Tuntut Harta Sepencarian, Perlukah Permohonan LA Ditangguh?

Pendahuluan

Seorang anak sedang memohon surat kuasa mentadbir atau letters of administration (LA), bagi pusaka arwah bapanya di Mahkamah Tinggi. Pada masa yang sama isteri arwah, iaitu ibu tirinya, menuntut harta sepencarian. Anak itu bertanya sama ada permohonannya perlu ditangguhkan sehingga tuntutan itu selesai.

Soalan ini sering timbul kerana dua urusan itu kelihatan berebut harta yang sama. Sebenarnya ia dua soalan yang berlainan dan diputuskan di dua mahkamah yang berlainan. Artikel ini menjawab sama ada permohonan LA perlu ditangguhkan, apa tugas pentadbir terhadap harta yang dituntut, sama ada waris lain perlu dimaklumkan dahulu dan apa yang boleh dibuat oleh balu untuk melindungi tuntutannya.

Dua prosiding yang berjalan di dua mahkamah

Harta sepencarian diputuskan oleh Mahkamah Syariah

Tuntutan harta sepencarian antara orang Islam termasuk dalam bidang kuasa Mahkamah Tinggi Syariah. Di Wilayah Persekutuan, subperenggan 46(2)(b)(iv) Akta 505 menyebut pembahagian atau tuntutan harta sepencarian dalam senarai bidang kuasa mal mahkamah itu. Enakmen negeri mempunyai peruntukan yang setara.¹

Seksyen 122 Akta Undang-Undang Keluarga Islam Wilayah Persekutuan hanya memberi kuasa membahagi harta sepencarian apabila mahkamah membenarkan lafaz talak atau membuat perintah perceraian. Seksyen 58 yang dahulunya membawa kuasa itu pula sudah dipotong.² Jadi peruntukan itu bukan asas tuntutan selepas kematian. Asasnya ialah Arahan Amalan JKSM No. 5 Tahun 2003, yang membenarkan mahkamah menerima tuntutan harta sepencarian selepas kematian mana-mana pihak.³ Siapa yang boleh menuntut dan cara tuntutan itu dibuat dihuraikan dalam artikel harta sepencarian selepas kematian.

Surat kuasa mentadbir dikeluarkan oleh Mahkamah Tinggi Sivil

LA pula dikeluarkan di bawah Akta Probet dan Pentadbiran 1959 (Akta 97). Bagi kematian tanpa wasiat, proviso seksyen 30 menetapkan pentadbiran diberikan kepada seorang atau lebih daripada orang yang berkepentingan dalam baki pusaka si mati.⁴ Bila sesuatu pusaka orang Islam dibawa ke Mahkamah Tinggi dan bila ke Pejabat Pusaka Kecil dihuraikan dalam artikel beza Pejabat Pusaka Kecil dengan Mahkamah Tinggi Sivil.

Maka dua mahkamah menjawab dua soalan. Mahkamah Syariah menentukan berapa bahagian harta itu milik balu sebagai harta sepencarian. Mahkamah Tinggi menentukan siapa yang dilantik untuk mentadbir pusaka arwah.

Adakah tuntutan harta sepencarian menghalang permohonan LA?

Tidak ada peruntukan yang berkata begitu. Akta 97 tidak menyebut harta sepencarian langsung dan tidak mengandungi peruntukan yang menghendaki permohonan perwakilan ditangguhkan kerana ada tuntutan di mahkamah lain.⁴ Aturan 71 Kaedah-Kaedah Mahkamah 2012, yang mengatur prosiding probet tanpa pertikaian, juga tidak mengandunginya.⁵

Satu sumber rasmi malah menunjukkan dua urusan itu memang dijangka berjalan seiring. Risalah harta sepencarian Jabatan Bantuan Guaman menyenaraikan surat mentadbir harta pusaka, probet atau pemberian sebagai salah satu dokumen bagi tuntutan di Mahkamah Syariah.⁶ Dokumen itu tidak akan wujud jika tuntutan harta sepencarian mesti menunggu sebelum LA dipohon.

Yang sebenarnya terkesan oleh tuntutan harta sepencarian ialah pembahagian, bukan pelantikan pentadbir. Keputusan Jawatankuasa Fatwa Negeri Selangor tahun 2005 menyatakan harta sepencarian selepas kematian dibahagikan kepada suami atau isteri sebelum difaraidkan, melalui perintah mahkamah.⁷ Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Majlis Kebangsaan kali ke-128 pula menyatakan bahagian yang diperintahkan Mahkamah Syariah bagi wang KWSP tidak dikira sebagai harta pusaka dan tidak tertakluk kepada faraid, walaupun keputusan itu belum diwartakan.⁸

Jadi soalan yang betul bukan sama ada LA perlu ditangguhkan, tetapi apa yang pentadbir buat dengan harta yang sedang dituntut.

Pentadbir mentadbir, bukan membahagi

Semua harta atas nama arwah disenaraikan

Afidavit sokongan permohonan LA dibuat mengikut Borang 159. Perenggan 2 borang itu menghendaki pemohon menyatakan nilai keseluruhan harta alih dan tak alih si mati berserta senarai aset dan liabilitinya. Yang dikecualikan hanyalah harta yang dipegang arwah sebagai pemegang amanah bagi orang lain dan bukan secara benefisial.⁵

Harta yang dituntut sebagai harta sepencarian biasanya masih atas nama arwah. Sama ada sebahagiannya milik balu belum diputuskan sehingga Mahkamah Syariah membuat perintah. Sebab itu harta itu lazimnya tetap disenaraikan. Apabila geran dibuat, subseksyen 39(2) Akta 97 meletakhakkan harta itu kepada pentadbir.⁴ Seksyen 62 pula mewajibkan pentadbir, apabila dikehendaki, memfailkan inventori dan akaun yang benar bagi harta alih dan tak alih si mati.⁴

Harta dipegang atas amanah dan tidak perlu dibahagi tergesa-gesa

Subseksyen 68(1) Akta 97 menetapkan harta orang yang meninggal tanpa wasiat dipegang oleh wakil dirinya atas amanah.⁴ Belanja pengebumian, belanja pentadbiran dan hutang dibayar dahulu. Seksyen 77 pula menyatakan wakil diri tidak terikat untuk membahagikan pusaka sebelum tamat satu tahun dari tarikh kematian.⁴

Maka pentadbir boleh dilantik, mengutip harta, membayar hutang dan menjaga aset tanpa membahagikan harta yang dituntut. Tugas dan had kuasa pentadbir dihuraikan dalam artikel tugas dan tanggungjawab pentadbir harta pusaka.

Tuntutan yang diketahui tidak boleh diketepikan

Akta Pemegang Amanah 1949 terpakai kepada pentadbir, kerana takrif pemegang amanah dalam akta itu termasuk wakil diri.⁹ Subseksyen 32(2) membenarkan wakil diri membahagi harta selepas tempoh notis, dengan mengambil kira tuntutan yang diketahuinya pada masa itu. Perlindungan daripada tanggungan hanya diberi terhadap orang yang tuntutannya tidak diketahui.⁹

Pentadbir yang sudah tahu ada tuntutan harta sepencarian di Mahkamah Syariah tidak termasuk dalam perlindungan itu. Jika dia tetap membahagikan harta yang dituntut, penerima yang bukan pembeli masih boleh dituntut kerana subseksyen 73(1) Akta 97 mengekalkan hak orang lain mengikut harta itu ke tangan penerima.⁴ Langkah yang selamat ialah memegang harta yang dituntut sehingga perintah Mahkamah Syariah dikeluarkan, lalu menyerahkan bahagian balu mengikut perintah itu dan membahagikan bakinya secara faraid.

Perlukah waris lain dimaklumkan sebelum LA difailkan?

Persetujuan semua waris bukan syarat berkanun

Proviso seksyen 30 Akta 97 hanya menghendaki LA diberikan kepada seorang atau lebih daripada orang yang berkepentingan dalam baki pusaka.⁴ Kaedah 22(1) Aturan 71 menyatakan geran boleh dibuat kepada sesiapa yang berhak tanpa notis kepada orang lain yang berhak pada darjat yang sama. Pertikaian antara mereka dibawa kepada Pendaftar melalui notis permohonan.⁵

Tetapi afidavit sokongan saman pemula mesti menyatakan sama ada semua orang yang mempunyai hak terdahulu kepada geran sudah dilepaskan haknya dan bagaimana ia dilakukan.⁵¹⁰ Borang 159 menyediakan perenggan khusus untuk menyatakan orang yang mempunyai hak terdahulu ataupun hak yang sama yang sudah melepaskan haknya secara bertulis.⁵ Itulah sebabnya pemohon meminta waris lain menandatangani dokumen penolakan dan persetujuan. Kedudukan keutamaan antara waris dihuraikan dalam artikel cara melantik pentadbir harta pusaka.

Apa yang ditolak dalam Borang 160?

Penolakan bertulis dibuat dalam Borang 160.⁵ Lafaz bagi pentadbiran berbunyi bahawa penandatangan menolak semua hak dan haknya kepada surat kuasa mentadbir pusaka si mati.⁵ Yang ditolak ialah hak untuk menjadi pentadbir. Lafaz borang itu tidak menyebut bahagian faraid ataupun tuntutan harta sepencarian.

Balu yang diminta menandatangani dokumen sebegini wajar membaca setiap perenggannya. Jika dokumen itu juga mengandungi persetujuan tentang cara harta dibahagikan, perkara itu berlainan daripada penolakan hak mentadbir. Pelepasan bahagian faraid mempunyai caranya sendiri, seperti yang dihuraikan dalam artikel cara betul lepaskan hak faraid.

Jika waris berdiam diri

Waris yang tidak mahu menandatangani dan tidak mahu memohon sendiri boleh dipanggil melalui sitasi. Seksyen 9 Akta 97 membenarkan sitasi kepada orang yang kelihatan mempunyai hak terdahulu, memanggilnya menerima ataupun melepaskan hak itu. Jika dia ingkar hadir, dia disifatkan telah melepaskan haknya.⁴ Pemohon sitasi pula mesti memasukkan kaveat sebelum mengeluarkan sitasi.⁵ Butirannya ada dalam artikel apa itu sitasi dalam pengurusan pusaka.

Apa yang boleh dibuat oleh balu yang menuntut harta sepencarian?

Memfailkan tuntutan di Mahkamah Syariah

Langkah utamanya ialah memfailkan tuntutan itu sendiri di Mahkamah Tinggi Syariah.¹³ Kaveat dan notis kepada pentadbir hanya menjaga kedudukan sementara. Ia tidak memutuskan berapa bahagian balu. Kes yang dilaporkan menunjukkan waris kepada pasangan yang tidak pernah menuntut semasa hidupnya berdepan jalan yang jauh lebih sukar, seperti yang dihuraikan dalam artikel harta sepencarian selepas kematian.

Kaveat dalam prosiding probet di Mahkamah Tinggi

Akta 97 dan Aturan 71 menyediakan kaveat yang khusus bagi prosiding probet. Seksyen 33 membenarkan sesiapa yang mempunyai ataupun mendakwa mempunyai kepentingan memasukkan kaveat am selepas kematian dan sebelum perwakilan diberikan. Kesannya, tiada perwakilan diberikan tanpa notis kepada pengkaveat dan dia diberi peluang mempertikaikan hak pemohon.⁴

Kaedah 37 Aturan 71 menerangkan caranya. Kaveat dimasukkan dengan memfailkan Borang 164 di pejabat pendaftaran dan ia berkuat kuasa selama enam bulan, tanpa menghalang kaveat seterusnya.⁵ Pendaftar tidak boleh membuat geran jika dia tahu ada kaveat yang berkuat kuasa, kecuali pada hari kaveat itu sendiri difailkan.⁵ Orang yang berkepentingan boleh memberi amaran kepada pengkaveat. Pengkaveat yang mempunyai kepentingan bertentangan menjawabnya dengan memasuki kehadiran dalam Borang 166. Pengkaveat yang tiada kepentingan bertentangan tetapi mahu membantah geran memfailkan notis permohonan bagi arahan. Jika kedua-duanya tidak dibuat dalam tempoh yang ditetapkan, pemberi amaran boleh memfailkan afidavit dan kaveat itu terhenti.⁵¹⁰

Had kaveat ini perlu difahami dengan tepat. Kaedah 37(1) menyatakan tujuannya supaya tiada geran dibuat tanpa notis kepada pengkaveat.⁵ Ia tidak membekukan harta, tidak memutuskan tuntutan harta sepencarian dan tidak berguna lagi selepas LA dikeluarkan, kerana seksyen 33 hanya terpakai sebelum perwakilan diberikan.⁴ Gunanya ialah memastikan balu didengar sebelum seseorang dilantik sebagai pentadbir, contohnya jika dia mahu membantah pelantikan itu ataupun mahu turut dilantik.

Kaveat ini juga sampai ke Pejabat Pusaka Kecil. Kaedah 37(6) Aturan 71 mewajibkan Pendaftar Pejabat Pendaftaran Utama mencari indeks kaveat apabila menerima notis permohonan geran, sama ada di pejabat pendaftaran mahkamah ataupun kepada Land Administrator di bawah Akta 98, lalu memaklumkan pegawai berkenaan jika ada kaveat.⁵ Sejak pindaan 2012, Aturan 71 memakai gelaran Land Administrator itu dengan maksud yang sama seperti dalam Akta 98.¹⁰ Pindaan Akta 98 yang berkuat kuasa pada 2024 memberi tugas pembahagian pusaka kecil kepada Pegawai Pembahagian Pusaka tetapi mengekalkan takrif Land Administrator sebagai pegawai tanah daerah. Aturan 71 pula tidak dipinda selepas itu, jadi mengikut lafaznya Land Administrator dalam Aturan 71 tidak meliputi Pegawai Pembahagian Pusaka.¹⁰¹¹ Kesannya kecil, kerana seksyen 7(1) Akta 98 sendiri mewajibkan Pendaftar memindahkan petisyen surat kuasa mentadbir yang difailkan di Mahkamah Tinggi bagi pusaka kecil tanpa wasiat kepada Pegawai Pembahagian Pusaka.¹¹ Borang C dalam peraturan pusaka kecil, iaitu sijil hasil carian Pendaftar kepada Pegawai Pembahagian Pusaka, mempunyai ruang untuk nombor kaveat dalam hasil cariannya.¹² Fungsi Borang C dihuraikan dalam artikel borang-borang di bawah Akta 98.

Kaveat persendirian atas tanah

Kaveat dalam prosiding probet berlainan daripada kaveat persendirian di bawah Kanun Tanah Negara. Kaveat persendirian dimasukkan pada hakmilik tanah dan menghalang pendaftaran urus niaga ke atas tanah itu. Syarat, borang dan cara membuangnya dihuraikan dalam artikel kaveat persendirian dalam perwarisan harta. Sama ada tuntutan harta sepencarian cukup sebagai asas kaveat itu diputuskan oleh Pendaftar ataupun Mahkamah, bukan oleh pihak yang memasukkannya.

Memaklumkan pentadbir secara bertulis

Oleh kerana perlindungan subseksyen 32(2) Akta Pemegang Amanah 1949 bergantung pada sama ada tuntutan itu diketahui pentadbir,⁹ balu wajar memaklumkan pentadbir secara bertulis bahawa tuntutan sudah difailkan, berserta nombor kes dan harta yang dituntut. Simpan salinan dan bukti penghantarannya.

Bagaimana jika pusaka itu pusaka kecil?

Jika pusaka itu diuruskan di Pejabat Pusaka Kecil di bawah Akta 98, tiada surat kuasa mentadbir Mahkamah Tinggi yang perlu ditangguhkan. Seksyen 14 membenarkan Pegawai Pembahagian Pusaka menangguhkan perintah pembahagian bagi harta yang terjejas apabila ada pertikaian sampingan, termasuk pertikaian sama ada sesuatu harta sebahagian daripada pusaka si mati.¹³ Langkah yang patut diambil balu pada hari perbicaraan dihuraikan dalam artikel harta sepencarian selepas kematian, jadi ia tidak diulang di sini.

Contoh kes seorang balu dan anak tiri

Seorang lelaki meninggal dunia tanpa wasiat. Dia meninggalkan seorang isteri dan beberapa orang anak daripada perkahwinan terdahulu. Hartanya termasuk sebuah rumah dan sebidang tanah atas namanya sendiri, yang dibeli semasa perkahwinan keduanya.

Anak sulung memfailkan permohonan LA di Mahkamah Tinggi dan menyenaraikan semua harta atas nama bapanya. Dia tidak memaklumkan ibu tirinya terlebih dahulu. Ibu tiri hanya mengetahuinya apabila diminta menandatangani dokumen penolakan dan persetujuan. Pada masa yang sama ibu tiri memfailkan tuntutan harta sepencarian di Mahkamah Syariah ke atas rumah dan tanah itu.

Permohonan LA tidak perlu ditarik balik. Ia boleh diteruskan kerana tiada peruntukan yang menghendaki ia ditangguhkan.⁴⁵ Menyenaraikan rumah dan tanah itu dalam afidavit juga tidak salah, kerana kedua-duanya masih atas nama arwah dan tuntutan ke atasnya belum diputuskan.

Ibu tiri pula tidak wajib menandatangani penolakan. Jika dia menandatangani Borang 160, yang ditolaknya ialah hak menjadi pentadbir, bukan bahagian faraidnya dan bukan tuntutan harta sepencariannya.⁵ Jika dia belum menandatangani dan LA belum dikeluarkan, dia boleh memasukkan kaveat di bawah seksyen 33 supaya didengar sebelum geran dibuat.⁴ Jika dia tidak memberi apa-apa jawapan dan haknya mendahului pemohon, pemohon boleh menggunakan sitasi.⁴

Selepas LA dikeluarkan, anak sulung sebagai pentadbir mengutip harta, membayar hutang dan mengurus harta lain. Rumah dan tanah yang dituntut dipegang dahulu. Apabila Mahkamah Syariah memutuskan bahagian ibu tiri, bahagian itu diserahkan kepadanya. Baki sahaja yang dibahagikan secara faraid kepada semua waris, termasuk ibu tiri sebagai balu.⁷

Kesimpulan

Tuntutan harta sepencarian tidak menghalang permohonan surat kuasa mentadbir. Kedua-duanya diputuskan di mahkamah yang berlainan dan tiada peruntukan dalam Akta 97 ataupun Aturan 71 yang menghendaki LA ditangguhkan.

Yang terkesan ialah pembahagian. Pentadbir memegang harta atas amanah, tidak terikat membahagi dalam tahun pertama dan tidak dilindungi jika membahagikan harta yang diketahuinya sedang dituntut. Harta itu wajar dipegang sehingga Mahkamah Syariah memutuskan bahagian pasangan.

Balu yang menuntut pula perlu memfailkan tuntutannya di Mahkamah Syariah. Kaveat di bawah seksyen 33 memastikan dia didengar sebelum pentadbir dilantik. Notis bertulis kepada pentadbir memastikan tuntutannya diketahui. Kaveat persendirian atas tanah pula tertakluk kepada syarat Kanun Tanah Negara. Menandatangani penolakan hak mentadbir tidak bermakna dia melepaskan bahagian faraid ataupun tuntutan harta sepencariannya.