Urusan Pusaka yang Waris Tidak bagi Kerjasama, Difailkan Di Mana?

Pendahuluan

Soalan yang paling kerap ditanya apabila ada waris yang enggan ialah sama ada urusan itu boleh diteruskan. Jawapannya boleh dan itu dihuraikan dalam artikel adakah urusan pusaka boleh diteruskan jika ada waris tidak berikan kerjasama.

Artikel ini menjawab soalan yang datang selepasnya, iaitu urusan itu difailkan di mana. Perkara ini penting kerana ia bukan pilihan keluarga, sebaliknya ditetapkan oleh akta. Jawapannya juga berubah pada 15 Julai 2024.

Soalan

Assalamualaikum, saya ingin bertanya tentang urusan pusaka. Kami mempunyai enam beradik dan empat orang bersetuju untuk menguruskan pusaka ini, tetapi dua orang lagi tidak mahu memberikan kerjasama. Bolehkah kami teruskan urusan pusaka?

Jawapan ringkas

Boleh. Yang perlu diputuskan dahulu ialah tempatnya.

Pusaka tanpa wasiat yang nilainya tidak melebihi lima juta ringgit difailkan di Pejabat Pembahagian Pusaka.¹ Pusaka yang melebihi had itu, ataupun pusaka yang si mati meninggalkan wasiat, dibawa ke Mahkamah Tinggi.² Pusaka yang hanya berupa harta alih tidak melebihi enam ratus ribu ringgit pula boleh diselesaikan tanpa bicara langsung.¹

Tiga tempat yang mungkin

Ketiga-tiganya bukan pilihan bebas. Ia ditentukan oleh jenis harta, nilainya dan sama ada ada wasiat ataupun tidak.

Pertama – Pejabat Pembahagian Pusaka

Inilah tempat bagi kebanyakan keluarga.

Takrif pusaka kecil dalam subseksyen 3(2) Akta 98 kini berbunyi pusaka seseorang si mati yang terdiri daripada apa-apa harta yang terletak di mana-mana Negeri dan tidak melebihi lima juta ringgit nilai keseluruhannya.¹

Dua perkataan dalam ayat itu baharu dan kedua-duanya penting.

Perkataan apa-apa menggantikan perkataan harta tak alih. Sebelum 15 Julai 2024 pusaka kecil mesti mengandungi tanah, sama ada seluruhnya ataupun sebahagiannya. Pusaka yang hanya berupa wang dalam bank tidak layak dan keluarga terpaksa ke Mahkamah Tinggi ataupun ke Amanah Raya. Syarat itu sudah tiada.¹

Angka lima juta menggantikan angka dua juta. Cetakan akta yang masih beredar menyebut enam ratus ribu ringgit, iaitu angka lama yang sudah dua kali dinaikkan. Sesiapa yang membaca cetakan lama akan menyangka pusaka keluarganya terlalu besar untuk pusaka kecil, sedangkan tidak.¹

Bidang kuasanya pula mengikut tempat sebahagian besar nilai harta terletak dan pegawai di situ mempunyai bidang kuasa eksklusif ke atas seluruh pusaka di mana jua ia terletak.² Sejak 2024 unit ukurannya ialah Negeri dan bukan lagi daerah.¹ Beza antara jabatan yang terlibat dihuraikan dalam artikel apa beza JKPTG dengan PTG.

Kedua – Mahkamah Tinggi Sivil

Mahkamah Tinggi masuk dalam dua keadaan dan nilai harta hanyalah salah satu daripadanya.

Keadaan pertama ialah pusaka yang melebihi lima juta ringgit. Keadaan kedua ialah pusaka yang si mati meninggalkan wasiat yang sah. Subseksyen 5(1) Akta 98 mengekalkan bidang kuasa eksklusif Mahkamah Tinggi untuk memberikan probet dalam kes sebegitu, walaupun pusaka itu pusaka kecil dan geran yang diberikan berkuat kuasa seolah-olah pusaka itu bukan pusaka kecil.²

Jadi kehadiran wasiat memindahkan kes itu ke mahkamah tanpa mengira nilai hartanya.

Perlu dibezakan pula antara Mahkamah Tinggi Sivil dengan Mahkamah Syariah. Mahkamah Syariah menentukan siapa warisnya serta berapa bahagian mereka dan tidak memindahkan harta. Prosedurnya dihuraikan dalam artikel prosedur permohonan perintah faraid di Mahkamah Syariah.

Ketiga – Amanah Raya Berhad

Laluan ini sering terlupa.

Subseksyen 17(1) Akta 532 membenarkan Amanah Raya Berhad mengaku janji untuk mentadbir harta alih si mati apabila nilainya tidak melebihi enam ratus ribu ringgit dan tiada permohonan probet yang belum selesai.³ Perenggan 17(2)(a) pula membenarkan harta yang tidak melebihi lima puluh ribu ringgit diserahkan terus kepada penuntut.³

Memilih tempat yang salah tidak mematikan permohonan

Ini kebimbangan yang paling kerap dan ia tidak berasas.

Subseksyen 7(1) Akta 98 mewajibkan Pendaftar Mahkamah Tinggi memindahkan petisyen surat kuasa mentadbir kepada pegawai pusaka kecil apabila dia berpuas hati bahawa pusaka itu pusaka kecil.² Subseksyen 8(7) mewajibkan yang sebaliknya, iaitu apabila pegawai memutuskan pusaka itu bukan pusaka kecil, dia memindahkan petisyen itu ke Mahkamah Tinggi dan petisyen itu diperlakukan di sana sebagai petisyen surat kuasa mentadbir.²

Yang hilang hanyalah masa, bukan permohonan itu sendiri.

Laluan yang tidak memerlukan bicara

Bagi keluarga yang masalahnya waris enggan hadir, laluan ini menyelesaikan masalah itu pada akarnya.

Seksyen 8b yang dimasukkan pada 2024 membenarkan pemohon memohon perintah pembahagian terus apabila petisyen itu terdiri daripada harta alih sahaja dan tidak melebihi enam ratus ribu ringgit.¹ Subseksyen 8b(3) menyatakan dengan jelas bahawa apabila perintah sedemikian dibuat, petisyen itu tidak akan dibicarakan.¹

Tiada bicara bermakna tiada soal siapa hadir dan siapa tidak.

Seksyen 8c pula membenarkan surat kuasa mentadbir sementara diberikan kepada pemohon ataupun mana-mana waris sementara menunggu perintah pembahagian, dengan had bahawa pentadbir itu tidak boleh membahagikan pusaka.¹ Ia berguna apabila ada bil yang perlu dijelaskan sedangkan urusan masih berjalan.

Apa yang berlaku di Mahkamah Tinggi apabila waris enggan?

Di sini undang-undangnya berlainan sama sekali daripada pusaka kecil dan ia jarang dihuraikan.

Waris yang enggan boleh disifatkan melepaskan haknya. Subseksyen 9(3) Akta 97 berbunyi bahawa apabila Mahkamah berpuas hati seseorang yang berhak kepada perwakilan telah disampaikan notis bicara secara peribadi lalu gagal hadir ataupun gagal memfailkan bantahan, dia disifatkan telah melepaskan hak perwakilannya.⁴

Sitasi boleh dikeluarkan kepadanya. Subseksyen 9(1) membenarkan sesiapa yang berkepentingan dalam pusaka mengeluarkan sitasi kepada orang yang kelihatan mempunyai hak terdahulu, memanggilnya menerima ataupun melepaskan hak itu.⁴ Orang yang ingkar hadir kepada sitasi itu disifatkan telah melepaskan haknya.⁴ Prosedurnya dihuraikan dalam artikel apa itu sitasi dalam pengurusan pusaka.

Pentadbir tidak perlu terdiri daripada semua waris. Seksyen 30 menyatakan bahawa apabila si mati meninggal tanpa wasiat, pentadbiran hendaklah diberikan kepada seseorang atau lebih daripada orang yang berkepentingan dalam baki pusaka.⁴ Tandatangan enam beradik bukan syarat.

Yang perlu diusahakan pula ialah jaminan. Subseksyen 35(1) menghendaki penerima geran memberi jaminan bagi pentadbiran pusaka, lazimnya berupa bon bersama dua penjamin.⁴ Di sinilah keengganan waris benar-benar menyusahkan, kerana penjamin selalunya dicari dalam kalangan keluarga sendiri. Perenggan 35(1)(b) mengecualikan pusaka yang nilai kasarnya tidak melebihi lima puluh ribu ringgit daripada jaminan itu.⁴

Satu tugas baharu di bahu waris yang memohon

Perkara ini perlu diketahui awal-awal kerana ia menambah kerja.

Seksyen 9 Akta 98 dipinda pada 2024 supaya notis bicara disampaikan kepada pemohon dan pemohon pula yang wajib menyampaikan salinan notis itu kepada semua waris yang dinamakan berserta alamatnya dalam petisyen.¹ Dahulu itu tugas pejabat. Subseksyen 9(2) tentang penyiaran notis pula dimansuhkan sama sekali.¹

Maknanya alamat waris yang enggan itu perlu diusahakan dan bukti penyampaian perlu disimpan. Borang persetujuan bagi waris yang tidak dapat hadir dihuraikan dalam artikel cara mengisi borang DDA, manakala borang bagi setiap peringkat urusan disenaraikan dalam artikel borang-borang di bawah Akta Harta Pusaka Kecil.

Soal kos yang sebenar

Perlu dinyatakan dengan jujur bahawa kes yang ada waris enggan memang lebih mahal, walaupun fi pejabat itu sendiri tidak berubah.

Kos tambahannya datang daripada penyampaian notis yang kini menjadi tanggungan pemohon, daripada bicara yang berulang dan di Mahkamah Tinggi daripada sitasi serta bon pentadbiran. Sesiapa yang memberitahu bahawa tiada kos tambahan langsung tidak menggambarkan keadaan sebenar.

Kesimpulan

Urusan pusaka yang ada waris tidak memberi kerjasama memang boleh diselesaikan dan langkah pertamanya ialah menentukan tempat yang betul.

Pusaka tanpa wasiat sehingga lima juta ringgit pergi ke Pejabat Pembahagian Pusaka dan sejak 2024 ia tidak lagi perlu mengandungi tanah. Pusaka yang ada wasiat ataupun melebihi had itu pergi ke Mahkamah Tinggi dan di situ waris yang enggan hadir boleh disifatkan melepaskan haknya. Pusaka yang hanya berupa harta alih yang kecil boleh diselesaikan tanpa bicara langsung.

Salah memilih pun tidak mematikan permohonan kerana akta mewajibkan ia dipindahkan. Yang benar-benar merugikan hanyalah tidak memulakannya.

Perbandingan penuh antara ketiga-tiga laluan itu, berserta jadual had nilai serta jenis harta yang diterima, ada dalam perbezaan Pejabat Pusaka Kecil dengan Mahkamah Tinggi Sivil.