Seksyen 12(7) Akta 98 dan Penentuan Agama Si Mati

Pendahuluan

Menentukan agama si mati kedengaran seperti perkara pentadbiran semata-mata. Dalam pusaka kecil, ia sebenarnya keputusan pertama yang menentukan segala-galanya selepasnya.

Apa yang diperuntukkan?

Akta Harta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955 menyentuh soal agama si mati dua kali. Kedua-duanya berada dalam seksyen 12. Yang pertama ialah seksyen 12(4), yang mewajibkan pegawai memanggil keterangan apabila keadaan memerlukannya.¹

The Collector shall call evidence when necessary to ascertain the religious or customary law applicable to the devolution of the estate of the deceased.

Yang kedua ialah seksyen 12(7), yang menyatakan apa yang perlu dibuat dengan keterangan itu.¹

The Collector shall ascertain, in such manner as may be most appropriate, the law applicable to the devolution of the estate of the deceased, and shall decide who in accordance with that law are the beneficiaries and the proportions of their respective shares and interests.

Kedua-dua petikan di atas diambil daripada cetakan semula rasmi tahun 2006, jadi gelaran pegawainya masih Collector atau Pemungut. Gelaran itu sudah bertukar dua kali sejak itu. Mula-mula Akta A1331 tahun 2008 menggantikannya dengan Land Administrator atau Pentadbir Tanah.⁷ Kemudian Akta A1643 pada tahun 2022 menggantikan pula Land Administrator dengan Estate Distribution Officer, iaitu Pegawai Pembahagian Pusaka, di mana-mana sahaja perkataan itu muncul kecuali dalam takrif Land Administrator sendiri serta dalam seksyen 23, 24, 26B dan 26C.² Seksyen 12 tidak termasuk dalam pengecualian itu, jadi pegawai yang dimaksudkan dalam kedua-dua subseksyen ini hari ini ialah Pegawai Pembahagian Pusaka. Isi kewajipannya kekal sama. Pindaan itu berkuat kuasa pada 15 Julai 2024.³ Teks Akta 98 yang dikemas kini oleh Pejabat Peguam Negara setakat tarikh itu memang mencetak kedua-dua subseksyen dengan gelaran Estate Distribution Officer.⁸

Perhatikan bezanya. Seksyen 12(4) menyebut “religious or customary law” secara terus, iaitu undang-undang agama atau adat. Seksyen 12(7) pula menyebut “the law applicable” secara umum, lalu mewajibkan pegawai memutuskan siapa warisnya berserta kadar bahagian masing-masing. Digabungkan, kedua-duanya bermakna pegawai tidak boleh mula mengira sebelum soal agama diselesaikan.

Daripada penentuan itu, dua jalan terbuka. Sekiranya si mati beragama Islam, hartanya dibahagikan mengikut hukum faraid. Sekiranya dia bukan Islam, pembahagian dibuat mengikut Akta Pembahagian 1958.⁴ Susunan waris dan kadar dalam akta itu dihuraikan dalam pembahagian harta pusaka orang bukan Islam di Malaysia.

Akta Pembahagian mengecualikan orang Islam

Pemisahan dua rejim itu bukan amalan pentadbiran semata-mata. Akta Pembahagian 1958 sendiri mengeluarkan harta orang Islam daripada skopnya melalui seksyen 2.⁴

Nothing in this Act shall apply to the estate of any person professing the Muslim religion or shall affect any rules of Muslim law as varied by local custom in respect of the distribution of the estate of any such person. …

Jadi kedua-dua belah undang-undang bertemu pada titik yang sama. Akta 98 mewajibkan pegawai menentukan agama si mati, manakala Akta Pembahagian pula menolak sendiri kuasanya ke atas harta orang Islam. Itulah sebabnya penentuan agama menjadi keputusan yang terawal sekali, bukan perkara yang boleh ditangguhkan sehingga peringkat mengira bahagian.

Satu perincian lagi patut diketahui pembaca di luar Semenanjung. Seksyen 1(2) Akta Pembahagian menyatakan bahawa akta itu terpakai di Semenanjung Malaysia sahaja.⁴ Walau bagaimanapun, cetakan semula rasmi yang sama mencatat bahawa akta itu mula berkuat kuasa di Sarawak pada 12 Disember 1986 melalui P.U. (A) 446/1986, iaitu perintah yang melanjutkannya ke Sarawak dengan pengubahsuaian.⁵ Indeks Ordinan Sarawak yang disusun oleh Jabatan Peguam Besar Negeri Sarawak juga mencatat lanjutan itu meliputi seluruh negeri mulai 12 Disember 1986.⁶ Sabah pula tidak disebut dalam akta itu, jadi pembaca di Sabah perlu menyemak undang-undang yang terpakai di negeri itu bagi pusaka bukan Islam.

Kenapa ia penting?

Ia mengubah bahagian setiap waris

Ini bukan perbezaan teknikal. Ambil satu keluarga yang mempunyai seorang isteri, seorang anak lelaki dan seorang anak perempuan, sedangkan ibu bapa si mati sudah meninggal dunia lebih awal.

Di bawah faraid, isteri mengambil satu perlapan kerana si mati meninggalkan zuriat. Bakinya diambil oleh kedua-dua anak secara ’asabah dengan nisbah dua berbanding satu. Asal masalahnya 8, lalu ditashihkan kepada 24 kerana baki 7 tidak boleh dibahagi kepada tiga kepala tanpa pecahan.

Di bawah Akta Pembahagian pula, seksyen 6(1)(e) yang terpakai, kerana si mati meninggalkan pasangan dan zuriat tanpa ibu bapa.⁴

if an intestate dies leaving a spouse and issue but no parent or parents, the surviving spouse shall be entitled to one-third of the estate and the issue the remaining two-thirds

Isteri mengambil satu pertiga, manakala baki dua pertiga dibahagi sama rata antara kedua-dua anak tanpa mengira jantina. Angkanya diletakkan bersebelahan seperti berikut.

Waris	Faraid (24)	Faraid	Akta 300
Isteri	3	12.50%	33.33%
Anak lelaki	14	58.33%	33.33%
Anak perempuan	7	29.17%	33.33%

Waris yang sama, harta yang sama, hasil yang berbeza — hanya kerana satu penentuan di awal prosiding. Bahagian anak lelaki jatuh daripada 58.33 peratus kepada 33.33 peratus, manakala bahagian isteri melonjak daripada 12.50 peratus kepada 33.33 peratus. Atas harta bernilai RM600,000, bahagian anak lelaki itu berbeza sebanyak RM150,000 antara satu rejim dengan rejim yang satu lagi.

Pembahagian yang salah rejim boleh dicabar

Kalau agama si mati tersalah ditentukan, bukan satu bahagian sahaja yang terjejas. Keseluruhan pembahagian itu terdedah kepada cabaran di mahkamah, selepas harta mungkin sudah berpindah tangan. Laluan yang ada bagi waris yang tidak bersetuju dengan perintah pegawai dihuraikan dalam tidak setuju keputusan bicara pusaka kecil, apa pilihannya.

Ia menutup ruang pertikaian awal

Kadangkala waris sendiri tidak sepakat tentang status agama si mati. Menentukannya di peringkat awal, berdasarkan dokumen, mengelakkan pertikaian itu muncul semula selepas perintah dikeluarkan.

Cabaran sebenar di lapangan

Kes yang paling rumit ialah apabila si mati seorang mualaf dan keluarga asalnya tidak menerima status itu. Hukum pewarisan antara mualaf dengan keluarga asalnya dihuraikan dalam mualaf dan keluarga bukan Islam.

“Ada kes si mati mualaf, tapi keluarga asal enggan terima. Pegawai perlu bergantung kepada dokumen rasmi JPN atau sijil pengislaman. Jika tiada, ia boleh jadi rumit.”

— Tuan Seh Nilamuddin bin Hassan

Dalam keadaan begini, akta membenarkan pegawai menangguhkan perbicaraan dari semasa ke semasa jika dia menganggapnya perlu.⁸

Pengajarannya bukan untuk pegawai, tetapi untuk keluarga. Simpan dokumen pengislaman. Sijil yang tersimpan rapi hari ini menjimatkan bertahun-tahun pertikaian kemudian.

Kesimpulan

Kalau status agama si mati berkemungkinan dipersoalkan, sediakan kad pengenalan si mati berserta rekod Jabatan Pendaftaran Negara, sijil pengislaman sekiranya berkenaan, rekod Majlis Agama Islam negeri, serta apa-apa dokumen rasmi lain yang menyebut agama si mati.

Dokumen mengalahkan ingatan. Dalam prosiding pusaka, apa yang boleh ditunjukkan lebih berat daripada apa yang diingati.

Kredit: petikan Tuan Seh Nilamuddin bin Hassan dicatat pemilik laman ini daripada perkongsian beliau dalam sesi dalam talian.

Takrifan yang mendasari seksyen ini ada dalam seksyen 2 Akta 98. Apabila waris yang terlibat belum dewasa, lihat pula seksyen 10 Akta 98.