pusaka kecil.

Takharuj ialah perjanjian antara waris untuk mengeluarkan seorang daripada mereka daripada harta pusaka dengan balasan yang maklum. Balasan itu sebahagian daripada takrifnya, jadi melepaskan hak tanpa mengambil apa-apa bukan takharuj tetapi pemberian. Syarat sahnya ialah waris itu tahu apa yang dilepaskannya, kerana pada dasarnya ia jual beli dalam bentuk perdamaian.

Dua soalan menentukan tempatnya dan nilai harta hanyalah yang kedua. Soalan pertama ialah ada atau tiada wasiat, kerana seksyen 5 Akta 98 mengekalkan bidang kuasa EKSKLUSIF Mahkamah Tinggi apabila si mati meninggalkan wasiat yang sah, walaupun pusakanya kecil. Tanpa wasiat, barulah nilai menentukan, iaitu Pejabat Pusaka Kecil bagi apa-apa harta yang tidak melebihi RM5 juta dan Mahkamah Tinggi bagi yang melebihinya. Amanah Raya pula bukan pilihan ketiga yang setara, sebaliknya laluan ringkas bagi harta ALIH sahaja yang tidak melebihi RM600,000.

Permohonan pusaka kecil dibuat melalui Borang A secara dalam talian di MyLand, bagi harta yang nilainya tidak melebihi RM5 juta. Had itu dinaikkan dan syarat harta tak alih digugurkan melalui seksyen 5 Akta A1643 yang berkuat kuasa 15 Julai 2024. Hasil perbicaraan bukan semestinya Surat Kuasa Mentadbir, kerana yang biasa dikeluarkan ialah Perintah Pembahagian, dan JKPTG menyatakan tempohnya tiga puluh hari selepas perbicaraan selesai.

Laluan pusaka ditentukan oleh undang-undang dan bukan oleh pakej yang dibeli. Nilai harta tidak melebihi lima juta ringgit membawa kes ke Pejabat Pusaka Kecil, harta alih semata-mata di bawah enam ratus ribu ringgit membuka laluan ringkas Amanah Raya dan selebihnya ke Mahkamah Tinggi. Satu perkara mesti diperbetulkan dahulu, iaitu cukai pusaka sudah dimansuhkan di Malaysia sejak 1 November 1991.

Dua daftar yang berlainan, dua akta yang berlainan. Sijil kematian dibetulkan di bawah seksyen 27 Akta 299 dan hak milik tanah di bawah seksyen 380 Kanun Tanah Negara. Pendaftar sendiri boleh membetulkan geran yang didaftarkan atas nama yang salah, jadi Mahkamah bukan langkah pertama. Akuan berkanun pula ada bentuk dan syaratnya sendiri di bawah Akta 783, termasuk dua orang pembuat akuan bagi kesilapan fakta.

Perintah pembahagian menetapkan SIAPA dapat APA, manakala surat kuasa mentadbir memberi KUASA menguruskan harta itu. Subseksyen 13(1) Akta 98 mewajibkan pegawai membuat perintah pembahagian pada penghujung perbicaraan. Subseksyen 13(4) pula memberi surat kuasa mentadbir hanya apabila keadaan kes memerlukannya, sama ada menggantikan perintah pembahagian ataupun bersamanya. Contoh paling jelas ada dalam subseksyen 13(7), iaitu apabila pusaka itu muflis.

JKPTG jabatan persekutuan di bawah Kementerian Sumber Asli dan Kelestarian Alam, manakala PTG jabatan negeri di bawah kerajaan negeri masing-masing. Urusan pusaka kecil dikendalikan oleh Bahagian Pengurusan Pusaka JKPTG yang mempunyai cawangan di setiap negeri. Mulai 15 Julai 2024, Akta A1643 menggantikan gelaran Pentadbir Tanah dalam Akta 98 dengan Pegawai Pembahagian Pusaka, memansuhkan peranan Pengarah Tanah dan Galian dalam akta itu, lalu meletakkan kesemua pegawai di bawah seorang Presiden Pembahagian Pusaka. Bidang kuasa juga naik daripada peringkat daerah kepada peringkat negeri dan rayuan ke Mahkamah Tinggi kini terhad kepada tiga puluh hari.

Belanja kematian memang boleh ditolak daripada harta si mati, malah ia hak yang paling awal sekali. Tetapi ia tidak automatik. Yang layak ditolak hanyalah keperluan asas pengurusan jenazah seperti kain kafan, wangian, upah memandikan serta upah menggali kubur. Kenduri arwah, batu nisan dan perbelanjaan adat yang lain tidak termasuk dan hanya boleh dibayar daripada pusaka apabila semua waris yang layak bersetuju.

Borang dalam urusan pusaka kecil mengikut peringkat, bermula dengan Borang A bagi memfailkan petisyen di bawah seksyen 8, kemudian Borang E bagi perintah pembahagian dan Borang F bagi surat kuasa mentadbir, kedua-duanya di bawah seksyen 13. Selepas perintah keluar, Borang P membuka permohonan berikutnya di bawah seksyen 17 dan Borang T mengeluarkan perintah tambahan. Rayuan pula melalui Borang K1 dan kini terhad kepada tiga puluh hari. Yang paling penting bukan huruf borang sebaliknya seksyen yang berada di belakangnya.

Warna borang ialah amalan pejabat, bukan undang-undang. Akta 98 tidak menyebut warna langsung. Yang disebutnya ialah kewajipan pegawai merekodkan keterangan saksi SECARA BERTULIS di bawah subseksyen 12(1) dan setiap keterangan itu diberi atas sumpah atau ikrar. Jadi kekuatan sesuatu salinan bukan datang daripada warnanya, tetapi daripada kedudukannya sebagai rekod rasmi perbicaraan. Waris yang hendak mencabar keputusan tidak perlu mencari borang berwarna, sebaliknya merayu di bawah seksyen 29 dalam tempoh tiga puluh hari.

Borang DDA ialah surat persetujuan yang digunakan waris untuk menyatakan pilihan pembahagian apabila dia tidak dapat hadir ke bicara pusaka. Kekuatannya datang daripada seksyen 15(1) Akta 98, iaitu pegawai boleh membahagikan pusaka mengikut persetujuan semua waris dewasa, melainkan persetujuan itu kelihatan tidak adil. Kerana borang ini mengikat, isilah sendiri dan jangan sekali-kali biarkan orang lain menandakan pilihan bagi pihak tuan. Sekiranya sudah tersilap, rayuan ke Mahkamah Tinggi terhad kepada tiga puluh hari.

Sembilan langkah, bermula dengan mengumpulkan waris dan berakhir dengan mendaftarkan perintah di institusi berkaitan. Kesnya difailkan melalui Borang A di pejabat yang mempunyai bidang kuasa, dinilai oleh JPPH lalu didaftarkan di pendaftaran pusat, dibicarakan, kemudian keluar Borang E iaitu perintah pembahagian ataupun Borang F iaitu surat kuasa mentadbir. Tiga perkara berubah pada 15 Julai 2024 dan ketiga-tiganya menambah kerja pemohon, iaitu had pusaka kecil naik kepada lima juta ringgit dan tidak lagi perlu mengandungi tanah, pemohon yang menyampaikan notis bicara kepada waris lain, dan pemohon juga yang mendaftarkan perintah itu di Pejabat Tanah.

Tujuh intipati yang beredar itu tepat pada garis besarnya, tetapi dua daripadanya perlu diperhalusi. Peranan Majlis Agama Islam BELUM berkuat kuasa dengan sendirinya, kerana subseksyen 18(3) menghendaki Menteri mewartakan tarikhnya bagi setiap negeri dengan kelulusan Pihak Berkuasa Negeri. Pentadbir sementara di bawah seksyen 8c pula bukan sekadar pengumpul maklumat, sebaliknya mempunyai SEGALA HAK DAN KUASA pentadbir am kecuali membahagikan pusaka.

Sembilan tanggungjawab pemohon disenaraikan dalam panduan rasmi JKPTG, dan kesemuanya disemak semula pada dokumen asalnya. Bawa dokumen ASAL, bukan salinan. Waris yang tidak dapat hadir mengemukakan Borang DDA yang ditandatangani di hadapan Pesuruhjaya Sumpah, Majistret ataupun Pentadbir Tanah Daerah dan borang yang tidak lengkap akan ditolak. Waris bawah lapan belas tahun tidak wajib hadir. Satu perkara perlu dibezakan dengan jelas. Peringatan bahawa permohonan dibatalkan selepas tiga kali panggilan itu mengenai kegagalan PEMOHON, bukan kegagalan waris yang lain, kerana ketidakhadiran waris lain tidak membatalkan prosiding.

Perjalanannya bermula dengan petisyen Borang A, yang boleh difailkan oleh SEORANG sahaja yang berkepentingan dan bukan oleh semua waris serentak. Pegawai kemudian menyiasat, menilai harta alih dengan penilaian yang MUKTAMAD, menyampaikan notis, membicarakan kes, lalu mengeluarkan perintah yang terletak di pejabatnya sepanjang tempoh rayuan tiga puluh hari. Pertikaian antara waris diputuskan di situ juga di bawah seksyen 14, bukan dipindahkan ke mahkamah.

Yang menentukan tempat bukan pertikaian antara waris, tetapi ada atau tiada wasiat dan nilai harta. Seksyen 5 Akta 98 mengekalkan bidang kuasa eksklusif Mahkamah Tinggi apabila ada wasiat yang sah. Bagi kes tanpa wasiat pula, seksyen 3 yang dipindakan pada 2024 mentakrifkan pusaka kecil sebagai harta APA-APA JENIS yang tidak melebihi RM5 juta dan seksyen 4 memberi Pegawai Pembahagian Pusaka bidang kuasa EKSKLUSIF ke atasnya. Seksyen 7 malah mengarahkan Pendaftar Mahkamah Tinggi memindahkan petisyen pusaka kecil kepada pegawai itu. Pertikaian antara waris pula diputuskan di situ juga, di bawah seksyen 14.

Boleh diselesaikan dan tempatnya ditentukan oleh undang-undang dan bukan oleh pilihan waris. Pusaka tanpa wasiat yang nilainya tidak melebihi lima juta ringgit difailkan di Pejabat Pembahagian Pusaka, manakala pusaka yang melebihi had itu ataupun yang ada wasiat dibawa ke Mahkamah Tinggi. Sejak 15 Julai 2024 pusaka kecil tidak lagi perlu mengandungi tanah, jadi pusaka yang hanya berupa wang tunai pun boleh masuk. Pusaka yang hanya berupa harta alih tidak melebihi enam ratus ribu ringgit malah boleh diselesaikan dengan perintah pembahagian terus tanpa bicara langsung. Memilih tempat yang salah pun tidak mematikan permohonan kerana akta mewajibkan ia dipindahkan.

Boleh. Urusan pusaka tidak terhenti kerana seorang waris enggan hadir ataupun enggan menandatangani. Pegawai Pembahagian Pusaka mempunyai kuasa Mahkamah Majistret untuk memanggil sesiapa yang dihantar notis dan seksyen 11A(2) menjadikan orang itu terikat di sisi undang-undang dalam erti seksyen 174 dan 175 Kanun Keseksaan. Ketidakhadiran juga tidak membatalkan prosiding. Perlu dibezakan antara enggan hadir dengan enggan bersetuju, kerana yang terhalang hanyalah muafakat, bukan pembahagian faraid. Bahagian waris yang enggan tetap penuh dan wangnya didepositkan dengan Amanah Raya Berhad yang memegangnya sebagai pemegang amanah untuknya.

Seksyen 1 menetapkan nama rasmi Akta 98 serta cara ia dikuatkuasakan. Akta ini tidak pernah berkuat kuasa serentak di seluruh Malaysia. Ia dibawa masuk negeri demi negeri melalui warta, bermula di Kelantan pada 1 Disember 1955 sehingga Wilayah Persekutuan Labuan pada 1 Januari 1989.

Seksyen 2 ialah kamus rasmi Akta 98. Ia menetapkan makna setiap istilah penting dalam akta itu, termasuk siapa pegawai yang mengendalikan pusaka kecil. Pindaan tahun 2022 menukar gelaran pegawai itu daripada Pentadbir Tanah kepada Pegawai Pembahagian Pusaka serta memasukkan beberapa takrif yang baharu sama sekali.

Dalam perbicaraan pusaka kecil, pegawai menentukan agama si mati sebelum apa-apa pembahagian dibuat. Jawapannya menentukan rejim mana yang terpakai, iaitu faraid bagi orang Islam atau Akta Pembahagian bagi bukan Islam. Kedua-duanya memberi hasil yang berbeza kepada waris yang sama.