Bila Sahabat Wakil atau Penjaga Boleh Jadi Pempetisyen

Pendahuluan

Petisyen pembahagian pusaka kecil perlu difailkan oleh seseorang. Biasanya waris sendiri yang membuatnya.

Tetapi ada keluarga yang warisnya tidak mampu berbuat demikian. Ada yang masih kanak-kanak, ada yang tidak sempurna akal dan ada yang terlantar sakit sehingga tidak dapat hadir ke mana-mana.

Pindaan 2024 menyelesaikan keadaan itu dengan memasukkan dua pihak baharu ke dalam senarai orang yang boleh memfailkan petisyen. Artikel ini menerangkan siapa mereka dan satu perkara yang kerap disalahfaham tentang salah seorang daripadanya.

Dua keadaan yang tidak sama

Perkara pertama yang perlu dibetulkan ialah tanggapan bahawa kedua-dua pelantikan itu untuk orang yang sama.

Akta membezakan dua kategori. Kanak-kanak dan orang yang tidak sempurna akal diwakili oleh seorang penjaga. Pesakit pula diwakili oleh seorang sahabat wakil.¹

Kedua-duanya berada dalam seksyen yang sama, tetapi ia bukan dua nama bagi benda yang sama. Memohon di bawah kategori yang salah bermakna memohon di bawah peruntukan yang salah.

Siapa pesakit mengikut akta?

Di sinilah salah faham yang paling kerap berlaku, termasuk dalam versi asal artikel ini sendiri.

Perkataan pesakit dalam akta tidak bermaksud pesakit mental. Takrifnya dimasukkan oleh pindaan 2024 dan ia berbunyi seseorang yang merupakan benefisiari tunggal, yang menghidap penyakit atau kecederaan yang serius ataupun yang terlantar dan tidak dapat menghadiri apa-apa prosiding di bawah akta itu.²

Setiap unsur dalam takrif itu menyempitkannya.

Unsur pertama ialah benefisiari tunggal. Sebaik ada nama kedua dalam fail yang sama, kategori ini tertutup, walau seteruk mana pun keadaan orang yang pertama. Sebabnya nama kedua itu boleh memfailkan petisyen.

Unsur kedua ialah keadaan fizikal, iaitu penyakit serius, kecederaan serius ataupun terlantar. Ketiadaan keupayaan akal tidak disebut langsung.

Unsur ketiga ialah ketidakupayaan menghadiri prosiding. Bukan ketidakupayaan memahami, tetapi ketidakupayaan hadir.

Maka orang yang tidak sempurna akal bukan pesakit dalam erti akta ini. Dia diwakili penjaga, di bawah kategori yang berasingan.

Apa yang sahabat wakil boleh buat?

Tugasnya dinyatakan dengan sempit dan hadnya dinyatakan dalam peruntukan yang sama.

Sahabat wakil hendaklah membantu pesakit dalam apa-apa perkara berkaitan prosiding pembahagian, setakat yang tidak memudaratkan kepentingan pesakit itu.¹

Perhatikan perkataan membantu. Sahabat wakil bukan menggantikan pesakit dan bukan mengambil alih haknya. Pesakit tetap benefisiari dan hartanya tetap hartanya.

Dalam melantik sahabat wakil, pegawai mengambil kira undang-undang diri atau adat, serta apa-apa keadaan ataupun sebab perubatan yang menyebabkan pesakit itu tidak dapat mewakili dirinya.¹

Pegawai yang melantik, bukan mahkamah

Satu pembetulan lagi yang perlu dibuat dengan jelas.

Di bawah Akta 98, yang melantik penjaga ataupun sahabat wakil ialah Pegawai Pembahagian Pusaka, melalui perintah bertulis, bagi maksud segala prosiding pembahagian di bawah akta itu.¹ Bukan mahkamah.

Mahkamah memang melantik penjaga harta, tetapi itu laluan yang lain sama sekali. Di bawah enakmen keluarga Islam, apabila tiada penjaga di sisi undang-undang, kewajipan melantik penjaga bagi perlindungan dan pemeliharaan harta kanak-kanak terletak pada mahkamah.³

Jadi dua laluan wujud serentak. Satu di pejabat pusaka bagi maksud prosiding pembahagian dan satu lagi di mahkamah bagi pengurusan harta kanak-kanak itu secara umum. Perbezaan penuh antara penjaga dengan pemegang amanah ada dalam artikel seksyen 10 Akta 98.

Peruntukan yang menjadikan mereka pempetisyen

Setakat ini semuanya tentang mewakili seseorang dalam prosiding. Soalan tajuk artikel ini berlainan, iaitu siapa yang boleh memulakan prosiding itu.

Jawapannya dalam seksyen 8. Sebelum pindaan, senarai pempetisyen ialah sesiapa yang mendakwa berkepentingan dalam pusaka sebagai benefisiari, pemiutang ataupun pembeli dan dalam keadaan tertentu penghulu, Pegawai Penempatan ataupun Perbadanan.⁴

Pindaan 2024 menggantikan hujung senarai itu. Perkataan yang bermula penghulu sehingga Perbadanan digantikan dengan Perbadanan atau Majlis atau penjaga atau sahabat wakil.⁴

Itulah asas kuasa bagi penjaga dan sahabat wakil bertindak sebagai pempetisyen.

Satu kekaburan yang patut diketahui

Perlu disebut secara terbuka bahawa lafaz baharu itu boleh dibaca dua cara, kerana perkataan yang digantikan berada selepas satu syarat.

Syarat itu ialah keadaan yang disebut dalam subseksyen 18(1), iaitu apabila seorang tuan punya tanah sudah mati dan tiada prosiding diambil dalam tempoh enam bulan dari tarikh kematian.⁵

Bacaan pertama ialah penjaga dan sahabat wakil hanya boleh memfailkan petisyen dalam keadaan enam bulan itu. Bacaan kedua ialah mereka anggota senarai pempetisyen yang berasingan dan syarat enam bulan itu tinggal melekat pada penghulu yang sudah dikeluarkan.

Saya tidak memilih satu bacaan, kerana itu tafsiran undang-undang. Dalam amalan, keadaan yang membawa keluarga kepada pelantikan ini memang selalunya keadaan yang sudah berlarutan lama, jadi perbezaan itu mungkin tidak timbul kerap. Tetapi sesiapa yang memfailkan lebih awal daripada enam bulan patut menyemaknya dengan pegawai terlebih dahulu.

Selepas perintah, bahagian kanak-kanak dikawal

Satu perkara lagi yang berlaku secara automatik dan keluarga patut mengetahuinya sebelum perbicaraan.

Apabila petisyen melibatkan benefisiari yang masih kanak-kanak ataupun tidak sempurna akal, pegawai hendaklah memerintahkan bahagian mereka dalam harta tak alih didaftarkan atas nama seorang yang sesuai sebagai pemegang amanah. Pegawai turut memerintahkan kaveat dimasukkan bagi melindungi kepentingan mereka.⁶

Perkataannya hendaklah, jadi ia wajib dan bukan pilihan. Harta itu tidak berpindah terus ke tangan kanak-kanak dan ia tidak pula kekal atas nama si mati.

Kesimpulan

Pindaan 2024 menyelesaikan satu masalah yang lama, iaitu keluarga yang warisnya tidak mampu memfailkan petisyen sendiri. Penjaga dan sahabat wakil kini tersenarai sebagai pempetisyen.

Yang mesti dijaga ialah memilih kategori yang betul. Kanak-kanak dan orang tidak sempurna akal diwakili penjaga. Pesakit diwakili sahabat wakil. Dan pesakit dalam akta ini bermaksud benefisiari tunggal yang sakit teruk ataupun terlantar sehingga tidak dapat hadir, bukan pesakit mental.

Yang melantik pula Pegawai Pembahagian Pusaka, bukan mahkamah, dan pelantikan itu hanya bagi maksud prosiding pembahagian tersebut. Pengurusan harta kanak-kanak secara umum ialah urusan mahkamah di bawah enakmen keluarga Islam dan itu permohonan yang berasingan.