Lima Cadangan bagi Tebus Bahagian Waris Tidak Berkeupayaan

Pendahuluan

Artikel ini cadangan, bukan undang-undang. Tiada satu pun daripada lima perkara di bawah yang menjadi kewajipan hari ini. Pegawai juga tidak boleh diminta melaksanakannya atas alasan ia tertulis di sini.

Sebabnya perlu dinyatakan. Apabila seorang waris kehilangan bahagiannya dalam rumah keluarga dan menerima wang sebagai gantinya, sedangkan dia sendiri tidak hadir, tidak berunding dan tidak menandatangani apa-apa, segala-galanya diputuskan oleh orang lain bagi pihaknya.

Dua jenis waris berada dalam keadaan itu. Yang belum dewasa dan yang tidak sempurna akal. Undang-undang meletakkan kedua-duanya dalam peruntukan yang sama, iaitu subseksyen 15(2) dan cadangan dalam artikel ini terpakai kepada kedua-duanya melainkan dinyatakan sebaliknya.³

Kedudukan undang-undang semasa dihuraikan dalam dua artikel yang berasingan, iaitu bolehkah bahagian waris bawah umur ditebus dan tebus bahagian waris nyanyuk kepada harta alih.

Apa yang undang-undang sudah sediakan?

Cadangan yang baik bermula dengan mengakui apa yang sudah ada, supaya ia tidak mencadangkan sesuatu yang memang wujud.

Waris itu tidak boleh bersetuju sendiri. Pegawai yang bersetuju bagi pihaknya dan hanya apabila semua waris dewasa sudah bersetuju serta pada pendapat pegawai persetujuan itu demi kepentingan waris tersebut.³

Pegawai juga boleh menolak keseluruhan pembahagian apabila pada pandangannya ia tidak adil atau tidak saksama.³

Bahagiannya dalam harta tak alih pula wajib didaftarkan atas nama pemegang amanah yang sesuai, berserta kaveat.⁴

Dan bagi tebus bahagian itu sendiri, tiada perintah boleh dibuat melainkan pegawai sudah memaklumkan terma cadangannya, dan wang itu sudah didepositkan.¹

Empat perlindungan itu bukan sedikit. Cadangan di bawah bertujuan menutup jurang yang tinggal, bukan menggantikannya.

Dua jurang yang sudah ditutup

Perkara ini patut dicatat kerana ia menunjukkan jurang memang boleh ditutup.

Wang belian kini masuk ke Amanah Raya. Dahulu ia didepositkan dengan Pentadbir Tanah. Sejak 15 Julai 2024, ia didepositkan dengan Perbadanan, iaitu Amanah Raya Berhad.¹ Wang waris itu kini berada dalam simpanan sebuah perbadanan amanah yang tertakluk kepada pengawasannya sendiri.

Waris tidak sempurna akal kini dilindungi pemegang amanah dan kaveat. Ini yang paling kurang diketahui. Subseksyen 13(2) yang lama hanya menyebut benefisiari kanak-kanak, jadi waris tidak sempurna akal tiada perlindungan setara. Pindaan 2024 menggantikan subseksyen itu dengan lafaz yang meliputi kanak-kanak atau orang tidak sempurna akal.⁴

Perlindungan itu berumur belum dua tahun setengah.

Lima cadangan yang masih terbuka

Kelima-limanya berasingan dan tuan boleh menerima satu tanpa menerima yang lain.

Bukti keupayaan yang ditetapkan

Cadangan ini khusus bagi waris tidak sempurna akal dan ia yang paling asas antara kelima-limanya kerana ia menyentuh pintu masuk kepada segala-galanya yang lain.

Subseksyen 10(1) membenarkan pegawai bertindak apabila seseorang adalah atau kelihatan seorang kanak-kanak atau orang tidak sempurna akal.⁵

Bagi kanak-kanak, ambang itu tidak menimbulkan masalah. Umur boleh disemak pada kad pengenalan dan jawapannya objektif.

Bagi orang tidak sempurna akal, perkataan kelihatan itu ambang yang sangat rendah dan akta tidak menetapkan apa-apa bukti yang perlu dikemukakan bagi menyokong dapatan tersebut.

Bandingkan dengan Akta Kesihatan Mental 2001. Di sana, sebelum seseorang boleh diisytiharkan tidak mampu mengurus hal ehwalnya, Mahkamah Tinggi mengarahkan satu siasatan, boleh menghendaki orang itu diperiksa oleh pakar psikiatri yang mesti mempertimbangkan sifat serta darjah keadaannya dan kerumitan hartanya, kemudian Mahkamah membuat dapatan formal.⁶

Dua ambang bagi satu dapatan yang sama dan yang lebih rendah itu digunakan pada saat waris tersebut kehilangan suara dalam urusan hartanya sendiri.

Cadangannya bukan memindahkan urusan ini ke Mahkamah Tinggi, kerana itu akan melumpuhkan pusaka kecil. Cadangannya ialah laporan perubatan semasa diwajibkan sebagai syarat sebelum pegawai membuat dapatan bahawa seseorang waris itu tidak sempurna akal dan sebab dapatan itu dicatat.

Perlu dinyatakan bahawa pindaan 2024 sudah pun memperkenalkan piawai perubatan bagi arah yang bertentangan. Subseksyen 17(2) kini menyebut orang tidak sempurna akal yang telah diperakui oleh Pegawai Perubatan Kerajaan bahawa dia tidak lagi seorang yang tidak sempurna akal.⁵

Jadi undang-undang sudah menuntut perakuan perubatan untuk mengembalikan keupayaan seseorang, tetapi tidak menuntut apa-apa untuk menafikannya pada mulanya. Cadangan ini hanya meminta ambang yang sama pada kedua-dua arah.

Penilaian yang bebas

Perenggan 15(4)(bb) menyerahkan penentuan nilai kepada pegawai, tanpa menetapkan bagaimana nilai itu perlu diperoleh.¹

Dalam amalan, penilaian oleh penilai berdaftar ataupun penilaian JPPH memang lazim digunakan. Tetapi ia amalan, bukan kewajipan berkanun dan amalan boleh berbeza antara pejabat.

Cadangannya ialah penilaian bebas diwajibkan bagi setiap tebus bahagian yang melibatkan waris yang tidak boleh bersetuju sendiri dan hanya bagi kes sedemikian. Mewajibkannya bagi semua kes akan melambatkan fail yang semua warisnya dewasa dan bersetuju, tanpa melindungi sesiapa.

Sebab mengkhususkannya mudah. Dalam kes biasa, waris yang tidak berpuas hati dengan nilai boleh membantah sendiri. Kanak-kanak tidak boleh dan waris yang tidak sempurna akal juga tidak boleh.

Mengambil kira tempoh menunggu

Cadangan inilah yang paling rumit antara kelima-limanya. Ia perlu berhadapan dengan satu fakta yang tidak boleh dielakkan.

Masalahnya benar. Bahagian waris itu dipegang oleh pemegang amanah sehingga dia berkeupayaan. Sekiranya seorang kanak-kanak berumur lapan tahun ketika perintah dibuat, wang itu dipegang sepuluh tahun. Nilai sebenar wang pada tahun kelapan belas bukan nilai yang sama pada tahun kelapan.

Bagi waris tidak sempurna akal, soalan itu bertambah satu lapisan. Tempoh menunggu kanak-kanak ada penghujungnya, iaitu umur lapan belas tahun. Tempoh menunggu waris tidak sempurna akal mungkin tiada penghujungnya dan wang itu boleh berakhir sebagai harta pusakanya sendiri tanpa pernah sampai ke tangannya.

Cadangan asal ialah menambah margin peratusan ke atas nilai tebusan. Tetapi di sinilah faktanya.

Parlimen baru sahaja memansuhkan mekanisme yang mengambil kira masa. Sebelum 15 Julai 2024, perenggan 15(4)(a) dan 15(4)(b) membenarkan faedah pada kadar yang adil tidak melebihi lima peratus setahun. Pindaan 2024 memotong frasa itu daripada kedua-dua perenggan.²

Itulah satu-satunya mekanisme dalam seksyen 15 yang pernah mengambil kira peredaran masa dan ia sudah tiada.

Maka mencadangkan margin peratusan hari ini bermakna mencadangkan supaya sebahagian daripada apa yang baru dimansuhkan itu dikembalikan. Cadangan itu tidak boleh dibuat tanpa menjawab dua soalan dahulu.

Soalan pertama, adakah pemansuhan itu disengajakan bagi menutup ruang riba. Sekiranya ya, mana-mana cadangan yang berbentuk kadar peratusan tahunan akan menghadapi bantahan yang sama.

Soalan kedua, sekiranya begitu, apakah bentuk lain yang boleh mengambil kira tempoh menunggu tanpa menjadi faedah. Antara yang boleh difikirkan ialah penilaian semula pada tarikh penyerahan dan bukan pada tarikh perintah, ataupun pelaburan patuh syariah ke atas wang yang dipegang amanah supaya pulangannya mengikut pulangan sebenar dan bukan kadar yang ditetapkan.

Artikel ini tidak menjawab kedua-dua soalan itu, kerana ia soalan fiqh dan soalan dasar sekali gus.

Borang khas bagi kes waris tidak berkeupayaan

Tiada borang khusus bagi tebus bahagian yang melibatkan waris sedemikian. Persetujuan waris dewasa dinyatakan dalam Borang DDA, iaitu Surat Persetujuan di bawah Peraturan 4A, tetapi borang itu borang persetujuan dan bukan borang tebus bahagian.

Cadangannya ialah satu borang khusus yang mengumpulkan perkara yang berkaitan di satu tempat, iaitu umur ataupun keadaan perubatannya, nilai bahagiannya, asas penilaian itu, nama pemegang amanah yang dicadangkan dan bukti deposit.

Faedahnya bukan kepada pegawai tetapi kepada waris itu sendiri, bertahun kemudian. Apabila dia berkeupayaan dan ingin mengetahui bagaimana bahagiannya dinilai, semuanya berada pada satu helai. Bagi waris yang tidak pulih pula, warisnya sendiri yang akan bertanya soalan yang sama.

Justifikasi nilai direkodkan

Perenggan 15(4)(bb) menghendaki pegawai menentukan nilai, tetapi tidak menghendakinya menyatakan sebab nilai itu.¹

Cadangannya ialah justifikasi nilai direkodkan dalam nota perbicaraan bagi kes yang melibatkan waris yang tidak boleh bersetuju sendiri.

Ini yang paling murah antara kelima-limanya. Ia tidak memerlukan pindaan akta, tidak menambah kos kepada keluarga dan tidak melambatkan fail. Ia hanya memerlukan satu perenggan ditulis.

Dan ia yang paling berguna apabila sesuatu dipertikaikan kemudian, kerana tanpa rekod itu tiada sesiapa dapat mengetahui bagaimana angka tersebut sampai.

Apa yang cadangan ini tidak boleh buat?

Satu perkara perlu ditegaskan supaya artikel ini tidak disalahgunakan.

Pegawai tidak boleh melaksanakan mana-mana cadangan di atas atas alasan ia tertulis di sini. Pegawai terikat dengan akta dan menambah syarat yang tiada dalam akta boleh menjadikan perintahnya boleh dicabar.

Keluarga juga tidak boleh menuntut mana-mana cadangan ini sebagai hak. Yang boleh dituntut ialah apa yang memang ada dalam akta, iaitu empat perlindungan dalam bahagian kedua artikel ini.

Cadangan ini ditujukan kepada pihak yang berkuasa meminda, bukan kepada pegawai di kaunter.

Kesimpulan

Akta 98 sudah melindungi waris yang tidak boleh bersetuju sendiri melalui empat perkara, iaitu kelulusan pegawai bagi pihaknya dengan ujian kepentingan, kuasa menolak pembahagian yang tidak saksama, kewajipan mendaftarkan bahagiannya atas nama pemegang amanah berserta kaveat, serta wang belian yang mesti didepositkan sebelum perintah dibuat.

Lima jurang masih terbuka, iaitu bukti keupayaan yang tidak ditetapkan, penilaian yang tidak diwajibkan bebas, tempoh menunggu yang tidak lagi diambil kira sejak siling faedah dimansuhkan, ketiadaan borang khusus, serta justifikasi nilai yang tidak wajib direkodkan.

Yang paling mudah diperbaiki ialah yang terakhir, kerana ia tidak memerlukan pindaan akta. Yang paling asas ialah yang pertama, kerana ia menentukan siapa yang tergolong dalam kategori ini pada mulanya. Yang paling sukar ialah yang ketiga, kerana ia memerlukan jawapan kepada soalan fiqh sebelum ia boleh menjadi soalan dasar.

Bagi keluarga yang sedang berhadapan dengan keadaan ini hari ini dan bukan menanti dasar berubah, kedudukan semasa bahagian anak bawah umur serta siapa yang memegangnya dihuraikan dalam cara pembahagian pusaka kanak-kanak bawah umur.