Perbezaan Pejabat Pusaka Kecil dengan Mahkamah Tinggi Sivil

Pendahuluan

Soalan yang paling kerap ditanya keluarga selepas kematian ialah urusan ini patut dibawa ke mana, Pejabat Pusaka Kecil ataupun Mahkamah Tinggi?

Jawapan yang biasa beredar ialah kes yang senang ke Pejabat Pusaka Kecil dan kes yang bergaduh ke Mahkamah Tinggi. Jawapan itu salah dan ia menyebabkan keluarga membuang wang guaman untuk sesuatu yang mahkamah sendiri akan tolak.

Undang-undang tidak membahagi mengikut senang atau susah. Ia membahagi mengikut dua perkara sahaja, iaitu ada atau tiada wasiat dan nilai harta.

Pejabat Pusaka Kecil dan bidang kuasanya

Bidang kuasa pejabat ini bukan pilihan, sebaliknya kewajipan.

Subseksyen 4(2) Akta 98 menetapkan Pegawai Pembahagian Pusaka bagi negeri tempat sebahagian besar nilai harta terletak mempunyai bidang kuasa eksklusif ke atas pembahagian serta pentadbiran keseluruhan pusaka itu, di mana-mana sahaja harta itu berada.¹ Subseksyen 4(1) pula menetapkan tiada kepentingan dalam pusaka kecil boleh terletak hak pada sesiapa melalui apa-apa surat cara selain perintah atau geran yang dibuat di bawah akta itu.¹

Takrif pusaka kecil pula sudah berubah dan perubahan itu besar. Seksyen 5 Akta A1643 menggantikan perkataan harta yang terdiri keseluruhan atau sebahagian daripada harta tak alih dengan perkataan apa-apa harta dan menggantikan dua juta dengan lima juta.²

Ertinya dua anggapan lama sudah tidak betul. Pusaka kecil tidak lagi memerlukan tanah, jadi simpanan bank dan saham semata-mata pun boleh masuk. Hadnya juga bukan lagi enam ratus ribu mahupun dua juta, tetapi lima juta ringgit.

Satu perkara halus dalam pengiraan nilai sering terlepas pandang. Subseksyen 3(4) menetapkan nilai ditentukan tanpa potongan hutang si mati.¹ Rumah berharga RM800,000 yang masih berbaki pinjaman RM700,000 tetap dikira RM800,000, bukan RM100,000.

Bila Mahkamah Tinggi yang berbidang kuasa?

Mahkamah Tinggi masuk dalam dua keadaan sahaja dan pertikaian bukan salah satu daripadanya.

Keadaan pertama ialah apabila si mati meninggalkan wasiat yang sah. Subseksyen 5(1) Akta 98 menyatakan dengan jelas bahawa tiada apa-apa dalam akta itu menyentuh bidang kuasa eksklusif Mahkamah Tinggi untuk memberi probet apa-apa wasiat atau pelupusan testamentari yang sah dan geran yang diberi itu berkuat kuasa seolah-olah pusaka itu bukan pusaka kecil.¹ Ertinya wasiat membawa kes ke Mahkamah Tinggi walaupun nilainya kecil.

Keadaan kedua ialah apabila nilai harta melebihi lima juta ringgit, kerana pada ketika itu ia bukan lagi pusaka kecil menurut subseksyen 3(2) yang telah dipinda.² Permohonan suratkuasa mentadbir dibuat di bawah Akta Probet dan Pentadbiran 1959.³

Bagi kes tanpa wasiat yang nilainya tidak melebihi lima juta pula, pintu Mahkamah Tinggi bukan sekadar tidak sesuai. Ia ditutup oleh akta itu sendiri. Subseksyen 7(1) mengarahkan Pendaftar memindahkan petisyen suratkuasa mentadbir yang difailkan di Mahkamah Tinggi kepada Pegawai Pembahagian Pusaka sebaik sahaja dia berpuas hati bahawa pusaka itu pusaka kecil.¹

Keluarga yang membawa kes pusaka kecil ke Mahkamah Tinggi kerana ada waris yang berselisih akhirnya akan berdepan dengan perintah pemindahan, selepas membayar kos guaman.

Satu laluan ketiga wujud bagi harta yang kecil dan tiada tanah langsung. Subseksyen 17(1) Akta 532 membenarkan Amanah Raya Berhad mentadbir secara ringkas apabila si mati meninggalkan harta alih sahaja yang nilainya tidak melebihi enam ratus ribu ringgit, dengan syarat tiada sesiapa berhak memohon probet dan tiada petisyen suratkuasa mentadbir yang belum selesai.⁴

Portal rasmi kerajaan menyatakan ambang yang sama dengan bahasa yang lebih ringkas, iaitu pusaka ringkas bernilai RM600 ribu ke bawah dan mempunyai harta alih.⁵

Perbandingan tiga laluan

Perkara	Pejabat Pusaka Kecil	Mahkamah Tinggi Sivil	Amanah Raya Berhad
Undang-undang	Akta 98	Akta 97	Akta 532
Jenis harta	Apa-apa harta	Apa-apa harta	Harta alih sahaja
Had nilai	Tidak melebihi RM5 juta	Tiada had	Tidak melebihi RM600,000
Ada wasiat	Probet di Mahkamah Tinggi	Ya, geran probet	Tidak
Peguam	Tidak diwajibkan	Lazimnya diperlukan	Tidak diwajibkan
Pertikaian antara waris	Diputuskan di situ juga, seksyen 14	Dibicarakan	Tidak, kes dirujuk

Baris yang paling penting dalam jadual itu ialah baris terakhir dan ia pula yang paling kerap disalah faham.

Pertikaian antara waris diputuskan di situ juga

Anggapan bahawa Pejabat Pusaka Kecil hanya menerima kes yang semua warisnya sepakat adalah anggapan yang paling merugikan dalam keseluruhan urusan pusaka.

Seksyen 14 Akta 98 bertajuk penentuan pertikaian sampingan. Subseksyen 14(1) membenarkan pegawai menangguhkan perintah pembahagian apabila dia memperakui bahawa suatu pertikaian sampingan perlu diputuskan dahulu demi keadilan dan perenggan 14(2)(a) mentakrifkan pertikaian sampingan sebagai termasuk pertikaian sama ada sesuatu harta membentuk sebahagian daripada pusaka si mati.¹

Subseksyen 14(3) mengarahkan pegawai mendengar dan memutuskan pertikaian itu selepas memastikan semua pihak yang perlu hadir atau diberi peluang hadir dan subseksyen 14(9) memberi perintahnya kuat kuasa yang sama seperti perintah mahkamah, dengan rayuan hanya melalui seksyen 29.¹

Keengganan waris untuk hadir juga tidak menghentikan apa-apa. Subseksyen 12(1) mengarahkan pegawai merekodkan keterangan saksi YANG HADIR, manakala proviso kepada subseksyen 9(1) menetapkan prosiding tidak terbatal kerana peninggalan atau kegagalan menyampaikan notis kepada mana-mana orang, melainkan Mahkamah Tinggi berpendapat ia menyebabkan ketidakadilan yang nyata. Subseksyen 11a(1) pula memberi pegawai kuasa Mahkamah Majistret untuk memanggil orang dan memaksa pengemukaan dokumen, dengan keengganan menjadi satu kesalahan di bawah subseksyen 11a(2).¹

Bagi waris yang tidak dapat dikesan ataupun enggan menerima bahagiannya, subseksyen 16(3) dan 16(4) mengarahkan wang itu didepositkan dengan Perbadanan yang memegangnya sebagai pemegang amanah.¹ Bahagian itu tidak hilang dan urusan waris lain tidak beku.

Persetujuan semua waris pula bukan syarat memulakan urusan. Yang memerlukan persetujuan semua benefisiari dewasa lagi berkeupayaan ialah pembahagian secara persetujuan di bawah subseksyen 15(1), iaitu jalan pintas apabila keluarga sepakat.¹ Petisyen itu sendiri boleh difailkan oleh seorang waris sahaja. Bacaan lanjut tentang perkara ini ada dalam apa perlu buat jika waris enggan bagi kerjasama.

Waris bawah umur tidak memaksa kes ke mahkamah

Anggapan kedua yang perlu dibetulkan ialah kehadiran anak bawah umur, waris kurang upaya ataupun waris yang tidak sempurna akal memaksa kes ke Mahkamah Tinggi.

Akta 98 menanganinya sendiri dalam tiga peruntukan. Seksyen 10 mengenai pelantikan wakil bagi kanak-kanak dan orang tidak sempurna akal dalam prosiding. Subseksyen 13(2) mengarahkan bahagian kanak-kanak didaftarkan atas nama pemegang amanah yang sesuai, berserta kaveat bagi melindungi kepentingannya sepanjang tempoh bawah umur. Subseksyen 15(2) pula membenarkan pegawai sendiri memberi persetujuan bagi pihak kanak-kanak apabila pada pendapatnya persetujuan itu demi kepentingan kanak-kanak berkenaan.¹

Ketiga-tiganya berjalan di Pejabat Pusaka Kecil, tanpa peguam dan tanpa mahkamah.

Siapa yang menentukan bahagian faraid?

Satu perkara perlu dijelaskan kerana ia sering dicampuradukkan. Mahkamah Tinggi Sivil tidak menentukan bahagian faraid.

Bagi orang Islam, penentuan orang yang berhak kepada bahagian pusaka serta bahagian masing-masing ialah bidang kuasa mal Mahkamah Tinggi Syariah. Bagi Selangor, subperenggan 61(3)(b)(ix) menyebutnya secara terus.⁶

Mahkamah Tinggi Sivil memberi kuasa mentadbir, iaitu geran probet kepada wasi yang dinamakan dalam wasiat, ataupun suratkuasa mentadbir apabila tiada wasiat. Seksyen 30 Akta 97 pula menetapkan suratkuasa mentadbir boleh diberikan kepada seseorang atau lebih daripada kalangan mereka yang berkepentingan, jadi persetujuan semua waris bukan syarat di situ juga.³

Pentadbir yang dilantik kemudian membahagikan mengikut perakuan faraid. Pentadbir itu juga terikat dengan sekatannya sendiri, iaitu perenggan 60(4)(a) Akta 97 melarangnya memindah milik secara jualan apa-apa harta tak alih tanpa kebenaran Mahkamah terlebih dahulu.³

Bagaimana memilih laluan yang betul?

Urutan soalannya pendek dan ia perlu dijawab mengikut susunan ini dan bukan mengikut keadaan keluarga.

Soalan pertama ialah adakah si mati meninggalkan wasiat yang sah. Jika ya, laluannya ialah Mahkamah Tinggi untuk geran probet, walau berapa pun nilainya.

Soalan kedua ialah berapa nilai keseluruhan harta pada tarikh petisyen difailkan, tanpa potongan hutang. Jika lima juta ringgit ke bawah, laluannya Pejabat Pusaka Kecil dan ia eksklusif. Jika melebihi, laluannya Mahkamah Tinggi untuk suratkuasa mentadbir.

Soalan ketiga hanya timbul apabila tiada harta tak alih langsung dan nilainya enam ratus ribu ringgit ke bawah, iaitu sama ada keluarga mahu menggunakan pentadbiran ringkas Amanah Raya Berhad.

Perselisihan antara waris tidak masuk dalam mana-mana soalan di atas. Ia diuruskan di dalam laluan yang sudah ditentukan, bukan dengan menukar laluan.

Rundingan tetap perkara pertama yang patut dicuba, bukan kerana ia syarat undang-undang, tetapi kerana ia yang paling cepat dan paling murah. Keluarga yang sepakat menyelesaikan urusannya melalui subseksyen 15(1) dalam satu perbicaraan sahaja.

Peranan khairat pusaka

Kos dan kelambatan itulah yang mendorong sebahagian orang menyertai khairat pusaka semasa hidup, iaitu susunan yang menanggung kos pengurusan pusaka dan melantik pihak yang menguruskannya apabila kematian berlaku.

Apa itu khairat pusaka dan bagaimana perjalanannya selepas kematian dihuraikan dalam khairat pusaka dan pengurusan pusaka percuma, manakala sebab menyertainya pula dalam kelebihan dan kekurangan khairat pusaka.

Pakej Al-Wasitah Mutiara

Pakej ini disusun untuk keadaan yang biasa, iaitu harta tidak melebihi lima juta ringgit, tiada wasiat dan waris yang mampu bertasarruf. Laluannya Pejabat Pusaka Kecil.

Dokumen pelantikan wasi serta wasiat satu pertiga tetap diberikan walaupun tidak digunakan di Pejabat Pusaka Kecil, sebagai persediaan sekiranya keadaan berubah kemudian.

Pakej Al-Wasitah Berlian

Pakej ini pula disusun untuk keadaan yang memerlukan laluan Mahkamah Tinggi Sivil, iaitu apabila dokumen pelantikan wasi digunakan bagi mendapatkan geran probet, ataupun apabila suratkuasa mentadbir diperlukan.⁷

Geran probet ialah dokumen yang dikeluarkan Mahkamah Tinggi bagi memberi kuasa kepada wasi mentadbir harta pusaka si mati yang meninggalkan wasiat.³

Beza kedua-dua pakej itu sejajar dengan pembahagian laluan yang dihuraikan di atas, iaitu nilai harta dan tempat urusan.

Perkara	Mutiara	Berlian
Umur penyertaan	18 hingga 60 tahun	18 hingga 60 tahun
Tahap maksimum tanggungan	RM20,000	RM60,000
Nilai harta	Bawah lima juta	Bawah sepuluh juta
Tempat pengurusan	Pejabat Pusaka Kecil	Mahkamah Tinggi Sivil
Khairat kematian	RM2,000	Tiada

Jadual ini disalin daripada modul rasmi Wasiyyah Shoppe Berhad.⁷

Perbandingan kos kedua-dua pakej langkah demi langkah, berserta sebab baris cukai pusaka dalam senarai kosnya perlu dibuang, ada dalam Al-Wasitah Mutiara atau Berlian, apa yang menentukan laluan pusaka.

Nota: kadar bayaran bulanan tidak disenaraikan di sini kerana ia berubah dari semasa ke semasa. Rujuk artikel khairat pusaka yang dipautkan di atas untuk kadar semasa.

Kesimpulan

Perbandingan yang betul antara Pejabat Pusaka Kecil dengan Mahkamah Tinggi Sivil bukan perbandingan antara kes senang dengan kes susah.

Wasiat membawa kes ke Mahkamah Tinggi, walau berapa pun nilainya, kerana seksyen 5 Akta 98 mengekalkan bidang kuasa eksklusif mahkamah itu ke atas probet. Tanpa wasiat, nilai lima juta ringgit menjadi garisnya dan di bawahnya bidang kuasa Pegawai Pembahagian Pusaka eksklusif sehingga petisyen yang tersilap difailkan pun dipindahkan kepadanya.

Pertikaian, keengganan dan waris bawah umur semuanya diuruskan di dalam laluan yang sama, kerana akta itu sudah pun memberi pegawai kuasa mendengar pertikaian, memanggil saksi, melantik pemegang amanah dan mendepositkan bahagian yang tidak dapat dibayar.

Yang tinggal untuk keluarga tentukan hanyalah sama ada mereka mahu menyelesaikannya dengan sepakat dalam satu perbicaraan, ataupun membiarkan pegawai yang memutuskannya selepas beberapa perbicaraan.

Allahu a’lam.