Ada Wasiat Pentadbiran atau Tiada, Apa Bezanya?

Pendahuluan

Keluarga yang baru kehilangan ahlinya selalunya bertanya ke mana urusan pusaka itu perlu dibawa. Jawapannya bergantung kepada dua perkara, dan perkara yang pertama bukan nilai harta.

Perkara pertama ialah sama ada si mati meninggalkan wasiat pentadbiran (wisoyah), iaitu wasiat yang melantik seorang wasi untuk mentadbir hartanya selepas kematian. Wasi ialah orang yang dinamakan dalam wasiat bagi melaksanakannya, dan dalam undang-undang sivil dia disebut executor.

Artikel ini menerangkan apa yang berubah apabila wasiat pentadbiran itu ada dan apa yang berlaku apabila ia tiada.

مَا حَقُّ امْرِئٍ مُسْلِمٍ لَهُ شَىْءٌ يُوصِي فِيهِ يَبِيتُ لَيْلَتَيْنِ إِلاَّ وَوَصِيَّتُهُ مَكْتُوبَةٌ عِنْدَهُ

“Tidak patut bagi seorang Muslim yang mempunyai sesuatu untuk diwasiatkan bermalam dua malam melainkan wasiatnya tertulis di sisinya.”

Hadis ini menganjurkan wasiat ditulis. Artikel ini pula menerangkan apa kesan wasiat bertulis itu kepada urusan pusaka selepas kematian. ⁷

Apabila ada wasiat pentadbiran yang sah

Wasiat pentadbiran yang sah membawa urusan pusaka itu ke Mahkamah Tinggi Sivil. Subseksyen 5(1) Akta Harta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955 menyatakan tiada apa-apa dalam akta itu menyentuh bidang kuasa eksklusif Mahkamah Tinggi untuk memberi probet apabila si mati meninggalkan wasiat yang sah, walaupun pusakanya pusaka kecil. ¹

Dokumen yang dikeluarkan itu ialah geran probet (grant of probate). Seksyen 3 Akta Probet dan Pentadbiran 1959 menyatakan probet boleh diberi kepada wasi yang dilantik oleh wasiat, dan pelantikan itu boleh dibuat secara nyata ataupun tersirat. ⁴ Geran itulah yang menjadi bukti kuasa wasi apabila berurusan bagi pihak si mati.

Kenapa nilai harta tidak lagi menjadi ukuran?

Subseksyen 5(1) yang sama menyebut geran yang diberi Mahkamah Tinggi berkuat kuasa seolah-olah pusaka itu bukan pusaka kecil. ¹ Maka pusaka bernilai RM50,000 pun tetap dibawa ke Mahkamah Tinggi apabila ada wasiat pentadbiran yang sah. Had nilai yang dibincangkan di bawah hanya terpakai kepada pusaka yang tiada wasiat.

Apa yang dihadkan oleh akta bagi wasi?

Akta 97 tidak menyuruh Mahkamah menilai sama ada wasi itu orang yang baik. Yang ditetapkannya ialah had bilangan. Subseksyen 4(1) mengehadkan perwakilan kepada tidak lebih daripada empat orang bagi harta yang sama. Subseksyen 4(2) pula menetapkan bahawa apabila ada benefisiari bawah umur, pentadbiran diberi kepada syarikat amanah ataupun sekurang-kurangnya dua orang, melainkan Mahkamah menggunakan budi bicaranya atas sebab yang khusus. ⁴

Ertinya keluarga yang ada anak kecil elok menamakan lebih daripada seorang wasi ketika menulis wasiat pentadbiran.

Bagaimana jika wasiat pentadbiran itu gagal?

Wasiat pentadbiran boleh gagal kerana pelbagai sebab. Wasi mungkin meninggal dunia lebih dahulu, menolak tugas itu ataupun wasiat itu tidak melantik wasi langsung. Seksyen 16 Akta 97 menangani keadaan ini dengan membenarkan surat kuasa mentadbir berserta wasiat dilampirkan (letters of administration with the will annexed) diberi kepada orang lain yang difikirkan sesuai oleh Mahkamah. ⁴

Jika Mahkamah tidak memberi probet langsung, subseksyen 5(2) Akta 98 pula membenarkannya memberi surat kuasa mentadbir seperti kes tanpa wasiat, mengarahkan petisyen pembahagian difailkan ataupun memerintahkan Pegawai Pembahagian Pusaka meneruskan pembahagian. ¹ Jadi urusan pusaka itu tidak tergantung semata-mata kerana wasiat pentadbirannya bermasalah.

Kenapa Amanah Raya tidak lagi menjadi laluan?

Amanah Raya Berhad boleh mentadbir secara ringkas pusaka yang hanya ada harta alih dan nilainya tidak melebihi RM600,000. ⁶ Tetapi subseksyen 17(1) Akta Perbadanan Amanah Raya 1995 meletakkan satu syarat lagi, iaitu tiada sesiapa yang berhak memohon probet. ⁵ Wasi yang dinamakan dalam wasiat pentadbiran memang berhak memohon probet. Maka laluan ringkas itu tertutup apabila ada wasiat pentadbiran, walaupun hartanya kecil dan semuanya harta alih.

Portal rasmi kerajaan sendiri mencatat bahawa prosedurnya berbeza apabila ada wasiat. ⁶

Apabila tiada wasiat langsung

Tanpa wasiat, barulah nilai dan jenis harta menentukan tempatnya. Ketiga-tiga laluan ini bukan pilihan bebas. Setiap satunya ditentukan oleh akta.

Pejabat Pusaka Kecil mengendalikan pusaka kecil, iaitu harta apa-apa jenis yang nilainya tidak melebihi RM5 juta. Sebelum pindaan, pusaka kecil mesti mengandungi harta tak alih dan hadnya RM2 juta. Seksyen 5 Akta A1643 menggantikan kedua-duanya. ² Pindaan itu berkuat kuasa sejak 15 Julai 2024. ³ Subseksyen 4(2) Akta 98 memberi Pegawai Pembahagian Pusaka bidang kuasa eksklusif ke atas pusaka itu. ¹

Mahkamah Tinggi Sivil mengendalikan pusaka tanpa wasiat yang nilainya melebihi RM5 juta. Petisyen pusaka kecil tanpa wasiat yang tersilap difailkan di Mahkamah Tinggi akan dipindahkan oleh Pendaftar kepada Pegawai Pembahagian Pusaka di bawah subseksyen 7(1) Akta 98. ¹

Amanah Raya Berhad boleh mentadbir secara ringkas apabila harta itu harta alih sahaja dan nilainya tidak melebihi RM600,000. ⁵

Perbandingan penuh ketiga-tiga tempat ini ada dalam artikel perbezaan Pejabat Pusaka Kecil dengan Mahkamah Tinggi Sivil dan hubungan antara Pejabat Pusaka Kecil, Mahkamah Tinggi Sivil dan Amanah Raya.

Siapa yang mentadbir apabila tiada wasi?

Tanpa wasi, tiada sesiapa yang sudah dinamakan untuk mentadbir. Waris perlu memohon dan seorang daripada mereka dilantik. Di Mahkamah Tinggi, proviso seksyen 30 Akta 97 menetapkan surat kuasa mentadbir diberi kepada seorang atau lebih daripada mereka yang berkepentingan dalam baki pusaka. ⁴

Pentadbir itu kemudian membahagikan harta mengikut faraid. Bagi orang Islam, penentuan siapa waris dan berapa bahagian masing-masing bukan kerja Mahkamah Tinggi Sivil, seperti yang diterangkan dalam artikel pengurusan harta pusaka.

Ringkasan perbezaan dalam satu jadual

Perkara	Ada wasiat pentadbiran yang sah	Tiada wasiat
Tempat urusan	Mahkamah Tinggi Sivil, walau berapa pun nilainya	Pejabat Pusaka Kecil hingga RM5 juta, Mahkamah Tinggi melebihinya atau Amanah Raya bagi harta alih hingga RM600,000
Dokumen kuasa	Geran probet	Surat kuasa mentadbir atau perintah pembahagian
Siapa yang mentadbir	Wasi yang dinamakan dalam wasiat pentadbiran	Waris yang memohon dan dilantik
Laluan ringkas Amanah Raya	Tertutup	Terbuka jika syaratnya dipenuhi

Kesimpulan

Wasiat pentadbiran mengubah tempat urusan pusaka sebelum nilai harta sempat diambil kira. Dengan wasiat pentadbiran yang sah, urusan itu ke Mahkamah Tinggi Sivil untuk geran probet, dan wasi yang dinamakan terus mempunyai kedudukan untuk memohon. Tanpa wasiat, nilai dan jenis harta menentukan tempatnya, dan waris perlu memohon sendiri untuk dilantik.

Langkah selepas geran probet diperoleh, khususnya bagi tanah dan rumah, ada dalam artikel peranan Grant of Probate dan Borang 14A dalam pewarisan hartanah. Bagi pembaca yang mahu menyediakan wasiat pentadbiran sendiri, cara melantik wasi dan kepentingannya diterangkan di Solusi Harta.