Seksyen 10 Akta 98: Pelantikan Penjaga dan Pemegang Amanah

Pendahuluan

Apabila seorang waris masih kecil ataupun tidak mampu menguruskan urusannya sendiri, dua orang dewasa muncul dalam fail pusaka yang sama. Seorang mewakili waris itu semasa perbicaraan dan seorang lagi memegang bahagiannya selepas perbicaraan.

Kedua-duanya kerap disangka satu orang dengan satu jawatan. Sangkaan itu menimbulkan masalah sebenar, kerana orang yang dilantik menyangka dirinya mempunyai kuasa yang dia tidak ada, manakala keluarga pula menyangka bahagian anak itu sudah selamat sedangkan langkah kedua belum dibuat.

Menurut Tuan Seh Nilamuddin bin Hassan, seksyen 10 memberi ruang kepada penjaga waris bawah umur ataupun waris yang tidak sempurna akal untuk hadir, menandatangani dan membuat keputusan, tetapi beza antara penjaga dengan pemegang amanah perlu jelas.

Artikel ini menetapkan beza itu mengikut peruntukannya dan menambah satu kategori ketiga yang dimasukkan pada tahun 2024.

Siapa yang boleh diwakili?

Sebelum peranan dibezakan, tiga kategori waris perlu dikenali, kerana orang yang dilantik bagi setiap satunya berlainan.

Kategori pertama ialah kanak-kanak, iaitu waris yang belum mencapai umur dewasa. Umur dewasa di Malaysia ialah lapan belas tahun, menurut seksyen 2 Akta Umur Dewasa 1971. ¹ Subseksyen 3(2) akta yang sama menetapkan seseorang disifatkan mencapai umur itu pada permulaan ulang tahun kelapan belas hari kelahirannya, bukan pada penghujungnya. ¹

Kategori kedua ialah orang yang tidak sempurna akal.

Kategori ketiga baharu dan ia belum dikenali ramai. Perenggan 3(e) Akta A1643 memasukkan takrif pesakit ke dalam seksyen 2 Akta 98, iaitu seseorang yang merupakan benefisiari tunggal, menghidap penyakit atau kecederaan yang serius ataupun terlantar dan tidak dapat menghadiri apa-apa prosiding di bawah akta itu. ²

Takrif itu sempit dan setiap unsurnya penting. Seseorang yang sakit teruk tetapi mempunyai waris lain dalam fail yang sama tidak termasuk, kerana syaratnya benefisiari tunggal.

Penjaga di bawah seksyen 10

Subseksyen 10(1) membenarkan Pegawai Pembahagian Pusaka, melalui perintah bertulis, melantik seseorang yang sesuai lagi patut menjadi penjaga bagi kanak-kanak ataupun orang tidak sempurna akal. ³

Perkataan yang menentukan skop jawatan itu ialah bagi maksud semua prosiding pembahagian pusaka di bawah akta ini. Kuasanya terikat kepada prosiding dan bukan kepada harta. ³

Kesan pelantikan itu pula dinyatakan dalam subseksyen yang sama. Segala prosiding tersebut berkesan serta mengikat semua orang yang berkenaan seolah-olah orang itu bukan kanak-kanak ataupun orang tidak sempurna akal. ³ Inilah yang menjadikan perbicaraan sah walaupun waris yang sebenar tidak boleh menandatangani apa-apa.

Dalam melantik penjaga, pegawai hendaklah mengambil kira undang-undang diri atau adat yang menyentuh kanak-kanak ataupun orang itu. ³ Bagi keluarga Islam, ini bermakna susunan penjagaan dalam enakmen keluarga Islam negeri masuk ke dalam pertimbangan pegawai dan bukan sekadar siapa yang paling lapang datang ke pejabat.

Sahabat wakil bagi pesakit

Bagi kategori pesakit, yang dilantik bukan penjaga. Seksyen 12 Akta A1643 memasukkan istilah next friend ke dalam subseksyen 10(1), iaitu sahabat wakil yang dilantik bagi pesakit. ²

Pertimbangan pelantikannya juga berlainan. Bagi penjaga, pegawai mengambil kira undang-undang diri atau adat. Bagi sahabat wakil, pegawai mengambil kira undang-undang diri atau adat serta apa-apa keadaan ataupun sebab perubatan yang menjadikan pesakit itu tidak mampu mewakili dirinya. ²

Tugasnya pula dihadkan dengan jelas. Subseksyen 10(3) yang baharu menetapkan bahawa sahabat wakil hendaklah membantu pesakit dalam apa-apa perkara berkaitan prosiding pembahagian pusaka, setakat yang tidak memudaratkan kepentingan pesakit itu. ²

Perkataan membantu itu sengaja dipilih. Sahabat wakil bukan pengganti yang mengambil alih keputusan, berbeza daripada penjaga bagi kanak-kanak.

Nota: teks Bahasa Melayu Akta A1643 sudah disemak pada 20 September 2026. Ia mengekalkan istilah guardian dan next friend dalam bahasa Inggeris, kerana akta ibu itu sendiri akta berbahasa Inggeris dan akta pindaan hanya menggantikan perkataan di dalamnya. Maka tiada istilah Bahasa Melayu yang rasmi bagi next friend dan sahabat wakil ialah terjemahan kerja.

Keadaan yang membawa penjaga ataupun sahabat wakil menjadi pempetisyen, iaitu pihak yang memfailkan petisyen itu sendiri, dihuraikan dalam artikel bila sahabat wakil atau penjaga boleh jadi pempetisyen.

Pemegang amanah selepas perintah

Di sinilah peranan kedua bermula dan ia bermula tepat apabila peranan penjaga tamat.

Subseksyen 13(2) sudah digantikan sepenuhnya oleh perenggan 15(a) Akta A1643. Versi baharunya menetapkan bahawa apabila petisyen melibatkan benefisiari yang seorang kanak-kanak ataupun orang tidak sempurna akal, pegawai hendaklah membuat dua perintah. Pertama, bahagian orang itu dalam harta tak alih didaftarkan atas nama seseorang yang sesuai sebagai pemegang amanah. Kedua, Pentadbir Tanah ataupun Pendaftar Hakmilik memasukkan kaveat bagi melindungi kepentingannya. ²

Tiga perkara berubah daripada versi lama. Orang tidak sempurna akal kini termasuk, sedangkan versi lama hanya menyebut kanak-kanak. Kaveat kini dimasukkan oleh Pentadbir Tanah ataupun Pendaftar Hakmilik atas perintah pegawai, bukan oleh pegawai sendiri. Dan perkataannya hendaklah, iaitu kewajipan dan bukan budi bicara.

Perlu diperhatikan bahawa subseksyen ini mengenai harta tak alih sahaja. Bagi wang pula, subseksyen 16(3) dan 16(4) mengarahkan jumlah yang tidak dapat dibayar didepositkan dengan Perbadanan, termasuk apabila orang yang berhak itu tidak mempunyai keupayaan di sisi undang-undang dan Perbadanan memegangnya sebagai pemegang amanah. ³

Pemegang amanah bagi tanah pula ialah seseorang yang sesuai pada pandangan pegawai.²

Perbandingan dua peranan

Aspek	Penjaga, seksyen 10	Pemegang amanah, subseksyen 13(2)
Tujuan	Mewakili waris dalam prosiding pembahagian	Memegang bahagian waris selepas pembahagian
Peruntukan	Subseksyen 10(1) dan 10(2)	Subseksyen 13(2) seperti digantikan pada 2024
Tempoh	Sepanjang prosiding sehingga perintah dibuat	Selepas perintah sehingga waris layak mengambil alih
Kuasa	Hadir, berhujah, bersetuju dan menandatangani bagi pihak waris	Memegang hakmilik atas nama dirinya sebagai pemegang amanah
Perlindungan	Prosiding mengikat seolah-olah waris bukan kanak-kanak	Kaveat dimasukkan oleh Pentadbir Tanah atau Pendaftar Hakmilik
Cara tamat	Selesai apabila pembahagian diputuskan	Apabila kaveat ditarik balik dan kepentingan dipindahkan

Jadual ini menyusun semula perbandingan asal dengan peruntukan bagi setiap baris. Perbezaan antara penjaga dalam prosiding dengan penjaga harta dalam mahkamah sivil pula dihuraikan dalam perbezaan penjaga ad litem dengan penjaga harta.

Bila bahagian diserahkan kepada waris?

Bahagian yang dipegang pemegang amanah tidak berpindah sendiri pada hari ulang tahun kelapan belas. Ia memerlukan satu permohonan.

Subseksyen 17(2) sebelum ini hanya menyebut satu keadaan, iaitu benefisiari bawah umur yang telah mencapai umur dewasa. Seksyen 20 Akta A1643 menambah keadaan kedua, iaitu orang tidak sempurna akal yang telah diperakui oleh Pegawai Perubatan Kerajaan bahawa dia tidak lagi seorang yang tidak sempurna akal. ²

Dalam kedua-dua keadaan itu, pegawai boleh sama ada menarik balik kaveat supaya pemegang amanah dapat memindahkan kepentingan itu kepada waris, ataupun membuat perintah memindahkan kepentingan itu daripada pemegang amanah kepada waris sebagai tuan punya. Dalam keadaan kedua, perintah menarik balik kaveat boleh dimasukkan dalam surat cara yang sama. ³

Pindaan 2024 juga menukar cara ia dilaksanakan. Pegawai kini meminta Pentadbir Tanah ataupun Pendaftar Hakmilik bertindak dan bukan bertindak sendiri ke atas daftar. ²

Permohonan itu dibuat di bawah subseksyen 17(1), iaitu permohonan berikutnya oleh pihak yang berkepentingan, sama ada bagi melantik pemegang amanah baharu, membuat perintah lanjut, ataupun menarik balik kaveat. ³

Bagi waris yang tidak sempurna akal, keadaannya lazimnya tidak pulih, jadi soalan yang lebih kerap timbul ialah sama ada bahagiannya boleh ditukar kepada wang semasa prosiding masih berjalan. Jawapannya ada dalam tebus bahagian waris nyanyuk kepada harta alih.

Jika pemegang amanah menyalahgunakan harta

Soalan ini wajar ditanya dan akta memberi jawapannya dalam seksyen 17 yang jarang disebut.

Bagi pemegang amanah, jalannya ialah subseksyen 17(1). Apabila perlu melantik pemegang amanah baharu, pihak yang berkepentingan boleh memohon kepada pegawai dan pegawai menyiasat serta memberi notis kepada pihak yang terjejas sebelum membuat perintah. ³

Jika orang yang sama juga pentadbir, subseksyen 17(3) membenarkan pegawai, atas apa-apa sebab yang difikirkannya patut dan pada bila-bila masa, sama ada atas usulnya sendiri ataupun atas permohonan mana-mana benefisiari atau pemiutang, membatalkan apa-apa pemberian pentadbiran yang dibuatnya. ³

Subseksyen yang sama membenarkan pegawai memerintahkan mana-mana pentadbir memfailkan akaun, ataupun membekalkan butiran lain mengenai pentadbiran pusaka itu. ³

Kuasa itu penting kerana ia tidak menuntut waris memfailkan saman sivil. Permohonan dibuat kepada pegawai yang sama, dalam fail yang sama dan ia boleh dibuat oleh mana-mana benefisiari termasuk waris yang baru mencapai umur dewasa. Tanda pentadbir yang tidak amanah serta tindakan lain yang terbuka kepada waris dihuraikan dalam pentadbir pusaka tidak amanah, apa tindakan waris.

Menurut Tuan Seh Nilamuddin, ada yang menyangka apabila seseorang menjadi penjaga, dia secara automatik menjadi pemilik harta. Itu silap besar, kerana penjaga hanya wakil semasa bicara dan bukan pemilik mutlak.

Kesimpulan

Dua peranan, dua peruntukan, dua tempoh. Penjaga di bawah seksyen 10 mewakili waris semasa prosiding dan kuasanya tamat apabila perintah dibuat. Pemegang amanah di bawah subseksyen 13(2) memegang bahagian waris selepas itu, sehingga waris layak mengambil alih sendiri.

Tiga perkara berubah pada 15 Julai 2024 dan ia belum masuk ke dalam kebanyakan penerangan yang beredar. Kategori pesakit ditambah berserta sahabat wakilnya, subseksyen 13(2) kini meliputi orang tidak sempurna akal dan mewajibkan kaveat dimasukkan oleh Pentadbir Tanah atau Pendaftar Hakmilik dan penyerahan bahagian kini merangkumi orang yang diperakui pulih oleh Pegawai Perubatan Kerajaan.

Satu perkara yang paling kerap terlupa ialah langkah terakhir. Bahagian yang dipegang pemegang amanah tidak berpindah sendiri apabila anak itu mencapai umur lapan belas tahun. Seseorang perlu memfailkan permohonan berikutnya dan tanpa itu nama pemegang amanah kekal pada geran bertahun-tahun lamanya.

Allahu a’lam.

Bagi keluarga yang mempunyai anak kurang upaya, satu perkara lain perlu dijelaskan dahulu, iaitu kurang upaya tidak sama dengan hilang keupayaan undang-undang. Kedudukannya dihuraikan dalam bapa penjaga harta anak OKU sampai bila.

Kaveat yang dimasukkan bagi melindungi bahagian kanak-kanak itu pula berlainan daripada kaveat persendirian di bawah Kanun Tanah Negara dan bezanya dihuraikan dalam kaveat persendirian dalam perwarisan harta.

Kredit: keterangan tentang beza penjaga dengan pemegang amanah dikongsikan oleh Tuan Seh Nilamuddin bin Hassan. Nombor peruntukan serta pindaan 2024 disemak kemudian pada teks akta yang dirujuk di atas.