan segala yang terpasang pada bumi ke dalam takrif tanah. Itu menguatkan lagi kedudukan ayah. Soalan yang perlu dijawab dahulu ialah bila tanah itu berpindah, kerana sekiranya nenek meninggal dunia sebelum pindah milik, tanah itu harta pusakanya dan kakak ayah memang seorang waris. Satu amaran juga diberi tentang akad, kerana hibah yang berbunyi untuk kamu seumur hidup boleh berpindah terus kepada waris penerima dan bukan kembali kepada pemberi.

Anak yang membeli rumah itu atas namanya sendiri dengan wangnya sendiri ialah pemiliknya dan dia tidak wajib menyerahkannya kepada ibu bapa. Tetapi dua perkara perlu disemak dahulu. Pertama, siapa penyewa berdaftar ketika tawaran belian dibuat, kerana program penjualan DBKL ditujukan kepada penyewa sedia ada. Kedua, dari mana datangnya wang belian itu, kerana sumbangan ibu bapa mengubah kedudukannya. Perkara yang paling kerap terlepas pandang ialah akibat pusakanya. Apabila anak itu meninggal dunia, rumah tersebut harta pusakanya dan ibu bapa hanya mewarisi bahagian fardu masing-masing sedangkan balu serta cucu mengambil selebihnya.

Surat kuasa wakil yang diakusaksikan peguam bela dan peguam cara memang sah tanpa akusaksian Pentadbir Tanah, kerana surat kuasa wakil bukan surat cara urus niaga. Pada umumnya ia perlu dideposit di pejabat Penolong Kanan Pendaftar sebelum ia berkuat kuasa. Syarat deposit itu tidak terpakai kepada surat kuasa wakil yang disempurnakan dan digunakan semata-mata bagi urusan di pejabat Pendaftar Hakmilik ataupun Pentadbir Tanah. Bagi tanah rizab Melayu pula, urus niaga melalui surat kuasa wakil kepada orang bukan Melayu tidak boleh didaftarkan dan di Kelantan surat kuasa wakil itu sendiri terbatal.

Tanah yang dibuka arwah atuk tanpa geran bukan harta pusakanya, kerana seksyen 78(3) Kanun Tanah Negara menetapkan tanah kekal sebagai tanah Kerajaan sehingga hak miliknya didaftarkan. Anak yang memohon kemudian memperolehnya sebagai pemberian hak milik yang baharu daripada Pihak Berkuasa Negeri, bukan melalui pusaka. Pada pandangan syarak pula kedudukannya lebih halus, kerana menghidupkan tanah mati memang memberi pemilikan dalam mazhab Syafie, tetapi negara sudah mengawal selia perkara itu dan membuka tanah Kerajaan tanpa kebenaran pula satu kesalahan. Geran itu juga bukan tidak boleh dicabar sama sekali, kerana salah nyata semasa memohon termasuk dalam pengecualian seksyen 340(2).