Pentadbir Pusaka Tidak Amanah, Apa Tindakan Waris?

Pendahuluan

Ramai keluarga bersetuju melantik seorang abang, kakak atau bapa saudara sebagai pentadbir kerana dia yang paling rapat dengan arwah. Beberapa tahun kemudian timbul cerita lain. Sewa rumah arwah dikutip tetapi tiada siapa tahu ke mana wangnya. Tanah dijual tanpa sesiapa ditanya. Akaun tidak pernah ditunjukkan. Dari situlah datangnya gaduh harta pusaka yang memecahkan keluarga.

Undang-undang tidak meninggalkan waris tanpa jalan. Pentadbir memegang harta pusaka sebagai amanah. Amanah itu boleh dituntut. Artikel ini menerangkan tanda pentadbir yang tidak amanah, cara menuntut inventori dan akaun, cara membatalkan surat kuasa mentadbirnya, tanggungan peribadinya dan bila ia menjadi pecah amanah jenayah.

Tugas pentadbir yang biasa, iaitu apa yang sepatutnya dia buat, dihuraikan dalam artikel tugas dan tanggungjawab pentadbir harta pusaka. Artikel ini bermula di titik tugas itu tidak dijalankan.

Apakah tanda pentadbir pusaka tidak amanah?

Tidak menyerahkan inventori dan akaun dalam tempoh

Bagi pusaka kecil, surat kuasa mentadbir dikeluarkan dalam Borang F. Borang itu sendiri meletakkan dua tempoh. Inventori penuh harta mesti diserahkan kepada Pegawai Pembahagian Pusaka dalam tempoh enam bulan dari tarikh geran. Akaun yang benar pula mesti diserahkan dalam tempoh satu tahun. Kedua-dua tempoh itu terpakai melainkan pegawai menetapkan tempoh lain.¹ Pentadbir yang melepasi kedua-dua tempoh itu tanpa menyerahkan apa-apa sudah tidak menunaikan syarat geran yang diterimanya.

Di Mahkamah Tinggi pula, Akta Probet dan Pentadbiran 1959 tidak menetapkan tempoh tetap. Seksyen 62 mewajibkan wakil diri memfailkan inventori dan akaun yang benar dan lengkap melalui afidavit apabila dikehendaki secara sah.² Sumpah pentadbir dan surat kuasa mentadbir dalam Kaedah-Kaedah Mahkamah 2012 menggunakan lafaz yang sama, iaitu pentadbir akan memberikan akaun yang adil dan benar bila-bila masa dikehendaki secara sah.³ Maknanya di Mahkamah Tinggi kewajipan itu dicetuskan oleh tuntutan. Waris yang berkepentingan boleh memintanya.

Menjual atau memindahkan harta tanpa kebenaran

Kuasa dalam Borang F terhad kepada mengumpul dan memelihara harta si mati serta memberi pelepasan bagi hutang yang kena dibayar kepada pusaka. Semuanya tertakluk kepada arahan pegawai.¹ Pentadbir pusaka kecil yang menjual harta seolah-olah dia pemiliknya sudah bertindak di luar had yang tercetak pada geran itu sendiri.

Bagi geran Mahkamah Tinggi, subseksyen 60(2) Akta 97 melarang jualan atau pindah milik harta tak alih tanpa persetujuan semua wakil diri. Subseksyen 60(4) pula melarang pentadbir menjual, menggadai atau memindahkan harta tak alih tanpa kebenaran mahkamah terlebih dahulu.⁴

Menggunakan harta pusaka untuk diri sendiri

Tanda yang paling jelas ialah harta pusaka dipakai seperti harta sendiri. Wang sewa masuk ke akaun peribadi, kereta arwah dipakai tanpa diambil kira dalam akaun, ataupun tanah pusaka dibeli oleh pentadbir sendiri dengan harga murah. Akta 97 menyebut dua perbuatan ini dengan namanya, iaitu membeli harta si mati secara langsung atau tidak langsung di bawah seksyen 61 serta membazirkan harta atau menggunakannya untuk diri sendiri di bawah seksyen 66.⁴⁵

Hukum waris ataupun pentadbir yang menggunakan harta pusaka sebelum ia dibahagi dihuraikan dalam artikel hukum menggunakan harta pusaka sebelum dibahagi.

Bagaimana waris menuntut inventori dan akaun?

Sebagai saranan amalan yang bukan kehendak undang-undang, simpan bukti bertulis seperti salinan perintah atau surat kuasa mentadbir, carian rasmi tanah dan penyata akaun sebelum membuat apa-apa permohonan.

Bagi pusaka kecil melalui Pegawai Pembahagian Pusaka

Subseksyen 17(3) Akta Harta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955 membenarkan pegawai memerintahkan mana-mana pentadbir memfailkan akaun, sama ada atas usulnya sendiri ataupun atas permohonan mana-mana benefisiari atau pemiutang.⁶ Subperaturan 12(1) peraturan pusaka kecil pula menetapkan permohonan di bawah seksyen 17 yang dibuat selepas guaman itu diputuskan mesti dibuat dalam Borang P.⁷

Cara mengisi Borang P, dokumen yang dilampirkan dan cara menghantarnya di MyLand dihuraikan dalam artikel Borang P pusaka kecil.

Bagi Mahkamah Tinggi melalui seksyen 62 dan Aturan 80

Seksyen 62 Akta 97 memberi mahkamah kuasa menghendaki wakil diri membawa masuk inventori.² Seksyen 31 pula menetapkan pentadbir bertanggungjawab memberi akaun dengan cara yang sama seperti wasi.²

Kaedah-Kaedah Mahkamah 2012 menyediakan laluannya. Subkaedah 2(3) Aturan 80 membenarkan tindakan dibawa bagi perintah yang menghendaki pentadbir mengemukakan akaun dan jika perlu mengesahkannya, perintah supaya wang yang dipegangnya sebagai pentadbir dibayar ke mahkamah serta perintah supaya dia melakukan atau tidak melakukan sesuatu perbuatan.³ Kaedah 4 membenarkan mahkamah memberi apa-apa relief yang berhak diterima plaintif kerana pecah amanah, keingkaran dengan sengaja atau salah laku lain pentadbir itu.³

Bagaimana membatalkan surat kuasa mentadbir?

Pusaka kecil melalui Borang P

Subseksyen 17(3) Akta 98 membenarkan pegawai, atas apa-apa sebab yang difikirkannya patut dan pada bila-bila masa, membatalkan surat kuasa mentadbir yang diberikannya. Ia boleh dibuat atas usulnya sendiri ataupun atas permohonan mana-mana benefisiari atau pemiutang.⁶ Subseksyen 17(1) pula membenarkan pihak yang berkepentingan memohon pelantikan pentadbir baharu.⁶

Kedua-dua permohonan itu tersenarai pada Borang P, iaitu revocation of trustee/administrator dan appointment of new trustee/new administrator. Fi perintah bagi setiap satu ialah RM50.⁷ Pada penghujung pendengaran, pegawai boleh memberi surat kuasa mentadbir yang baharu dalam Borang F kepada pentadbir pengganti.⁷

Mahkamah Tinggi melalui seksyen 34 Akta 97

Seksyen 34 Akta 97 berbunyi bahawa mana-mana probet atau surat kuasa mentadbir boleh dibatalkan atau dipinda atas apa-apa sebab yang mencukupi.² Akta itu tidak menyenaraikan apa yang dikira sebab yang mencukupi. Itu diputuskan mahkamah mengikut keterangan setiap kes.

Mahkamah juga boleh melantik Amanah Raya Berhad menggantikan pentadbir yang sedia ada atas permohonan orang yang berkepentingan, jika sebab yang mencukupi ditunjukkan.⁸ Jika pentadbir itu memberi bon pentadbiran dan syarat bon itu dilanggar, mahkamah boleh memerintahkan bon itu diserahkan kepada seseorang yang kemudiannya boleh menyaman atas bon itu bagi pihak semua yang berkepentingan dalam pusaka.²

Penggantian pentadbir yang meninggal dunia, termasuk geran de bonis non, dihuraikan dalam artikel pentadbir harta pusaka meninggal dunia.

Bagaimana jika pentadbir belum dilantik?

Kadang-kadang masalahnya berlaku lebih awal, iaitu surat kuasa mentadbir belum dikeluarkan tetapi ada orang yang sedang menghabiskan harta arwah. Seksyen 45 Akta 97 membenarkan mahkamah, atas permohonan orang yang menuntut berkepentingan dalam harta itu, melantik penerima bagi harta tersebut sehingga probet atau surat kuasa mentadbir diberikan, apabila ada bahaya harta itu dibazirkan.²

Adakah pentadbir menanggung kerugian secara peribadi?

Urusan yang melanggar akta boleh dibatalkan

Subseksyen 60(6) Akta 97 menjadikan apa-apa pelupusan harta yang melanggar seksyen 60 boleh dibatalkan atas tuntutan orang lain yang berkepentingan dalam harta itu. Seksyen 61 berbuat sama bagi harta pusaka yang dibeli oleh pentadbir sendiri.⁴ Waris yang tidak bersetuju tidak kehilangan haknya semata-mata kerana urusan itu sudah dibuat. Kedudukan apabila hanya sebahagian waris bersetuju menjual tanah dihuraikan dalam artikel bolehkah tanah pusaka dijual jika hanya sebahagian waris bersetuju.

Pembaziran dan penggunaan untuk diri sendiri

Seksyen 66 Akta 97 menetapkan bahawa apabila wakil diri membazirkan atau menggunakan harta si mati untuk dirinya sendiri lalu meninggal dunia, wakil diri kepadanya pula bertanggungjawab atas pembaziran itu setakat aset yang ada dalam pusaka orang yang ingkar itu.⁵ Tanggungan itu tidak terhapus dengan kematiannya. Ia dituntut daripada pusakanya sendiri.

Orang yang bukan pentadbir tetapi memegang harta

Tidak semua yang memegang harta arwah ialah pentadbir yang dilantik. Seksyen 65 Akta 97 menetapkan sesiapa yang memperoleh, menerima atau memegang harta si mati untuk menipu pemiutang ataupun tanpa balasan yang setimpal dikira sebagai wasi atas kesalahannya sendiri (executor in his own wrong), setakat harta yang sampai ke tangannya.⁵ Waris yang mengambil harta sebelum ada perintah tidak terlepas hanya kerana dia tidak dilantik.

Bilakah ia menjadi pecah amanah jenayah?

Apa kata seksyen 405 Kanun Keseksaan?

Seksyen 405 Kanun Keseksaan mentakrifkan pecah amanah jenayah sebagai perbuatan orang yang diamanahkan dengan harta atau kuasa ke atas harta, sama ada seorang diri atau bersama orang lain, lalu secara tidak jujur menyalahgunakannya, menukarnya untuk kegunaan sendiri, ataupun menggunakan atau melupuskannya dengan melanggar undang-undang yang menetapkan cara amanah itu dilaksanakan.⁹

Ilustrasi pertama seksyen itu sendiri menyebut wasi. Wasi kepada wasiat seseorang yang meninggal dunia yang secara tidak jujur mengingkari undang-undang yang menyuruhnya membahagikan harta mengikut wasiat, lalu mengambilnya untuk dirinya sendiri, telah melakukan pecah amanah jenayah.⁹

Kata kuncinya ialah tidak jujur. Ilustrasi lain dalam seksyen yang sama menyatakan orang yang menyimpang daripada arahan dengan suci hati kerana menyangka ia lebih menguntungkan tidak melakukan pecah amanah jenayah, walaupun pihak yang rugi masih boleh membawa tindakan sivil.⁹ Pentadbir yang lalai atau tersilap tidak semestinya penjenayah. Tuntutan sivil di atas masih terbuka kepada waris dalam kedua-dua keadaan.

Hukuman di bawah seksyen 406 dan 409

Seksyen 406 menetapkan hukuman pecah amanah jenayah ialah penjara sehingga sepuluh tahun dan sebat, serta boleh didenda.⁹ Seksyen 409 menetapkan hukuman yang lebih berat, iaitu penjara tidak kurang dua tahun dan tidak lebih dua puluh tahun dan sebat, serta boleh didenda, bagi pecah amanah oleh orang yang diamanahkan dalam kapasitinya sebagai penjawat awam atau ejen.⁹

Seksyen mana yang dipertuduh bergantung pada kedudukan orang itu dan keterangan kes. Itu keputusan pihak pendakwaan dan mahkamah, bukan pilihan waris.

Bagi orang yang menyalahgunakan harta arwah sebelum ada sesiapa yang berhak memegangnya, Kanun Keseksaan mempunyai peruntukan khusus. Seksyen 404 menghukum sesiapa yang secara tidak jujur menyalahgunakan harta yang diketahuinya berada dalam milikan si mati semasa kematiannya serta belum berada dalam milikan sesiapa yang berhak di sisi undang-undang sejak itu.⁹

Membuat laporan polis

Prosiding jenayah bermula dengan maklumat tentang kesalahan. Subseksyen 107(1) Kanun Tatacara Jenayah menetapkan maklumat tentang sesuatu kesalahan yang diberi secara lisan kepada pegawai yang menjaga balai polis hendaklah ditulis dan dibacakan semula kepada pemberi maklumat. Subseksyen 107(2) pula menetapkan ia dicatat bersama tarikh dan masa, lalu ditandatangani oleh orang yang memberinya.¹⁰

Laporan polis dan tindakan sivil ialah dua jalan yang berasingan. Laporan polis membawa kepada siasatan dan mungkin pendakwaan. Ia tidak dengan sendiri membatalkan surat kuasa mentadbir ataupun mengembalikan harta kepada pusaka. Itu masih memerlukan permohonan kepada pegawai atau mahkamah seperti di atas.

Amanah pentadbir di sisi syarak

Pentadbir memegang hak waris dan pemiutang, bukan haknya sendiri. Allah memerintahkan amanah diserahkan kepada yang berhak menerimanya.¹¹

إِنَّ ٱللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَن تُؤَدُّوا۟ ٱلْأَمَـٰنَـٰتِ إِلَىٰٓ أَهْلِهَا

“Sesungguhnya Allah menyuruh kamu supaya menyerahkan segala jenis amanah kepada ahlinya (yang berhak menerimanya)”

Apabila antara waris ada anak arwah yang masih kecil, pentadbir sedang memegang harta anak yatim. Al-Quran memberi amaran yang keras terhadap orang yang memakan harta itu secara zalim.¹²

إِنَّ ٱلَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوَٰلَ ٱلْيَتَـٰمَىٰ ظُلْمًا إِنَّمَا يَأْكُلُونَ فِى بُطُونِهِمْ نَارًا ۖ وَسَيَصْلَوْنَ سَعِيرًا

“Sesungguhnya orang-orang yang memakan harta anak-anak yatim secara zalim, sebenarnya mereka itu hanyalah menelan api ke dalam perut mereka; dan mereka pula akan masuk ke dalam api neraka yang menyala-nyala.”

Tindakan undang-undang di dunia mungkin terlepas kerana tiada bukti ataupun kerana waris memilih berdiam diri. Amanah itu tetap dipersoalkan di hadapan Allah.

Bagaimana jika pertikaian bukan berpunca daripada pentadbir?

Tidak setiap gaduh harta pusaka berpunca daripada pentadbir yang tidak amanah. Banyak yang berpunca daripada waris yang tidak hadir, tidak menandatangani borang atau tidak memahami proses. Keadaan itu mempunyai jalannya sendiri.

Waris yang enggan memberi kerjasama dibincangkan dalam artikel waris tak beri kerjasama, boleh urusan pusaka diteruskan. Mekanisme Akta 98 yang mengurangkan salah faham sesama waris, seperti notis petisyen dan hak menyoal balas, dihuraikan dalam artikel strategi mengurangkan salah faham dan konflik. Waris yang tidak bersetuju dengan keputusan bicara pula ada tempoh rayuan yang ketat, seperti dalam artikel tidak setuju keputusan bicara pusaka kecil.

Kesimpulan

Pentadbir pusaka bukan pemilik harta. Bagi pusaka kecil, Borang F sendiri mewajibkannya menyerahkan inventori dalam enam bulan dan akaun dalam satu tahun. Kuasanya pula terhad kepada mengumpul dan memelihara harta. Di Mahkamah Tinggi, dia wajib memberi inventori dan akaun apabila dikehendaki.

Waris yang mendapati pentadbir tidak amanah mempunyai beberapa jalan. Bagi pusaka kecil, mohon melalui Borang P supaya pentadbir diperintahkan memfailkan akaun, dibatalkan dan diganti. Di Mahkamah Tinggi, jalannya seksyen 62 dan seksyen 34 Akta 97 serta tindakan di bawah Aturan 80. Jualan yang melanggar akta boleh dibatalkan dan kerugian boleh dituntut, termasuk daripada pusaka pentadbir itu sendiri.

Jika harta diselewengkan dengan niat tidak jujur, perbuatan itu boleh menjadi pecah amanah jenayah di bawah Kanun Keseksaan dan laporan polis boleh dibuat. Jalan jenayah dan jalan sivil berjalan berasingan, jadi permohonan kepada pegawai atau mahkamah masih diperlukan untuk memulihkan harta pusaka.