Cara Melantik Pentadbir Harta Pusaka

Pendahuluan

Selepas kematian, keluarga cepat sedar bahawa tiada sesiapa boleh mengeluarkan wang si mati, menukar nama pada geran ataupun menjual keretanya. Bank dan pejabat tanah meminta satu dokumen, iaitu perintah ataupun surat kuasa yang menamakan orang yang berkuasa bertindak bagi pihak pusaka itu. Orang itulah pentadbir harta pusaka.

Ramai menyangka pentadbir dilantik melalui mesyuarat keluarga ataupun surat persetujuan yang ditandatangani adik-beradik. Persetujuan keluarga memang membantu, tetapi ia tidak melantik sesiapa. Pentadbir hanya wujud apabila pihak yang diberi kuasa oleh undang-undang mengeluarkan suratnya.

Artikel ini menerangkan tiga laluan pelantikan itu, siapa yang layak dilantik dalam setiap laluan dan syarat yang perlu dipenuhi. Tugas pentadbir selepas dilantik dihuraikan dalam artikel tugas dan tanggungjawab pentadbir harta pusaka.

Laluan mana yang terpakai kepada keluarga anda?

Laluan pelantikan tidak dipilih mengikut kesukaan. Ia ditentukan oleh dua soalan, iaitu sama ada si mati meninggalkan wasiat dan berapa nilai hartanya.

Pusaka tanpa wasiat yang nilainya tidak melebihi RM5 juta ialah pusaka kecil, tanpa mengira sama ada ia mengandungi tanah ataupun tidak.¹ Pelantikannya dibuat oleh Pegawai Pembahagian Pusaka. Kalau petisyen surat kuasa mentadbir bagi pusaka kecil difailkan juga di Mahkamah Tinggi, Pendaftar wajib memindahkannya kepada pegawai.²

Pusaka yang melebihi RM5 juta dibawa ke Mahkamah Tinggi. Begitu juga pusaka yang ada wasiat yang sah, walaupun nilainya kecil.² Amanah Raya Berhad pula membuka satu laluan ringkas yang sempit bagi harta alih. Kedudukan ketiga-tiga institusi ini dihuraikan dalam artikel hubungan antara Pejabat Pusaka Kecil, Mahkamah Tinggi dan Amanah Raya.

Pelantikan oleh Pegawai Pembahagian Pusaka

Bermula dengan petisyen Borang A

Tiada borang khas untuk memohon menjadi pentadbir pusaka kecil. Waris memfailkan petisyen pembahagian dalam Borang A secara dalam talian melalui MyLAND, bersama salinan sijil kematian, kad pengenalan pemohon, sijil perkahwinan si mati dan dokumen harta.³ Pelantikan pentadbir diputuskan dalam perbicaraan petisyen itu.

Pegawai memutuskan sama ada pentadbir diperlukan

Pada akhir perbicaraan, pegawai boleh membuat perintah pembahagian dalam Borang E, memberi surat kuasa mentadbir dalam Borang F ataupun kedua-duanya.⁴ Subseksyen 13(4) Akta 98 menetapkan surat kuasa mentadbir diberikan apabila keadaan kes memerlukannya, sama ada menggantikan perintah pembahagian ataupun bersamanya.²

Maknanya keluarga tidak berhak menuntut seorang pentadbir semata-mata kerana mereka mahukannya. Pegawai yang menimbang keperluan itu. Bila keadaan kes memerlukan surat kuasa mentadbir dihuraikan dalam artikel perintah pembahagian dan perintah pentadbiran.

Satu keadaan disebut terus oleh akta. Apabila pusaka itu muflis ataupun berkemungkinan muflis, pegawai hendaklah memberi surat kuasa mentadbir kepada orang yang layak bagi pihak semua pemiutang, ataupun memerintahkan pusaka itu ditadbir dalam kebankrapan oleh Ketua Pengarah Insolvensi.²

Siapa yang boleh dilantik dan berapa orang?

Akta 98 tidak menyenaraikan syarat kelayakan seorang pentadbir pusaka kecil. Sejak 15 Julai 2024, subseksyen 13(4) membenarkan pegawai memberi surat kuasa mentadbir kepada seberapa ramai orang yang difikirkannya sesuai. Sebelum itu ia hanya menyebut seorang. Syarat jaminan yang dahulu disebut dalam subseksyen itu juga sudah dipotong.⁵

Jadi bagi pusaka kecil, pentadbir tidak perlu mencari penjamin. Inilah perbezaan besar berbanding laluan Mahkamah Tinggi.

Had yang tercetak pada Borang F

Surat kuasa mentadbir pusaka kecil bukan kuasa terbuka. Borang F menyatakan geran itu terhad kepada mengumpul dan memelihara harta si mati serta memberi pelepasan bagi hutang yang kena dibayar kepada pusaka, tertakluk kepada arahan pegawai. Pentadbir mesti menyerahkan inventori dalam tempoh enam bulan dan akaun dalam tempoh satu tahun.⁴ Huraian penuh borang itu dan fi bagi setiap perintah ada dalam artikel Borang T, Borang E dan Borang F.

Surat kuasa sementara sebelum perintah dibuat

Ada keluarga yang tidak tahu baki akaun si mati, lalu tidak dapat melengkapkan petisyen. Seksyen 8C Akta 98 yang baharu membenarkan surat kuasa mentadbir pendente lite diberi kepada pempetisyen ataupun mana-mana benefisiari sementara menunggu perintah pembahagian. Pentadbir sementara itu tidak berkuasa membahagikan pusaka.⁵ Tujuannya mendapatkan maklumat tentang harta si mati dan ia sah selama tiga bulan.⁴

Pelantikan oleh Mahkamah Tinggi

Siapa yang berhak didahulukan?

Bagi kematian tanpa wasiat, seksyen 30 Akta Probet dan Pentadbiran 1959 menetapkan surat kuasa mentadbir diberikan kepada seorang atau lebih daripada orang yang berkepentingan dalam baki pusaka si mati, jika mereka memohonnya. Mahkamah boleh memberinya kepada orang lain apabila pusaka itu muflis ataupun ada keadaan khas lain.⁶

Kaedah-Kaedah Mahkamah 2012 merujuk keutamaan itu terus kepada seksyen 30. Apabila beberapa orang berhak pada darjat yang sama, geran boleh diberi kepada salah seorang tanpa notis kepada yang lain. Pertikaian antara mereka dibawa kepada Pendaftar melalui notis permohonan. Melainkan Pendaftar mengarahkan sebaliknya, orang yang masih hidup didahulukan daripada wakil diri orang yang sudah meninggal dan orang dewasa yang berkeupayaan didahulukan daripada kanak-kanak.⁷

Amanah Raya Berhad juga boleh dilantik sebagai pentadbir. Namun antara Amanah Raya dengan balu, duda ataupun waris terdekat si mati, keluarga didahulukan melainkan ada sebab yang baik untuk sebaliknya.⁸

Kalau si mati meninggalkan wasiat tetapi tidak melantik wasi, ataupun wasinya tidak dapat bertindak, surat kuasa mentadbir berserta wasiat diberikan di bawah seksyen 16 dengan susunan keutamaannya sendiri.⁶ Keadaan itu dihuraikan dalam artikel beza ada wisoyah dan tiada.

Siapa yang tidak boleh dilantik?

Seksyen 20 melarang geran diberi kepada kanak-kanak dan seksyen 21 melarang geran diberi kepada orang yang tidak sempurna akal. Bagi kedua-duanya, surat kuasa boleh diberi kepada penjaga ataupun orang lain yang difikirkan sesuai oleh mahkamah, sehingga mereka sendiri layak memohon.⁶

Bilangan pentadbir juga dihadkan. Subseksyen 4(1) melarang geran diberi kepada lebih daripada empat orang bagi harta yang sama. Apabila salah seorang benefisiari masih kanak-kanak, subseksyen 4(2) menghendaki surat kuasa diberikan kepada syarikat amanah ataupun sekurang-kurangnya dua orang, melainkan mahkamah atas sebab khas membenarkan seorang sahaja.⁶ Keluarga yang ada anak kecil perlu menyediakan dua calon pentadbir dari awal.

Jaminan dan dua penjamin

Inilah syarat yang paling kerap melambatkan permohonan. Subseksyen 35(1) menghendaki orang yang diberi surat kuasa mentadbir memberi jaminan bagi pentadbiran yang wajar, melainkan mahkamah memerintahkan sebaliknya. Jaminan itu lazimnya berupa bon oleh pentadbir bersama dua penjamin, bernilai jumlah harta yang diikrarkan, tanpa ditolak hutang si mati kecuali hutang bercagar.⁹

Ada beberapa kelonggaran. Tiada jaminan diperlukan apabila nilai kasar pusaka tidak melebihi RM50,000. Syarikat amanah tidak perlu memberi jaminan. Mahkamah boleh menambah, mengurangkan ataupun mengetepikan penjamin dan mengurangkan jumlah bon atas sebab yang mencukupi. Pendaftar juga boleh mengetepikan penjamin apabila pentadbir sendiri berhak kepada keseluruhan pusaka selepas hutang dibayar.⁹

Bon itu dibuat dalam Borang 162. Pendaftar perlu berpuas hati bahawa setiap penjamin orang yang bertanggungjawab dan penjamin mestilah bermastautin di Malaysia melainkan Pendaftar mengarahkan sebaliknya.⁷

Bagaimana permohonan difailkan?

Permohonan dibuat melalui saman pemula dalam Borang 5, disokong afidavit yang mengandungi maklumat dalam Borang 159. Saman pemula itu mesti menyatakan bagaimana orang yang lebih berhak telah dilepaskan haknya dan sama ada terdapat benefisiari yang masih kanak-kanak.⁷

Tiga perkara lagi dalam kaedah yang sama wajar diketahui. Pemohon boleh memohon sendiri di pejabat pendaftaran, tetapi pemohon sendiri tidak boleh memohon melalui ejen sama ada berbayar ataupun tidak. Surat kuasa mentadbir tidak dikeluarkan dalam tempoh empat belas hari selepas kematian kecuali dengan kebenaran Pendaftar. Permohonan pertama yang dibuat selepas tiga tahun dari tarikh kematian mesti menyatakan sebab kelewatannya.⁷

Kalau ada waris yang lebih berhak tetapi tidak mahu memohon dan tidak mahu melepaskan haknya, jalannya ialah sitasi. Huraiannya ada dalam artikel apa itu sitasi dalam pengurusan pusaka.

Pentadbiran ringkas oleh Amanah Raya

Laluan ketiga bukan pelantikan pentadbir dalam erti biasa. Di bawah seksyen 17 Akta Perbadanan Amanah Raya 1995, Amanah Raya sendiri yang mentadbir harta itu seolah-olah surat kuasa mentadbir telah diberikan kepadanya.⁸

Syaratnya ketat. Harta itu mestilah harta alih, nilai keseluruhannya tanpa potongan hutang tidak melebihi RM600,000 dan tiada sesiapa yang berhak memohon probet ataupun tiada petisyen surat kuasa mentadbir yang belum selesai. Ia dimulakan atas permohonan orang yang menuntut harta itu dan Amanah Raya mengisytiharkan secara bertulis bahawa ia mengaku janji mentadbirnya. Harta yang nilainya tidak melebihi RM50,000 boleh diserahkan terus kepada penuntut.⁸

Amanah Raya juga mempunyai peranan apabila keluarga berdiam diri. Jika tiada permohonan probet ataupun surat kuasa mentadbir dibuat dalam tempoh enam bulan selepas kematian, Mahkamah Tinggi boleh memberi surat kuasa mentadbir kepada Amanah Raya ataupun kepada orang lain yang difikirkannya sesuai.¹⁰

Perbandingan tiga laluan pelantikan

Perkara	Pegawai Pembahagian Pusaka	Mahkamah Tinggi	Amanah Raya
Bila terpakai	Tanpa wasiat, nilai tidak melebihi RM5 juta	Ada wasiat, ataupun nilai melebihi RM5 juta	Harta alih sahaja, tidak melebihi RM600,000
Cara bermula	Petisyen Borang A	Saman pemula Borang 5	Permohonan penuntut kepada Amanah Raya
Dokumen kuasa	Surat kuasa mentadbir Borang F	Surat kuasa mentadbir mahkamah	Akuan bertulis Amanah Raya
Bilangan pentadbir	Seorang atau lebih	Tidak melebihi empat, sekurang-kurangnya dua jika ada kanak-kanak	Amanah Raya sendiri
Jaminan	Tiada sejak 15 Julai 2024	Bon dan dua penjamin, kecuali pusaka tidak melebihi RM50,000	Tidak berkenaan

Kesimpulan

Pentadbir harta pusaka tidak dilantik oleh keluarga. Dia dilantik oleh Pegawai Pembahagian Pusaka bagi pusaka kecil, oleh Mahkamah Tinggi bagi pusaka besar ataupun yang berwasiat dan dalam keadaan tertentu Amanah Raya sendiri yang mentadbir harta alih yang kecil.

Bagi pusaka kecil, pentadbir dilantik melalui petisyen biasa tanpa penjamin, tetapi kuasanya terhad seperti yang tercetak pada Borang F. Di Mahkamah Tinggi pula, waris yang berhak dalam baki pusaka didahulukan, bilangannya dihadkan kepada empat dan dua penjamin lazimnya diperlukan. Sediakan perkara itu lebih awal, terutamanya dua calon pentadbir apabila ada waris yang masih kecil.