Tebus Bahagian Waris Nyanyuk kepada Harta Alih, Adakah Dibenarkan?

Pendahuluan

Keluarga yang menguruskan pusaka selalunya mahu menyelesaikannya sekali gus.

Apabila seorang waris sudah nyanyuk, rancangan itu tersekat. Rumah tidak boleh dijual, geran tidak boleh ditukar nama dan seorang waris yang tidak dapat menandatangani apa-apa memegang sebahagian daripada tanah itu.

Jalan yang terlintas selalunya sama, iaitu bayar bahagiannya dengan tunai lalu teruskan. Jalan itu memang ada, tetapi ia bukan urusan keluarga dan ia mempunyai satu tetingkap masa yang ramai orang terlepas.

Soalan

Bolehkah bahagian seorang waris yang nyanyuk dalam sebuah rumah atau tanah ditebus dalam bentuk wang tunai?

Jawapan ringkas

Dibenarkan, tetapi bukan melalui persetujuan penjaganya.

Subseksyen 15(2) Akta 98 meletakkan persetujuan itu pada Pegawai Pembahagian Pusaka dan hanya apabila semua waris dewasa sudah bersetuju serta pada pendapatnya ia demi kepentingan waris tersebut.

Yang paling penting diketahui ialah masanya. Selagi prosiding pusaka masih berjalan, jalan ini terbuka. Selepas bahagian itu terletak hak, menjualnya memerlukan Mahkamah Tinggi di bawah Akta Kesihatan Mental 2001 dan di situ jalannya jauh lebih panjang.

Nyanyuk bukan istilah undang-undang

Perkataan nyanyuk tidak wujud dalam Akta 98. Yang wujud ialah orang tidak sempurna akal.

Perbezaan itu bukan soal bahasa. Nyanyuk menerangkan keadaan perubatan, manakala tidak sempurna akal menerangkan keupayaan di sisi undang-undang dan bukan setiap orang tua yang pelupa jatuh ke dalam kategori kedua itu.

Satu lagi kategori perlu dipisahkan supaya tidak bercampur. Pindaan 2024 memperkenalkan pesakit, iaitu benefisiari tunggal yang menghidap sakit berat, cedera parah ataupun terlantar sehingga tidak dapat menghadiri prosiding dan dia diwakili oleh sahabat wakil.¹

Pesakit itu orang yang berkeupayaan tetapi tidak berdaya hadir. Orang tidak sempurna akal pula tidak berkeupayaan dan dia diwakili oleh penjaga melalui Borang H. Dua kategori, dua borang dan dua sebab yang berlainan. Cara pelantikan kedua-duanya dihuraikan dalam bila sahabat wakil atau penjaga boleh jadi pempetisyen.

Soalan sama ada seseorang waris itu sudah hilang keupayaan pada masa dia menandatangani sesuatu borang pula soalan yang berasingan dan ia dibincangkan dalam waris nyanyuk dan risiko cabaran masa depan.

Kenapa waris itu tidak boleh bersetuju sendiri?

Asasnya sama dalam syarak dan dalam undang-undang bertulis.

رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلاَثَةٍ عَنِ النَّائِمِ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ وَعَنِ الصَّبِيِّ حَتَّى يَحْتَلِمَ وَعَنِ الْمَجْنُونِ حَتَّى يَعْقِلَ

“Pena diangkat daripada tiga golongan, iaitu orang yang tidur sehingga dia bangun, kanak-kanak sehingga dia bermimpi dan orang yang hilang akal sehingga dia kembali berakal.”

Perhatikan hujung hadis itu.² Lafaznya sehingga dia kembali berakal, bukan selama-lamanya. Keadaan ini boleh berubah dan undang-undang Malaysia pun mengiktiraf kemungkinan itu sebagaimana akan disebut di bawah.

Undang-undang bertulis pula meletakkan syaratnya dalam subseksyen 15(1), iaitu pembahagian mengikut persetujuan memerlukan persetujuan semua benefisiari yang dewasa lagi sempurna keupayaan.³ Seorang waris yang tidak sempurna akal tidak termasuk dalam kiraan itu.

Siapa sebenarnya yang bersetuju bagi pihaknya?

Di sinilah salah faham yang paling kerap berlaku, termasuk dalam versi asal artikel ini.

Ramai menyangka penjaga yang dilantik itu memberi persetujuan bagi pihak waris tersebut. Bukan. Subseksyen 15(2) meletakkannya pada pegawai, iaitu pegawai boleh bersetuju bagi pihak benefisiari yang belum dewasa ataupun tidak sempurna keupayaan.³

Dua syarat mengikat kuasa itu dan kedua-duanya perlu wujud serentak. Semua benefisiari dewasa mesti sudah bersetuju, dan pada pendapat pegawai persetujuan itu mesti demi kepentingan benefisiari berkenaan.³

Ujiannya kepentingan waris yang nyanyuk itu, bukan kemudahan keluarganya.

Peranan penjaga pula berlainan. Dia dilantik di bawah seksyen 10 bagi maksud prosiding pembahagian pusaka, iaitu mewakili waris itu dalam prosiding supaya prosiding tersebut mengikat.¹ Perbezaan itu perlu difahami kerana ia menentukan siapa yang sebenarnya bertanggungjawab apabila nilai tebusan dipersoalkan kemudian.

Peruntukan yang membenarkan tebusan

Peruntukannya perenggan 15(4)(bb).

Pegawai boleh memerintahkan bahagian tak ternyata seorang benefisiari dalam tanah diserahkan kepada benefisiari yang lain dan benefisiari yang lain itu membayar kepadanya jumlah wang yang ditentukan oleh pegawai sebagai nilai bahagian tak ternyata tersebut.⁴

Perhatikan ukurannya, kerana versi asal artikel ini menyatakannya dengan salah. Versi asal menulis nilai tebusan mesti setara ataupun lebih tinggi daripada nilai semasa. Akta menyebut satu ukuran sahaja, iaitu nilai yang ditentukan pegawai. Tiada margin, tiada tambahan dan tiada pampasan masa yang disebut. Kesilapan yang sama sudah dibetulkan dalam tebus bahagian waris bawah umur.

Provisonya meletakkan dua syarat sebelum perintah boleh dibuat. Pegawai mesti terlebih dahulu memaklumkan benefisiari berkenaan terma perintah yang dicadangkan dan pembeli mesti sudah mendepositkan wang itu.⁴

Syarat kedua itu yang paling melindungi waris nyanyuk. Wang masuk dahulu, barulah perintah dibuat, jadi tiada ruang bagi janji keluarga yang tidak ditunaikan.

Sejak 15 Julai 2024, wang itu didepositkan dengan Perbadanan, iaitu Amanah Raya Berhad dan bukan lagi dengan Pentadbir Tanah.⁴ Bagi waris yang tidak berkeupayaan, perubahan itu memihak kepadanya. Wangnya berada dalam simpanan sebuah perbadanan amanah, bukan dalam akaun sesiapa.

Peruntukan yang berasingan menguatkan lagi kedudukan itu. Wang yang tidak dapat dibayar hendaklah didepositkan dengan Perbadanan yang memegangnya sebagai pemegang amanah dan keadaan itu disebut termasuk apabila orang yang berhak tidak mempunyai keupayaan di sisi undang-undang.⁵

Perlindungan yang baharu dan kebanyakan orang belum tahu

Bahagian ini yang paling berguna dalam keseluruhan artikel.

Sebelum 15 Julai 2024, subseksyen 13(2) Akta 98 hanya melindungi benefisiari kanak-kanak. Bahagiannya dalam harta tak alih didaftarkan atas nama pemegang amanah dan kaveat dimasukkan. Waris yang tidak sempurna akal tiada perlindungan yang setara dalam peruntukan itu.

Pindaan 2024 menggantikan subseksyen tersebut sepenuhnya. Lafaz barunya meliputi seorang kanak-kanak atau orang tidak sempurna akal dan bagi kedua-duanya pegawai hendaklah memerintahkan bahagian itu didaftarkan atas nama seorang yang sesuai sebagai pemegang amanah, dengan kaveat dimasukkan bagi melindungi kepentingannya.¹

Perkataan hendaklah itu penting. Ia bukan budi bicara.

Maka waris nyanyuk hari ini mempunyai perlindungan yang tidak ada padanya sebelum 15 Julai 2024. Sesiapa yang bersandar kepada nasihat lama tentang perkara ini sedang bersandar kepada kedudukan yang sudah berubah.

Apabila keadaannya pulih

Satu lagi peruntukan baharu jarang disebut dan ia menjawab kebimbangan yang munasabah.

Dahulu subseksyen 17(2) hanya menyebut benefisiari bawah umur yang sudah mencapai umur dewasa. Pindaan 2024 menambah keadaan orang tidak sempurna akal yang telah diperakui oleh Pegawai Perubatan Kerajaan bahawa dia tidak lagi seorang yang tidak sempurna akal.⁵

Dalam keadaan itu, pegawai boleh menarik balik kaveat supaya pemegang amanah memindahkan kepentingan itu kepadanya, ataupun terus memerintahkan pemindahan itu.⁵

Perlu dinyatakan dengan jujur bahawa demensia lazimnya tidak berundur. Tetapi tidak setiap orang yang diisytiharkan tidak sempurna akal menghidap demensia. Ada keadaan yang memang pulih dan kini ada peruntukannya.

Kenapa masanya sangat penting?

Inilah sebab utama keluarga patut menyelesaikan perkara ini dalam prosiding pusaka, bukan selepasnya.

Selagi pusaka belum dibahagikan, kuasa bertindak bagi pihak waris nyanyuk itu ada pada Pegawai Pembahagian Pusaka melalui subseksyen 15(2) dan urusannya selesai dalam prosiding yang sama.

Selepas bahagian itu terletak hak atas namanya, keadaan bertukar sepenuhnya. Pegawai pusaka tidak lagi mempunyai kuasa ke atasnya. Yang berkuasa ialah Mahkamah Tinggi di bawah Bahagian X Akta Kesihatan Mental 2001.⁶

Jalannya seperti berikut. Mahkamah mengarahkan siasatan, memutuskan sama ada orang itu tidak mampu mengurus dirinya dan hal ehwalnya, kemudian boleh melantik jawatankuasa bagi hartanya.⁶

Kemudian datang peruntukan yang menghentikan kebanyakan keluarga.

Kuasa pengurusan jawatankuasa itu tidak meliputi penjualan atau pencagaran harta tersebut, mahupun penyewaan harta tak alih melebihi tiga tahun.⁶ Untuk menjual, cadangan itu perlu melalui siasatan Pendaftar Mahkamah Tinggi, yang kemudiannya melaporkan kepada Mahkamah untuk perintah.⁶

Bandingkan kedua-dua jalan itu. Yang satu satu perintah dalam prosiding yang memang sedang berjalan. Yang satu lagi satu siasatan mahkamah, satu pelantikan jawatankuasa dan satu lagi siasatan Pendaftar sebelum jualan dibenarkan.

Kedudukan penuh tentang mahkamah mana yang betul bagi pelantikan penjaga harta orang dewasa dihuraikan dalam penjaga harta anak OKU, mahkamah yang mana.

Apa asas syaraknya dalam fiqh?

Kaedah yang terpakai di sini bukan kaedah yang jauh, sebaliknya kaedah yang asal usulnya memang tentang keadaan ini.

تَصَرُّفُ الْإِمَامِ عَلَى الرَّعِيَّةِ مَنُوطٌ بِالْمَصْلَحَةِ

“Tindakan pemerintah terhadap rakyat terikat kepada maslahah.”

Al-Suyuti menyandarkan kaedah ini kepada al-Syafii dan lafaz al-Syafii itu sendiri yang paling menjelaskannya, iaitu kedudukan pemerintah terhadap rakyat seperti kedudukan wali terhadap anak yatim.⁷

Perhatikan arah perbandingannya. Al-Syafii tidak mengumpamakan wali dengan pemerintah, sebaliknya mengumpamakan pemerintah dengan wali, kerana kedudukan wali terhadap harta orang yang tidak berkeupayaan itulah yang sudah sedia difahami.

Maka ukuran yang sama terpakai kepada pegawai yang bersetuju bagi pihak waris nyanyuk. Dia bukan pemilik harta itu dan bukan wakil keluarga. Dia bertindak bagi pihak seorang yang tidak dapat bersuara dan tindakannya hanya sah setakat ia terikat kepada kepentingan orang tersebut.

Undang-undang bertulis menyebut perkara yang sama dengan lafaznya sendiri dalam subseksyen 15(2), iaitu persetujuan itu mesti demi kepentingan benefisiari berkenaan.³

Apa yang keluarga patut sediakan?

Empat perkara dan ketiga-tiga yang pertama patut siap sebelum hari bicara.

Laporan perubatan semasa. Ia asas kepada dapatan pegawai bahawa waris itu seorang yang tidak sempurna akal. Tanpa dokumen itu, pegawai tiada asas untuk bertindak di bawah subseksyen 15(2) mahupun seksyen 10.

Pelantikan penjaga melalui Borang H. Bukan surat keluarga dan bukan persetujuan lisan. Borang H ialah borang rasmi pelantikan penjaga di bawah seksyen 10.

Penilaian harta. Pegawai yang menentukan nilai bahagian itu, jadi laporan penilaian yang teratur memberikannya asas dan memberi keluarga sesuatu untuk dirujuk sekiranya nilai itu dipersoalkan kemudian.

Wang belian yang sudah sedia. Perintah tidak akan dibuat sebelum wang itu didepositkan, jadi keluarga yang datang dengan niat sahaja akan pulang tanpa perintah.

Keputusan pegawai kemudiannya direkodkan dalam Borang E, iaitu perintah pembahagian. Versi asal artikel ini menyebut Borang F dan itu tersilap kerana Borang F ialah surat kuasa mentadbir. Senarai penuh borang ada dalam borang-borang di bawah Akta Harta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955.

Jurang yang masih terbuka

Beberapa jurang kekal walaupun selepas pindaan 2024, antaranya ambang kelihatan dalam subseksyen 10(1) yang tidak menetapkan apa-apa bukti perubatan, penilaian yang tidak diwajibkan bebas dan sebab nilai yang tidak wajib direkodkan.¹

Kesemuanya perkara dasar dan bukan kedudukan undang-undang semasa, jadi ia dikumpulkan berasingan dalam lima cadangan bagi tebus bahagian waris tidak berkeupayaan supaya pembaca artikel ini tidak tersilap sangka ia kewajipan sedia ada.

Kesimpulan

Menebus bahagian waris nyanyuk bukan perkara terlarang. Akta menyediakan jalannya dan sejak 2024 jalan itu disertai perlindungan yang lebih kemas daripada sebelumnya.

Tetapi tiga perkara perlu betul. Persetujuan datang daripada pegawai dan bukan daripada penjaga. Nilainya ditentukan pegawai tanpa margin. Wangnya masuk sebelum perintah dibuat, ke dalam simpanan Amanah Raya Berhad.

Yang paling menentukan ialah masa. Selesaikan dalam prosiding pusaka dan ia satu perintah. Tunggu sehingga bahagian itu terletak hak dan ia menjadi satu siasatan Mahkamah Tinggi diikuti satu lagi siasatan Pendaftar sebelum jualan dibenarkan.

Bagi keluarga yang mempunyai waris yang sedang merosot keadaannya, itulah sebab urusan pusaka tidak patut ditangguhkan. Tetingkap yang paling mudah itu terbuka semasa prosiding dan ia tertutup apabila prosiding selesai.

Kredit: keterangan bahawa waris yang tidak sempurna akal tidak boleh melepaskan bahagiannya sendiri dan perlu diwakili, serta bahawa tebus bahagian ialah mekanisme menggantikan bentuk harta dan bukan alasan menolak hak, dikongsikan oleh Tuan Seh Nilamuddin bin Hassan. Peruntukan akta serta kedudukan di bawah Akta Kesihatan Mental 2001 disemak sendiri pada teks rasmi.