Perbezaan Penjaga Ad Litem dengan Penjaga Harta

Pendahuluan

Ramai menyangka penjaga ad litem itu penjaga harta bagi kanak-kanak ataupun orang yang tidak sempurna akal. Ia bukan.

Kedua-duanya menjawab dua keperluan yang berlainan sama sekali. Satu mewakili orang itu dalam prosiding. Satu lagi memegang hartanya. Artikel ini menjelaskan bezanya dan mengemas kini satu istilah yang sudah bertukar.

Istilah itu sudah bertukar

Perkara ini perlu dinyatakan awal supaya pembaca tidak buntu di kaunter mahkamah.

Kaedah-Kaedah Mahkamah 2012 tidak menggunakan istilah penjaga ad litem dalam badan kaedahnya langsung. Aturan 76 menggunakan istilah wakil litigasi, iaitu litigation representative.¹

Istilah guardian ad litem hanya tinggal pada satu nama borang dalam senarai borang, iaitu Borang 188 tentang persetujuan sahabat wakil ataupun penjaga ad litem bagi orang kurang upaya.¹

Jadi konsepnya kekal sama, cuma namanya sudah dikemas kini.

Siapa itu wakil litigasi?

Ia orang yang mewakili seseorang yang tidak berupaya melindungi kepentingannya sendiri dalam prosiding undang-undang.

Aturan 76 mentakrifkan person under disability sebagai seorang kanak-kanak ataupun pesakit dan pesakit pula bermaksud orang yang terganggu mentalnya dalam erti Akta Kesihatan Mental 2001.¹

Kaedah 2(1) menetapkan bahawa orang kurang upaya tidak boleh memulakan tindakan, membuat tuntutan, membela diri, membuat tuntutan balas, mencelah dalam mana-mana prosiding, ataupun hadir dalam prosiding di bawah penghakiman yang disampaikan kepadanya, kecuali melalui wakil litigasinya.¹

Dua perkara lagi perlu diketahui. Wakil litigasi hendaklah bertindak melalui seorang peguam cara.¹ Dan perintah melantiknya tidak diperlukan dalam kes biasa, kecuali dalam keadaan tertentu yang dinyatakan kaedah 6.¹

Fokusnya prosiding itu sahaja. Dia tidak mempunyai kuasa menguruskan ataupun mengawal harta orang yang diwakilinya.

Siapa itu penjaga harta?

Penjaga harta pula menguruskan serta menjaga harta orang yang tidak berupaya menguruskannya sendiri.

Bagi orang Islam di Selangor, susunannya ditetapkan seksyen 89 enakmen undang-undang keluarga Islam. Bapa ialah penjaga hakiki yang pertama dan utama bagi diri dan harta anaknya yang belum dewasa. Apabila bapa meninggal dunia, hak itu turun mengikut susunan, iaitu datuk lelaki sebelah bapa, kemudian wasi yang dilantik menurut wasiat bapa, kemudian wasi kepada wasi bapa dan seterusnya.²

Di sini satu samaan perlu dibetulkan. Penjaga harta bukan perkataan lain bagi wasi. Wasi yang dilantik bapa hanyalah salah seorang dalam susunan itu, iaitu selepas bapa dan selepas datuk sebelah bapa. Dua istilah, dua perkara.

Kuasanya pula terhad. Subseksyen 90(1) menetapkan penjaga di sisi undang-undang tidak mempunyai apa-apa kuasa menjual harta tak alih kecuali dalam lapan hal yang disenaraikan.²

Apabila tiada penjaga di sisi undang-undang, subseksyen 91(1) meletakkan kewajipan melantik penjaga ke atas Mahkamah.² Dan seksyen 92 menetapkan bahawa seorang ibu yang beragama Islam boleh dilantik dengan sah menjadi wasi bagi bapa, tetapi sekiranya dia tidak dilantik sedemikian, dia tidak boleh membuat apa-apa urusan mengenai harta kanak-kanak itu.²

Huraian lanjut ada dalam artikel cara-cara pembahagian pusaka kanak-kanak bawah umur.

Kedua-duanya ada dalam satu akta

Cara paling mudah memahami bezanya ialah melihat Akta 98, kerana akta itu sendiri mengandungi kedua-dua peranan.

Peranan prosiding ada dalam seksyen 10. Apabila seseorang yang dinamakan dalam petisyen kelihatan kepada pegawai sebagai kanak-kanak ataupun orang yang tidak sempurna akal, pegawai boleh melantik seorang yang sesuai menjadi penjaganya bagi maksud semua prosiding pembahagian pusaka itu. Semua prosiding itu kemudiannya berkesan serta mengikat seolah-olah orang itu bukan kanak-kanak.³

Peranan harta pula ada dalam subseksyen 13(2). Sejak subseksyen itu digantikan pada 15 Julai 2024, pegawai hendaklah memerintahkan bahagian benefisiari yang masih kanak-kanak ataupun tidak sempurna akal dalam harta tak alih didaftarkan atas nama seorang yang sesuai sebagai pemegang amanah, serta memerintahkan Pentadbir Tanah ataupun Pendaftar Hakmilik memasukkan kaveat bagi melindungi kepentingannya.³

Dua seksyen, dua peranan, dalam satu akta yang sama. Satu untuk bicara, satu untuk harta.

Akta A1643 menambah kategori pesakit serta sahabat wakil ke dalam seksyen 10 pada 2024.³ Perubahan penuh Akta A1643 dihuraikan dalam artikel pindaan Akta Harta Pusaka Kecil.

Ringkasan perbezaan kedua-duanya

Perkara	Wakil litigasi	Penjaga harta
Apa yang diuruskan	prosiding	harta
Bila ia wujud	sepanjang prosiding itu sahaja	sepanjang tempoh belum dewasa ataupun belum berupaya
Siapa melantik	Mahkamah dalam keadaan tertentu, ataupun pegawai di bawah seksyen 10	susunan syarak, Mahkamah, ataupun pegawai melalui subseksyen 13(2)
Kuasa ke atas harta	tiada	ada, tetapi terhad
Rujukannya	Aturan 76 Kaedah-Kaedah Mahkamah 2012	seksyen 89 hingga 92 enakmen negeri dan seksyen 13 Akta 98

Wang kanak-kanak dikawal dua kali

Satu perkara yang selari antara kedua-dua sistem perlu diketahui keluarga.

Dalam prosiding mahkamah, kaedah 12 Aturan 76 menetapkan bahawa wang yang diperoleh oleh ataupun bagi pihak orang kurang upaya hendaklah diuruskan mengikut arahan Mahkamah dan wang yang sudah dibayar ke dalam Mahkamah tidak boleh dikeluarkan kecuali menurut perintah Mahkamah.¹

Dalam urusan pusaka kecil pula, kaveat di bawah subseksyen 13(2) memainkan peranan yang sama, iaitu melindungi kepentingan kanak-kanak ataupun orang yang tidak sempurna akal itu dalam harta tersebut.³

Kedua-duanya bertujuan sama. Wang kanak-kanak tidak boleh dicairkan begitu sahaja oleh orang dewasa yang memegangnya.

Nota tentang perancangan awal

Seksyen 89 menyebut wasi yang dilantik menurut wasiat bapa sebagai salah seorang dalam susunan penjaga harta.² Jadi bapa boleh menentukan siapa yang memegang harta anaknya selepas dia meninggal dunia, dengan melantik wasi dalam wasiatnya.

Itulah sebabnya pelantikan wasi penting bagi bapa yang mempunyai anak OKU ataupun anak yang belum dewasa. Kedudukan anak OKU yang sudah dewasa dihuraikan dalam artikel bapa penjaga harta anak OKU. Tanpa pelantikan itu, susunan dalam seksyen 89 berjalan dengan sendirinya dan ibu tidak berada dalam susunan itu melainkan dia dilantik.²

Perbahasan wasiat serta cara melantik wasi ada di laman adik-beradik kami dalam kepentingan lantikan wasi dalam wasiat di Solusi Harta.

Kesimpulan

Penjaga ad litem bukan penjaga harta dan istilahnya kini wakil litigasi.

Wakil litigasi mewakili orang yang tidak berupaya dalam prosiding dan kuasanya berhenti di situ. Penjaga harta memegang hartanya dan kuasanya pun terhad kerana dia tidak boleh menjual harta tak alih kecuali dalam hal yang dibenarkan.

Bagi keluarga yang mempunyai anak belum dewasa, perkara yang paling berbaloi dibuat ialah bapa melantik wasi dalam wasiatnya semasa masih hidup. Selepas itu, pilihannya bukan lagi di tangan keluarga.

Allahu a’lam.