pusaka kecil.

Harta sepencarian boleh dituntut selepas kematian suami atau isteri. Tuntutan itu dibuat di Mahkamah Tinggi Syariah sebelum pusaka difaraidkan. Asasnya Arahan Amalan JKSM No. 5 Tahun 2003, bukan seksyen 122 yang terhad kepada perceraian. Penuntut biasanya pasangan yang masih hidup. Bahagian yang diperintahkan mahkamah bukan lagi harta pusaka.

Pusaka kecil ialah harta si mati yang nilai keseluruhannya tidak melebihi RM5 juta. Sejak Akta A1643 berkuat kuasa pada 15 Julai 2024, ia boleh terdiri daripada apa-apa harta, jadi tanah tidak lagi wajib ada. Nilai itu dikira tanpa menolak hutang si mati. Permohonannya dibuat melalui Borang A secara dalam talian di MyLand. Daftar akaun baru sebagai Pengguna Awam dengan nombor kad pengenalan dan e-mel yang aktif, kemudian log masuk untuk mengisi borang. Seorang waris, pemiutang ataupun pembeli sudah memadai untuk memohon. Borang A yang ditandatangani di hadapan Majistret ataupun Pesuruhjaya Sumpah dimuat naik bersama dokumen sokongan. Harta yang tertinggal kemudian dipohon melalui Borang P, juga dalam talian. Hasil biasa perbicaraan ialah Perintah Pembahagian, dalam tempoh tiga puluh hari.

JKPTG jabatan persekutuan di bawah Kementerian Sumber Asli dan Kelestarian Alam, manakala PTG jabatan negeri di bawah kerajaan negeri masing-masing. Urusan pusaka kecil dikendalikan oleh Bahagian Pengurusan Pusaka JKPTG yang mempunyai cawangan di setiap negeri. Mulai 15 Julai 2024, Akta A1643 menggantikan gelaran Pentadbir Tanah dalam Akta 98 dengan Pegawai Pembahagian Pusaka, memansuhkan peranan Pengarah Tanah dan Galian dalam akta itu, lalu meletakkan kesemua pegawai di bawah seorang Presiden Pembahagian Pusaka. Bidang kuasa juga naik daripada peringkat daerah kepada peringkat negeri dan rayuan ke Mahkamah Tinggi kini terhad kepada tiga puluh hari.

Di sisi undang-undang sivil, boleh. Mahkamah Rayuan memutuskan pada Julai 2026 bahawa anak yang memeluk Islam tetap seorang anak di bawah Akta Pembahagian 1958, jadi namanya mesti disenaraikan sebagai waris. Yang menentukan undang-undang ialah agama si mati, bukan agama waris. Di sisi faraid pula, jumhur ulama dan mazhab Syafi'i berpandangan Muslim tidak mewarisi orang bukan Islam.

Yang menentukan tempat bukan pertikaian antara waris, tetapi ada atau tiada wasiat dan nilai harta. Seksyen 5 Akta 98 mengekalkan bidang kuasa eksklusif Mahkamah Tinggi apabila ada wasiat yang sah. Bagi kes tanpa wasiat pula, seksyen 3 yang dipindakan pada 2024 mentakrifkan pusaka kecil sebagai harta APA-APA JENIS yang tidak melebihi RM5 juta dan seksyen 4 memberi Pegawai Pembahagian Pusaka bidang kuasa EKSKLUSIF ke atasnya. Seksyen 7 malah mengarahkan Pendaftar Mahkamah Tinggi memindahkan petisyen pusaka kecil kepada pegawai itu. Pertikaian antara waris pula diputuskan di situ juga, di bawah seksyen 14.

Laluan pusaka ditentukan oleh undang-undang dan bukan oleh pakej yang dibeli. Nilai harta tidak melebihi lima juta ringgit membawa kes ke Pejabat Pusaka Kecil, harta alih si mati yang tidak melebihi enam ratus ribu ringgit boleh ditadbir melalui laluan ringkas Amanah Raya dan selebihnya ke Mahkamah Tinggi. Satu perkara mesti diperbetulkan dahulu, iaitu cukai pusaka sudah dimansuhkan di Malaysia sejak 1 November 1991.

Takharuj ialah perjanjian antara waris untuk mengeluarkan seorang daripada mereka daripada harta pusaka dengan balasan yang maklum. Balasan itu sebahagian daripada takrifnya, jadi melepaskan hak tanpa mengambil apa-apa bukan takharuj tetapi pemberian. Syarat sahnya ialah waris itu tahu apa yang dilepaskannya, kerana pada dasarnya ia jual beli dalam bentuk perdamaian.

Waris tidak mewarisi van, kedai ataupun peralatan perniagaan perkongsian itu sendiri. Yang mereka warisi ialah bahagian si mati dalam perkongsian, dan Akta Perkongsian 1961 menjadikannya satu HUTANG yang terakru pada tarikh kematian. Hutang itu dibayar selepas hutang firma diselesaikan, jadi yang disenaraikan dalam petisyen pusaka ialah bahagian itu dan bukan asetnya.

Wasiat pentadbiran yang sah membawa urusan pusaka ke Mahkamah Tinggi Sivil untuk geran probet, walau berapa pun nilai hartanya, kerana seksyen 5 Akta 98 mengekalkan bidang kuasa eksklusif mahkamah itu. Tanpa wasiat pula, nilai dan jenis harta yang menentukan, iaitu Pejabat Pusaka Kecil bagi harta tidak melebihi RM5 juta dan Mahkamah Tinggi bagi yang melebihinya.

Belanja kematian memang boleh ditolak daripada harta si mati, malah menurut susunan al-Lahim ia hak yang paling awal sekali. Tetapi ia tidak automatik. Yang layak ditolak hanyalah keperluan asas pengurusan jenazah seperti kain kafan, wangian, upah memandikan serta upah menggali kubur. Kenduri arwah, batu nisan dan perbelanjaan adat yang lain tidak termasuk dan hanya boleh dibayar daripada pusaka apabila semua waris yang layak bersetuju.

Tiada kes mahkamah perlu difailkan untuk meminta salinan rekod perbicaraan. Ia permohonan pentadbiran kepada pejabat pusaka dan tertakluk kepada fi yang ditetapkan peraturan. Tetapi hak yang lebih berguna sebenarnya ada pada waris semasa perbicaraan itu sendiri, iaitu hak menyoal balas saksi di bawah subseksyen 12(1) Akta 98.

Borang dalam urusan pusaka kecil mengikut peringkat, bermula dengan Borang A bagi memfailkan petisyen di bawah seksyen 8, kemudian Borang E bagi perintah pembahagian dan Borang F bagi surat kuasa mentadbir, kedua-duanya di bawah seksyen 13. Selepas perintah keluar, Borang P membuka permohonan berikutnya di bawah seksyen 17 dan Borang T ialah perintah yang terbit daripadanya. Rayuan ke Mahkamah Tinggi pula terhad kepada tiga puluh hari dan Borang K1 sudah dipotong. Yang paling penting ialah seksyen di belakang setiap borang.

Borang P ialah borang permohonan berikutnya di bawah seksyen 17 Akta 98, dipakai selepas perintah pusaka kecil sudah dikeluarkan. Borang itu menyenaraikan lima tujuan, iaitu membatalkan pemegang amanah atau pentadbir, melantik yang baharu, menarik balik kaveat, membahagikan harta yang tertinggal dan perintah lanjut seperti kebenaran menjual. Ia difailkan dalam talian di MyLand bersama salinan perintah terdahulu.

Ketiga-tiganya perintah yang dikeluarkan oleh Pegawai Pembahagian Pusaka, bukan borang yang diisi waris. Borang E ialah perintah pembahagian yang menetapkan siapa mendapat harta mana. Borang F ialah surat kuasa mentadbir yang memberi kuasa mengumpul dan memelihara harta. Borang T ialah perintah permohonan berikutnya di bawah seksyen 17, iaitu hasil Borang P seperti bagi harta tertinggal atau pembatalan pemegang amanah.

Borang DDA ialah Surat Persetujuan bagi waris yang tidak dapat hadir ke bicara pusaka. Versi terbaru ialah borang dalam P.U. (A) 194/2024 yang berkuat kuasa 15 Julai 2024. Waris memilih satu daripada tiga cara, iaitu faraid, muafakat mengikut jadual ataupun menyerahkan bahagiannya, lalu menandatanganinya di hadapan Pesuruhjaya Sumpah ataupun pengesah lain yang dibenarkan. Isilah sendiri kerana borang ini mengikat.

Sembilan langkah, bermula dengan mengumpulkan waris dan berakhir dengan mendaftarkan perintah di institusi berkaitan. Kesnya difailkan melalui Borang A di negeri tempat harta itu terletak, hartanya dinilai, pemfailan itu dimaklumkan kepada pendaftaran utama Mahkamah Tinggi, kesnya dibicarakan, kemudian keluar Borang E iaitu perintah pembahagian ataupun Borang F iaitu surat kuasa mentadbir. Tiga perkara berubah pada 15 Julai 2024 dan ketiga-tiganya menambah kerja pemohon, iaitu dia yang menyampaikan notis bicara kepada waris lain, dia yang mendaftarkan perintah itu di Pejabat Tanah dan dia juga yang menyerahkan dokumen sokongan bagi pernyataan dalam petisyen. Had pusaka kecil pula naik kepada lima juta ringgit dan tidak lagi perlu mengandungi tanah.

Dua soalan menentukan tempatnya dan nilai harta hanyalah yang kedua. Soalan pertama ialah ada atau tiada wasiat, kerana seksyen 5 Akta 98 mengekalkan bidang kuasa EKSKLUSIF Mahkamah Tinggi apabila si mati meninggalkan wasiat yang sah, walaupun pusakanya kecil. Tanpa wasiat, barulah nilai menentukan, iaitu Pejabat Pusaka Kecil bagi apa-apa harta yang tidak melebihi RM5 juta dan Mahkamah Tinggi bagi yang melebihinya. Amanah Raya pula bukan pilihan ketiga yang setara, sebaliknya laluan ringkas bagi harta ALIH si mati yang tidak melebihi RM600,000. Tanah tidak ditadbir melalui laluan ini.

Tujuh intipati yang beredar itu tepat pada garis besarnya, tetapi dua daripadanya perlu diperhalusi. Peranan Majlis Agama Islam BELUM berkuat kuasa dengan sendirinya, kerana subseksyen 18(3) menghendaki Menteri mewartakan tarikhnya bagi setiap negeri dengan kelulusan Pihak Berkuasa Negeri. Pentadbir sementara di bawah seksyen 8c pula tidak boleh membahagikan pusaka. Peraturan 6C menetapkan surat kuasanya dipohon bagi tujuan mendapatkan maklumat tentang mana-mana harta si mati, bukan harta alih sahaja. Surat kuasa itu sah selama tiga bulan.

Sembilan tanggungjawab pemohon disenaraikan dalam panduan rasmi JKPTG, dan kesemuanya disemak semula pada dokumen asalnya. Bawa dokumen ASAL, bukan salinan. Waris yang tidak dapat hadir mengemukakan Borang DDA yang ditandatangani di hadapan Pesuruhjaya Sumpah, Majistret, Pegawai Pembahagian Pusaka ataupun pengesah lain yang disenaraikan dalam borang itu dan borang yang tidak lengkap akan ditolak. Waris bawah lapan belas tahun tidak wajib hadir. Satu perkara perlu dibezakan dengan jelas. Peringatan bahawa permohonan dibatalkan selepas tiga kali panggilan itu mengenai kegagalan PEMOHON, bukan kegagalan waris yang lain. Namun peraturan 2024 membenarkan pegawai menolak petisyen jika pempetisyen ataupun orang yang dikehendaki hadir tidak hadir tanpa sebab yang munasabah selepas notis disampaikan. Notis bicara dalam Borang D dikeluarkan sekurang-kurangnya tujuh hari sebelum bicara dan dihantar ke e-mel pemohon, yang kemudian wajib menyampaikannya kepada waris lain.

Pembahagian ringkas berada di bawah seksyen 8B Akta 98, iaitu seksyen baharu yang berkuat kuasa pada 15 Julai 2024 dan borangnya Borang DDC. Petisyen harta alih sahaja yang tidak melebihi enam ratus ribu ringgit tidak akan dibicarakan. Seksyen 17 akta yang sama bukan peruntukan itu, kerana ia mengenai permohonan berikutnya melalui Borang P.

Nasihat daripada orang yang bukan ahli memecahkan kesepakatan waris sebelum urusan pusaka sempat bermula. Punca itu bukan andaian. Dewan Rakyat diberitahu pada Januari 2026 bahawa perbalahan serta ketiadaan kesepakatan waris antara punca utama kes pusaka kecil yang tertunggak. Ubatnya merujuk kepada ahlinya sebelum sesiapa membuat keputusan.

Dua daftar yang berlainan, dua akta yang berlainan. Sijil kematian dibetulkan di bawah seksyen 27 Akta 299 dan hak milik tanah di bawah seksyen 380 Kanun Tanah Negara. Pendaftar sendiri boleh membetulkan geran yang didaftarkan atas nama yang salah, jadi Mahkamah bukan langkah pertama. Akuan berkanun pula ada bentuk dan syaratnya sendiri di bawah Akta 783, termasuk dua orang pembuat akuan bagi kesilapan fakta.

Perintah pembahagian menetapkan SIAPA dapat APA, manakala surat kuasa mentadbir memberi KUASA menguruskan harta itu. Subseksyen 13(1) Akta 98 mewajibkan pegawai membuat perintah pembahagian pada penghujung perbicaraan. Subseksyen 13(4) pula memberi surat kuasa mentadbir hanya apabila keadaan kes memerlukannya, sama ada menggantikan perintah pembahagian ataupun bersamanya. Contoh paling jelas ada dalam subseksyen 13(7), iaitu apabila pusaka itu muflis.

Perjalanannya bermula dengan petisyen Borang A, yang boleh difailkan oleh SEORANG sahaja yang berkepentingan. Pegawai menyiasat dan menilai harta dengan penilaian yang MUKTAMAD, kemudian pemohon sendiri menyampaikan notis bicara kepada waris lain. Selepas bicara, perintah terletak di pejabat pegawai sepanjang tempoh rayuan tiga puluh hari. Pertikaian antara waris diputuskan di situ juga di bawah seksyen 14, bukan dipindahkan ke mahkamah.

Seksyen 1 menetapkan nama rasmi Akta 98 serta cara ia dikuatkuasakan. Akta ini tidak pernah berkuat kuasa serentak di seluruh Malaysia. Ia dibawa masuk negeri demi negeri melalui warta, bermula di Kelantan pada 1 Disember 1955 sehingga Wilayah Persekutuan Labuan pada 1 Januari 1989.

Dalam perbicaraan pusaka kecil, pegawai menentukan agama si mati sebelum apa-apa pembahagian dibuat. Jawapannya menentukan rejim mana yang terpakai, iaitu faraid bagi orang Islam atau Akta Pembahagian bagi bukan Islam. Kedua-duanya memberi hasil yang berbeza kepada waris yang sama.

Seksyen 2 ialah kamus rasmi Akta 98. Ia menetapkan makna setiap istilah penting dalam akta itu, termasuk siapa pegawai yang mengendalikan pusaka kecil. Pindaan tahun 2022 menukar gelaran pegawai itu daripada Pentadbir Tanah kepada Pegawai Pembahagian Pusaka serta memasukkan beberapa takrif yang baharu sama sekali.

JKPTG menyenaraikan 34 Pejabat Pembahagian Pusaka di Semenanjung, Kuala Lumpur, Labuan dan Putrajaya. Petisyen difailkan di negeri tempat harta si mati terletak, bukan tempat tinggal si mati atau waris dan pegawai di negeri tempat petisyen pertama difailkan memegang bidang kuasa ke atas seluruh pusaka. Dalam negeri itu, JKPTG menyatakan permohonan boleh dikemukakan di mana-mana Pejabat Pembahagian Pusakanya.

Akta 98 tidak memberi waris hak memohon ulang bicara selepas perintah dibuat. Jalan utama ialah rayuan ke Mahkamah Tinggi dalam tempoh tiga puluh hari dari tarikh perintah, keputusan atau tindakan pegawai dibuat. Kesilapan tulisan dibetulkan di bawah seksyen 16A, perintah yang tidak dapat didaftarkan dipinda di bawah peraturan 12A dan perkara baharu selepas perintah dibawa melalui permohonan berikutnya.

Boleh diselesaikan dan tempatnya ditentukan oleh undang-undang dan bukan oleh pilihan waris. Pusaka tanpa wasiat yang nilainya tidak melebihi lima juta ringgit difailkan di Pejabat Pembahagian Pusaka, manakala pusaka yang melebihi had itu ataupun yang ada wasiat dibawa ke Mahkamah Tinggi. Sejak 15 Julai 2024 pusaka kecil tidak lagi perlu mengandungi tanah, jadi pusaka yang hanya berupa wang tunai pun boleh masuk. Pusaka yang hanya berupa harta alih tidak melebihi enam ratus ribu ringgit malah boleh diselesaikan dengan perintah pembahagian terus tanpa bicara langsung. Memilih tempat yang salah pun tidak mematikan permohonan kerana akta mewajibkan ia dipindahkan.

Boleh sah. Akta Kontrak 1950 mengukur keupayaan pada SAAT dokumen ditandatangani, bukan pada diagnosis yang diperoleh kemudian. Akta 98 pula menghendaki persetujuan daripada benefisiari yang cukup umur lagi sempurna keupayaan. Ia juga memberi Pegawai Pembahagian Pusaka kuasa melantik penjaga apabila seseorang itu tidak sempurna akal atau kelihatan sedemikian. Rayuan terhad kepada tiga puluh hari.

Boleh. Urusan pusaka tidak terhenti kerana seorang waris enggan hadir ataupun enggan menandatangani. Pegawai Pembahagian Pusaka mempunyai kuasa Mahkamah Majistret untuk memanggil sesiapa yang dihantar notis dan seksyen 11A(2) menjadikan orang itu terikat di sisi undang-undang dalam erti seksyen 174 dan 175 Kanun Keseksaan. Bicara tetap berjalan dengan keterangan saksi yang hadir. Perlu dibezakan antara enggan hadir dengan enggan bersetuju, kerana yang terhalang hanyalah muafakat, bukan pembahagian faraid. Bahagian waris yang enggan tetap penuh dan wangnya didepositkan dengan Amanah Raya Berhad yang memegangnya sebagai pemegang amanah untuknya.

Tanah FELCRA ada dua jenis. Sebahagiannya tanah milik peserta sendiri yang disatukan dan dipulihkan oleh FELCRA. Ia tertakluk kepada Kanun Tanah Negara serta sekatan yang tercatat pada geran. Sebahagian lagi rancangan yang diisytiharkan di bawah Akta 530, jadi sekatan yang sama seperti tanah Felda terpakai. Kedua-duanya harta pusaka yang dibahagi mengikut faraid.

Borang DDC ialah akuan berkanun untuk memohon pembahagian terus tanpa perbicaraan di bawah seksyen 8B. Pemohon mengisi butiran diri dan si mati, mengaku tidak bankrap, memilih satu tujuan, mengaku tiada waris tertinggal dan memilih faraid ataupun kesepakatan. Setiap pilihan ditandatangani ringkas dan borang diakui di hadapan Pesuruhjaya Sumpah, Majistret atau Hakim Mahkamah Sesyen.