Risiko Serah Semua Harta kepada Seorang Waris Sahaja

Pendahuluan

Keadaan ini berlaku dalam banyak keluarga. Selepas kematian, waris bersetuju supaya rumah atau tanah itu diletakkan atas nama seorang sahaja, biasanya anak sulung ataupun adik-beradik yang tinggal bersama arwah.

Niatnya hampir selalu baik. Mereka mahu mengelakkan kerumitan, mengekalkan rumah keluarga ataupun memudahkan urusan.

Masalahnya bukan pada niat itu. Masalahnya keluarga selalu menyangka mereka sedang membuat sesuatu yang tidak rasmi dan tidak ada tempatnya dalam undang-undang. Sebenarnya akta sudah menyediakan tempatnya. Risiko yang sebenar timbul apabila mereka melakukannya di luar tempat itu.

Akta sudah menyediakan laluannya

Inilah peruntukan yang paling penting dalam keseluruhan perbincangan ini dan ia kerap tidak diketahui.

Subseksyen 15(1) menyatakan bahawa apabila pegawai berpuas hati semua benefisiari pusaka itu, yang dewasa lagi berkeupayaan, telah bersetuju antara mereka tentang cara pusaka itu patut dibahagikan, pegawai boleh membahagikannya mengikut persetujuan itu.¹

Ada dua syarat yang melekat padanya. Kedua-duanya penting.

Pertama, terma persetujuan itu berserta persetujuan pihak-pihak kepadanya mestilah direkodkan dalam perintah pembahagian.¹

Kedua, pegawai boleh menolak sekiranya pada pandangannya berbuat demikian tidak adil ataupun tidak saksama.¹

Bahawa laluan ini diiktiraf sepenuhnya boleh dilihat pada peruntukan sebelumnya. Subseksyen 13(1) mewajibkan pegawai membahagikan baki pusaka mengikut bahagian masing-masing, tertakluk kepada seksyen 15.² Ertinya pembahagian secara persetujuan bukan penyimpangan daripada akta. Ia sebahagian daripada rangkanya.

Apa yang sebenarnya berpindah?

Sebelum risiko dibincangkan, satu perkara perlu difahami dengan tepat.

Bahagian setiap waris terletak hak kepadanya pada saat kematian, bukan pada hari perintah dikeluarkan. Maka apabila seorang waris bersetuju supaya bahagiannya diletakkan atas nama saudaranya, yang dia serahkan itu hak miliknya sendiri.

Di sinilah artikel yang lain kerap tersilap. Perbuatan itu bukan menyerahkan tugas menjaga. Ia memindahkan milik.

Kalau kehendak sebenar keluarga ialah seorang waris menjaga harta itu bagi pihak yang lain, itu perkara yang berlainan sama sekali. Ia perlu dinyatakan sebagai amanah dengan jelas. Kalau yang dikehendaki ialah melepaskan hak, caranya pula ada bentuknya sendiri, dihuraikan dalam cara betul lepaskan hak faraid.

Penjaga bukan pemegang amanah

Dua istilah ini kerap dicampuradukkan, termasuk dalam penulisan yang memetik akta.

Subseksyen 10(1) mengenai penjaga. Ia membenarkan pegawai melantik seorang yang sesuai dan wajar menjadi penjaga bagi orang yang bawah umur ataupun tidak sempurna akal, bagi maksud prosiding pembahagian. Prosiding itu berkesan serta mengikat seolah-olah orang itu bukan bawah umur.³

Perhatikan skopnya. Penjaga itu mewakili orang tersebut dalam perbicaraan. Subseksyen itu tidak menyebut pemegang amanah langsung.³

Peruntukan pemegang amanah ialah subseksyen 13(2). Ia mengenai perkara yang berlainan sama sekali. Perbezaan penuh antara kedua-duanya dihuraikan dalam seksyen 10 Akta 98, penjaga berbanding pemegang amanah.

Apabila ada waris bawah umur, pilihan itu tertutup

Inilah had yang paling tegas. Keluarga perlu mengetahuinya sebelum membuat apa-apa persetujuan.

Subseksyen 13(2), sebagaimana digantikan oleh Akta A1643 yang berkuat kuasa pada 15 Julai 2024, menyatakan bahawa apabila sesuatu petisyen melibatkan benefisiari yang bawah umur ataupun tidak sempurna akal, pegawai hendaklah membuat perintah supaya bahagian orang itu dalam mana-mana harta tak alih didaftarkan atas nama orang yang sesuai sebagai pemegang amanah dan supaya Pentadbir Tanah atau Pendaftar Hakmilik memasukkan kaveat bagi melindungi kepentingannya.⁴

Perkataannya hendaklah, bukan boleh. Ia kewajipan, bukan budi bicara.

Maka keluarga yang mempunyai waris bawah umur tidak boleh sekadar bersetuju meletakkan segala-galanya atas nama seorang abang. Bahagian kanak-kanak itu mesti didaftarkan atas nama pemegang amanah, dengan kaveat dimasukkan.

Pindaan itu turut meluaskan peruntukan ini. Teks lamanya hanya menyebut benefisiari yang infant, manakala teks baharunya merangkumi orang yang tidak sempurna akal juga.⁴

Subseksyen 15(2) pula membenarkan pegawai memberikan persetujuan bagi pihak waris bawah umur ataupun yang tidak berkeupayaan penuh, tetapi hanya jika pada pendapatnya ia demi kepentingan orang itu.¹ Sekali lagi, keputusannya pada pegawai, bukan pada keluarga.

Risiko sebenar apabila ia dibuat di luar akta

Sekarang barulah risiko itu boleh dinyatakan dengan tepat, iaitu risiko yang timbul apabila penyerahan dibuat tanpa direkodkan dalam perintah.

Risiko	Kenapa ia berlaku
Hak milik menjadi mutlak	Nama tunggal pada geran ialah bukti pemilikan, sedangkan tiada rekod menyatakan ia dipegang bagi pihak orang lain
Hasil harta sukar dituntut	Sewa ataupun pampasan masuk kepada pemilik berdaftar, tanpa kewajipan melapor kepada sesiapa
Pertikaian generasi kedua	Anak kepada penerima mewarisinya sebagai harta bapa mereka, kerana pada rekod ia memang begitu
Keterangan lisan menjadi lemah	Persetujuan yang dibuat dalam perbualan keluarga sukar dibuktikan bertahun-tahun kemudian, terutama selepas pihak yang bersetuju itu sendiri meninggal dunia

Perhatikan bahawa kesemua risiko itu berpunca daripada satu perkara yang sama, iaitu ketiadaan rekod. Itulah sebabnya syarat merekodkan dalam subseksyen 15(1) bukan syarat pentadbiran semata-mata.

Cara yang betul

Kalau semua waris dewasa dan mereka benar-benar bersetuju, bawa persetujuan itu ke perbicaraan dan pastikan termanya direkodkan dalam perintah pembahagian. Itulah laluan subseksyen 15(1). Ia memberikan kekuatan yang tidak dimiliki oleh persetujuan lisan.

Kalau ada waris bawah umur ataupun tidak sempurna akal, bahagian mereka mesti melalui pemegang amanah dan kaveat di bawah subseksyen 13(2). Keluarga tidak mempunyai pilihan pada bahagian itu.

Kalau yang dikehendaki ialah seorang waris menjaga sahaja tanpa memiliki, maka sifat amanah itu mesti dinyatakan, kemudian direkodkan. Diam tidak menghasilkan amanah.

Mekanisme lain dalam akta yang membantu mengelak pertelingkahan waris dikumpulkan dalam strategi mengurangkan salah faham dan konflik.

Kesimpulan

Menyerahkan semua harta kepada seorang waris bukan perbuatan yang terlarang dan ia bukan juga perbuatan yang tiada tempatnya dalam undang-undang. Subseksyen 15(1) memang menyediakan laluannya.

Yang menentukan selamat atau tidak ialah satu perkara sahaja, iaitu sama ada terma persetujuan itu direkodkan dalam perintah pembahagian ataupun tidak. Persetujuan yang direkodkan mengikat dan boleh dirujuk. Persetujuan yang tinggal dalam ingatan keluarga akan hilang bersama orang yang mengingatinya.

Dan apabila ada waris bawah umur dalam senarai, pilihan itu tidak wujud langsung. Akta mewajibkan pemegang amanah berserta kaveat. Kewajipan itu terletak pada pegawai, bukan pada persetujuan keluarga.