Bolehkah Mualaf Mewarisi Harta Ibu Bapa Bukan Islam?

Pendahuluan

Apabila seorang anak memeluk Islam, ibu bapanya yang tidak memeluk Islam tetap ibu bapanya. Soalan pusaka timbul apabila salah seorang daripada mereka meninggal dunia. Ada keluarga yang terus menggugurkan nama anak itu daripada senarai waris kerana menyangka dia tidak berhak lagi. Ada pula anak mualaf yang tidak pasti sama ada dia boleh menuntut apa-apa.

Mahkamah Rayuan menjawab soalan ini pada Julai 2026 dalam kes Wee Ku Wing lwn Amira Umaira Teng binti Abdullah.¹ Artikel ini menghuraikan fakta kes itu, alasan mahkamah dan perkara yang tidak diputuskannya. Kemudian ia meletakkan keputusan itu di sebelah kedudukan hukum faraid, kerana kedua-duanya menjawab soalan yang berlainan.

Dua soalan yang sering bercampur

“Bolehkah mualaf mewarisi?” sebenarnya dua soalan. Soalan pertama ialah sama ada undang-undang negara memberinya bahagian daripada harta ibu atau bapanya yang bukan Islam. Soalan kedua ialah sama ada hukum syarak menjadikannya waris.

Jawapan bagi soalan pertama datang daripada mahkamah sivil dan Akta Pembahagian 1958. Jawapan bagi soalan kedua datang daripada kitab fiqh dan keputusan badan agama. Kedua-dua jawapan itu tidak sama. Itulah punca kebanyakan kekeliruan tentang perkara ini.

Fakta kes Wee Ku Wing lwn Amira Umaira Teng

Teng Guan Chai meninggal dunia pada 4 November 2020 sebagai orang bukan Islam. Dia meninggalkan balunya Wee Ku Wing serta tujuh orang anak. Mereka semua dilahirkan di Kelantan sebagai orang bukan Islam. Anak keempat, Amira Umaira Teng binti Abdullah, memeluk Islam pada 17 Oktober 2008, iaitu kira-kira dua belas tahun sebelum bapanya meninggal dunia.¹

Balu itu memohon pembahagian pusaka kecil di Pejabat Tanah Machang. Nama Amira tidak dimasukkan sebagai waris atas alasan dia sudah memeluk Islam dan terikat dengan undang-undang dirinya. Pada 9 Ogos 2023 Pentadbir Tanah mengeluarkan perintah pembahagian dalam Borang E dan surat kuasa mentadbir dalam Borang F. Perintah itu melantik balu sebagai pentadbir dan satu-satunya benefisiari, dengan persetujuan anak-anak yang lain.¹ Fungsi kedua-dua borang itu dihuraikan dalam artikel Borang T, Borang E dan Borang F.

Pada 19 Disember 2023 Amira memfailkan saman pemula di Mahkamah Tinggi Kota Bharu untuk mengetepikan kedua-dua borang itu. Alasannya hanya satu, iaitu namanya tidak dimasukkan sebagai waris.¹

Laporan akhbar menyebut balu memohon supaya harta dibahagikan sama rata dalam kalangan waris.² Alasan penghakiman pula merekodkan bahawa perintah itu menjadikan balu satu-satunya benefisiari. Artikel ini mengikut alasan penghakiman.

Keputusan Mahkamah Tinggi pada Julai 2024

Mahkamah Tinggi membenarkan permohonan Amira pada 31 Julai 2024. Hakim merujuk takrif anak dalam seksyen 3 Akta Pembahagian 1958 dan mendapati Amira seorang benefisiari. Tiada pertikaian bahawa Amira anak kandung si mati. Tiada pertikaian juga bahawa namanya tidak tersenarai dalam Borang A, iaitu petisyen di bawah seksyen 8 Akta Harta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955.¹

Mahkamah Tinggi bersetuju bahawa seksyen 2 Akta Pembahagian 1958 tidak menghalang orang Islam menerima manfaat daripada harta pusaka orang bukan Islam. Menggugurkan nama Amira daripada Borang A adalah salah. Perintah pembahagian dan surat kuasa mentadbir itu diketepikan.¹ Menurut laporan Free Malaysia Today, Mahkamah Tinggi menyatakan undang-undang tidak membezakan status agama anak dalam pembahagian harta pusaka.²

Hujah balu di Mahkamah Rayuan

Balu merayu atas empat alasan.¹ Alasan pertama ialah Amira terikat dengan dua jenis undang-undang, iaitu undang-undang sivil dan undang-undang dirinya sebagai orang Islam. Undang-undang diri itu tidak membenarkannya mewarisi harta orang bukan Islam. Bagi menyokong hujah ini, balu memetik hadis riwayat al-Bukhari dan Muslim bahawa Muslim tidak mewarisi orang kafir. Balu juga memetik keputusan Mufti Wilayah Persekutuan bertarikh 28 Januari 2016 yang menyatakan perwarisan harta daripada orang bukan Islam kepada waris yang Islam tidak dibenarkan dalam mazhab Syafi’i.¹

Alasan kedua ialah Amira sepatutnya merayu di bawah subseksyen 29(1) Akta Harta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955, bukan memfailkan saman pemula. Alasan ketiga ialah Amira tidak membuktikan sebarang kecacatan asas yang membolehkan perintah Pentadbir Tanah diketepikan. Alasan keempat ialah enam anak yang lain tidak diberi peluang untuk didengar.¹

Balu sendiri mengakui bahawa seksyen 2 dan 3 Akta Pembahagian 1958, jika dibaca secara harfiah, tidak melarang anak Muslim mewarisi harta orang bukan Islam.¹

Kenapa Mahkamah Rayuan menolak rayuan itu?

Panel tiga hakim, iaitu Hakim Supang Lian, Hakim Shahnaz Sulaiman dan Hakim Amarjeet Singh, menolak rayuan itu sebulat suara. Alasan penghakiman yang ditulis oleh Hakim Shahnaz Sulaiman bertarikh 23 Julai 2026.¹

Agama si mati yang menentukan undang-undang

Seksyen 2 Akta Pembahagian 1958 menyatakan akta itu tidak terpakai kepada harta pusaka orang yang menganut agama Islam.³ Mahkamah Rayuan menekankan bahawa yang dikecualikan ialah harta si mati, bukan diri waris. Harta dalam kes ini milik bapa yang bukan Islam semasa kematiannya. Agama Amira tidak menentukan undang-undang yang terpakai kepada harta bapanya.¹ Seandainya yang dibahagikan itu harta Amira sendiri, barulah akta itu tidak terpakai kerana dia seorang Muslim.¹

Balu memetik keputusan Mahkamah Persekutuan dalam Tan Kah Fatt lwn Tan Ying yang menyatakan Akta Pembahagian 1958 tidak terpakai kepada orang yang menganut agama Islam. Mahkamah Rayuan menjawab bahawa akta itu mengawal harta orang yang meninggal dunia tanpa wasiat. Amira tidak meninggal dunia, jadi bukan hartanya yang ditadbir di bawah akta itu.¹

Takrif anak dalam seksyen 3 tidak menyebut agama

Seksyen 3 mentakrifkan anak sebagai anak yang sah taraf. Takrif itu termasuk anak daripada mana-mana isteri jika undang-undang diri si mati membenarkan berbilang isteri. Ia tidak termasuk anak angkat, kecuali anak yang diambil di bawah Akta Pengangkatan 1952.³ Takrif itu langsung tidak menyebut agama anak.

Mahkamah menegaskan bahawa tiada mana-mana peruntukan dalam akta itu yang menyatakan anak Muslim tidak boleh menjadi benefisiari harta si mati. Amira anak sah taraf si mati dan perkara itu tidak dipertikaikan. Maka dia berhak menjadi benefisiari.¹

Hadis dan keputusan mufti yang belum dikanunkan

Mahkamah Rayuan merujuk dua keputusan Mahkamah Persekutuan, iaitu Iki Putra bin Mubarrak lwn Kerajaan Negeri Selangor dan Nik Elin Zurina binti Nik Abdul Rashid lwn Kerajaan Negeri Kelantan.¹ Berdasarkan kedua-duanya, mahkamah menyatakan hadis yang dipetik balu tidak syak lagi sangat penting bagi orang Islam sebagai perkara iman. Namun hadis itu belum dikanunkan dalam undang-undang Malaysia. Ia tidak dimasukkan ke dalam Akta Pembahagian 1958 mahupun ke dalam enakmen syariah Kelantan. Mahkamah terikat untuk memakai undang-undang bertulis dan tidak boleh memakai norma agama yang belum dikanunkan bagi mengatasi peruntukan statut yang jelas.¹

Keputusan Mufti Wilayah Persekutuan pula dianggap tidak relevan dari segi undang-undang dalam prosiding itu. Ia tidak mengikat negeri Kelantan. Lebih asas lagi, keputusan seperti itu bukan sumber undang-undang yang boleh dipakai mahkamah sivil untuk menentukan hak pihak-pihak, melainkan ia digubal menjadi undang-undang oleh badan perundangan yang berkenaan.¹

Bahagian ini perlu dibaca dengan teliti. Mahkamah tidak menyatakan hadis itu salah atau tidak terpakai kepada orang Islam. Mahkamah hanya menyatakan apa yang boleh dikuatkuasakan oleh mahkamah sivil apabila membahagikan harta orang bukan Islam. Mahkamah juga menyatakan bahawa perkara ini ialah soal pewarisan sivil dan bukan undang-undang diri orang Islam, jadi ia tidak terletak di bawah bidang kuasa Mahkamah Syariah.¹

Saman pemula, bukan rayuan di bawah seksyen 29

Subseksyen 29(1) Akta Harta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955 membenarkan orang yang terkilan dengan perintah pegawai pusaka kecil merayu ke Mahkamah Tinggi. Teks semasa menetapkan rayuan itu dibuat dalam tempoh tiga puluh hari. Keputusan Mahkamah Tinggi atas rayuan itu muktamad.⁴

Balu berhujah Amira sepatutnya menggunakan jalan itu. Mahkamah Rayuan memutuskan bahawa Amira bukan pihak dalam perbicaraan di hadapan Pentadbir Tanah, jadi dia tidak boleh merayu di bawah subseksyen itu.¹ Dia tidak dihalang daripada mencabar perintah itu melalui saman pemula di Mahkamah Tinggi.⁵

Hujah bahawa enam anak yang lain tidak didengar pula disifatkan mahkamah sebagai bercanggah dengan dirinya sendiri. Balu mengadu tentang hak waris lain untuk didengar, sedangkan balu sendiri tidak memasukkan Amira dalam prosiding pusaka kecil.¹ Rayuan ditolak dengan kos RM30,000 yang perlu dibayar oleh balu kepada Amira.¹

Apa yang tidak diputuskan oleh kes ini?

Mahkamah tidak memberi Amira sebarang bahagian tertentu. Yang diketepikan hanyalah perintah pembahagian dan surat kuasa mentadbir. Permohonan pusaka kecil itu dibicarakan semula. Kali ini balu, Amira dan semua waris lain akan dinamakan dan didengar sebelum perintah baharu dibuat.¹

Kedudukan Amira kini sama dengan adik-beradiknya. Bahagiannya bergantung pada seksyen 6 Akta Pembahagian 1958 dan pada siapa waris yang masih hidup. Cara akta itu membahagikan harta dihuraikan dalam artikel pembahagian harta pusaka orang bukan Islam di Malaysia.

Mahkamah juga tidak memutuskan apa-apa tentang hukum syarak. Keputusan itu hanya menyatakan siapa waris di bawah Akta Pembahagian 1958.

Kedudukan mualaf dalam hukum faraid

Dari sudut hukum syarak, berlainan agama ialah penghalang pewarisan. Dalilnya hadis riwayat al-Bukhari dan Muslim daripada Usamah bin Zaid RA.⁶

لاَ يَرِثُ الْمُسْلِمُ الْكَافِرَ وَلاَ الْكَافِرُ الْمُسْلِمَ

“Seorang Muslim tidak boleh mewarisi pusaka orang kafir dan seorang kafir tidak boleh mewarisi pusaka seorang Muslim.”

Ulama sepakat bahawa orang bukan Islam tidak mewarisi orang Islam. Yang diperselisihkan ialah arah sebaliknya. Jumhur ulama berpandangan Muslim juga tidak mewarisi orang bukan Islam. Itulah pegangan mazhab Syafi’i.⁷ Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Majlis Kebangsaan kali ke-61 memutuskan bahawa menurut hukum syarak, orang bukan Islam tidak berhak mewarisi harta orang Islam dan begitulah sebaliknya.⁸

Sebilangan salaf berpandangan Muslim boleh mewarisi orang bukan Islam, tetapi tidak sebaliknya. Ibn Hajar menukilkannya daripada Mu’adh bin Jabal dan Mu’awiyah RA. Ia juga pandangan Masruq, Sa’id bin al-Musayyib, Ibrahim al-Nakha’i dan Ishaq. Jumhur menolaknya kerana ia qias yang bertentangan dengan nas yang jelas.⁹ Hujah kedua-dua pihak dihuraikan dalam artikel mualaf dan keluarga bukan Islam, siapa mewarisi siapa.

Dua kedudukan yang wujud serentak

Maka seorang mualaf boleh berada dalam dua kedudukan pada masa yang sama. Di sisi Akta Pembahagian 1958 dia waris yang sah dan namanya wajib disenaraikan. Di sisi mazhab Syafi’i dia bukan waris kepada ibu atau bapanya yang bukan Islam. Mahkamah Rayuan tidak menyelesaikan percanggahan ini dan memang tidak cuba berbuat demikian.

Apa yang patut dilakukan oleh seorang mualaf dengan bahagian yang diberikan undang-undang sivil kepadanya ialah soalan hukum yang berasingan. Soalan itu wajar dirujuk kepada pejabat mufti negeri masing-masing.

Arah sebaliknya, harta mualaf sendiri

Keputusan ini tidak mengubah kedudukan harta mualaf. Mahkamah Rayuan sendiri menyatakan bahawa jika yang dibahagikan itu harta Amira, Akta Pembahagian 1958 tidak terpakai kerana dia seorang Muslim.¹ Harta orang Islam dikecualikan oleh seksyen 2 akta itu.³ Ia dibahagikan secara faraid kepada waris yang beragama Islam. Keluarganya yang bukan Islam tidak mewarisinya.⁸

Pengajaran bagi keluarga dan pentadbir pusaka

Bagi keluarga bukan Islam, menggugurkan nama anak yang sudah memeluk Islam daripada permohonan pusaka kecil tidak dibenarkan oleh Akta Pembahagian 1958. Perintah yang dibuat tanpa namanya boleh diketepikan. Dalam kes ini balu menanggung kos RM30,000 di Mahkamah Rayuan.¹ Pegawai pusaka kecil pula wajib menentukan undang-undang yang terpakai kepada harta si mati sebelum menentukan siapa warisnya. Kewajipan itu dihuraikan dalam artikel seksyen 12(7) Akta 98 dan penentuan agama si mati.

Ibu bapa bukan Islam yang mahu hartanya dibahagikan dengan cara lain boleh membuat wasiat. Di Semenanjung Malaysia, Akta Wasiat 1959 membenarkan setiap orang yang sempurna akal melupuskan semua hartanya melalui wasiat. Akta itu tidak terpakai kepada wasiat orang Islam.¹⁰ Akta Pembahagian 1958 hanya terpakai kepada harta yang tidak dilupuskan oleh wasiat.³ Inilah jalan yang diiktiraf undang-undang, bukan menggugurkan nama seorang anak selepas kematian.

Bagi mualaf, keputusan ini menunjukkan bahawa namanya mesti disenaraikan dalam permohonan pusaka ibu atau bapanya yang bukan Islam. Jika namanya digugurkan dan dia bukan pihak dalam perbicaraan, perintah itu boleh dicabar di Mahkamah Tinggi melalui saman pemula.¹ Setiap keadaan berbeza, jadi dapatkan nasihat sebelum mengambil langkah.

Mualaf yang mahu meninggalkan sesuatu untuk ibu bapanya yang bukan Islam pula tidak boleh bergantung pada faraid. Muzakarah kali ke-61 memutuskan orang Islam boleh berwasiat kepada orang bukan Islam tidak melebihi satu pertiga daripada hartanya.⁸ Jalan hibah dan wasiat bagi mualaf dihuraikan dalam artikel mualaf dan keluarga bukan Islam, siapa mewarisi siapa.

Kesimpulan

Di sisi undang-undang sivil, anak yang memeluk Islam berhak menjadi waris kepada ibu atau bapanya yang bukan Islam. Mahkamah Rayuan memutuskan bahawa agama si mati yang menentukan undang-undang dan Akta Pembahagian 1958 tidak menyingkirkan waris kerana agamanya. Nama anak itu mesti disenaraikan. Perintah yang menggugurkannya boleh diketepikan.

Di sisi faraid pula, jumhur ulama dan mazhab Syafi’i berpandangan Muslim tidak mewarisi orang bukan Islam. Kedua-dua kedudukan ini wujud serentak di Malaysia. Keluarga yang berlainan agama patut merancang lebih awal, supaya kehendak setiap pihak terlaksana tanpa perlu ke mahkamah.