Pentadbir Harta Pusaka Meninggal Dunia, Apa Berlaku?

Pendahuluan

Urusan pusaka kerap mengambil masa bertahun-tahun. Dalam tempoh itu, orang yang dilantik sebagai pentadbir juga boleh meninggal dunia. Selalunya dia abang sulung ataupun ibu yang sudah berusia dan kematiannya meninggalkan keluarga dengan dua soalan sekali gus.

Soalan pertama, siapa sekarang yang berkuasa ke atas harta pusaka yang belum selesai? Soalan kedua, adakah harta itu kini bercampur dengan pusaka pentadbir itu sendiri?

Artikel ini menjawab kedua-duanya mengikut Akta Probet dan Pentadbiran 1959, Akta Harta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955 dan Kanun Tanah Negara. Ia juga menyentuh ringkas apa yang boleh dibuat apabila pentadbir masih hidup tetapi tidak menjalankan amanahnya.

Kuasa pentadbir tidak diwarisi oleh warisnya

Ramai menyangka anak sulung ataupun isteri pentadbir itu terus mengambil alih tugasnya. Akta tidak menetapkan begitu.

Akta 97 memang mempunyai satu rantaian penyambung, tetapi ia hanya bagi wasi. Wasi kepada wasi tunggal yang terakhir dikira wasi kepada pewasiat asal dan rantaian itu terputus apabila ada kematian tanpa wasiat ataupun probet tidak diperoleh.¹ Peruntukan itu tidak menyebut pentadbir. Sebab itulah subseksyen 14(2) membenarkan surat kuasa mentadbir yang baharu diberikan apabila seorang wasi ataupun pentadbir meninggal dunia sedangkan pusaka itu belum selesai ditadbir.¹

Jika masih ada pentadbir lain yang hidup

Bagi geran Mahkamah Tinggi, subseksyen 14(1) Akta 97 menetapkan bahawa apabila surat kuasa diberikan kepada lebih daripada seorang pentadbir lalu salah seorang meninggal dunia, kuasa itu terus kekal pada pentadbir yang masih hidup.¹ Ada satu pengecualian, iaitu keadaan di bawah seksyen 4, contohnya apabila ada benefisiari yang masih kanak-kanak dan undang-undang menghendaki sekurang-kurangnya dua pentadbir. Syarat itu dihuraikan dalam artikel cara melantik pentadbir harta pusaka.

Kanun Tanah Negara membawa kesan yang sama bagi tanah. Tanah yang didaftarkan atas nama dua orang wakil diri atau lebih “sebagai wakil” terletak hak sepenuhnya pada yang masih hidup apabila salah seorang meninggal dunia.²

Pusaka kecil melalui permohonan berikutnya

Bagi pusaka kecil, jalannya permohonan berikutnya di bawah seksyen 17 Akta 98. Subseksyen 17(1) membenarkan pihak yang berkepentingan memohon kepada Pegawai Pembahagian Pusaka apabila perlu melantik pentadbir baharu.³

Permohonan itu dibuat dalam Borang P, dengan salinan perintah terdahulu dilampirkan. Borang itu sendiri menyenaraikan pembatalan pentadbir dan pelantikan pentadbir baharu sebagai dua tujuan yang boleh dipohon. Pegawai mengeluarkan notis pendengaran dalam Borang S sekurang-kurangnya tujuh hari sebelum tarikhnya. Pada akhir pendengaran, pegawai boleh membuat perintah dalam Borang T ataupun memberi surat kuasa mentadbir baharu dalam Borang F.⁴ Fi bagi pelantikan pentadbir baharu ialah RM50.⁴

JKPTG menyatakan Borang P difailkan secara dalam talian melalui MyLAND dan dikemukakan di Unit Pembahagian Pusaka yang menyelesaikan permohonan asal.⁵ Panduan yang sama juga menyenaraikan satu pilihan lain, iaitu membatalkan surat kuasa mentadbir dan memohon supaya harta itu terus dibahagikan kepada waris si mati.⁵ Apa yang tercetak dalam Borang P dan Borang T dihuraikan dalam artikel Borang T, Borang E dan Borang F.

Mahkamah Tinggi melalui surat kuasa de bonis non

Apa maksud de bonis non?

De bonis non ialah istilah Latin bagi surat kuasa mentadbir ke atas harta yang belum ditadbir. Istilah itu tercetak dalam Kaedah-Kaedah Mahkamah 2012. Afidavit sokongan dalam Borang 159 mempunyai bahagian khas For Administration-De Bonis Non. Pemohon menyatakan bahawa surat kuasa mentadbir pernah diberi kepada seseorang yang kemudiannya meninggal dunia dengan meninggalkan pusaka itu, ataupun sebahagiannya, belum ditadbir.⁶

Geran yang dikeluarkan dalam Borang 163 pula menyatakan bahawa pentadbir asal meninggal dunia dengan meninggalkan sebahagian harta belum ditadbir, lalu surat kuasa mentadbir bagi harta yang tertinggal itu diberikan kepada pentadbir baharu.⁶

Siapa yang boleh memohon?

Subseksyen 14(2) Akta 97 menetapkan mahkamah berpandukan peraturan yang sama seperti bagi geran asal.¹ Maknanya keutamaan di bawah seksyen 30, had empat orang dan syarat jaminan dengan penjamin terpakai semula. Butirannya ada dalam artikel cara melantik pentadbir harta pusaka.

Bagaimana jika yang meninggal itu wasi?

Jika semua wasi meninggal dunia sebelum memperoleh probet ataupun sebelum selesai mentadbir pusaka, perenggan 16(d) Akta 97 membenarkan surat kuasa mentadbir berserta wasiat diberikan kepada orang yang difikirkan sesuai oleh mahkamah.⁷ Borang 163 juga mempunyai bentuk geran de bonis non berserta wasiat bagi keadaan itu.⁶

Jika tiada sesiapa memohon

Keluarga yang berdiam diri tidak menghentikan urusan itu selama-lamanya. Perenggan 81(d) Akta 97 menetapkan bahawa apabila enam bulan berlalu selepas kematian wasi ataupun pentadbir terakhir dan tiada permohonan dibuat, mahkamah boleh memberi surat kuasa mentadbir kepada Amanah Raya Berhad ataupun kepada orang lain yang difikirkannya sesuai.⁷

Apa jadi pada harta yang belum dibahagi?

Ia kekal harta si mati asal

Pentadbir tidak pernah memiliki harta pusaka. Subseksyen 68(1) Akta 97 menetapkan harta orang yang meninggal tanpa wasiat dipegang oleh wakil dirinya atas amanah.⁸ Geran de bonis non pula diberikan ke atas harta si mati asal yang tertinggal belum ditadbir.⁶

Jadi waris pentadbir yang meninggal tidak berhak membahagikan harta itu sebagai pusaka bapa mereka. Harta itu tetap dibahagikan kepada waris si mati asal mengikut perintah ataupun mengikut faraid.

Urusan pentadbir lama tetap sah

Kebimbangan biasa ialah sama ada jualan ataupun pindah milik yang sudah dibuat oleh pentadbir lama menjadi batal. Bagi tanah, subseksyen 347(1) Kanun Tanah Negara menetapkan hak wakil diri yang baharu didaftarkan berkuat kuasa sejak tarikh kematian si mati, tanpa menjejaskan kesahan apa-apa yang telah dibuat oleh pendahulunya.² Urusan yang sah semasa dibuat tidak gugur hanya kerana pentadbirnya sudah meninggal.

Wakil diri yang baharu pula perlu didaftarkan pada hakmilik sebelum dia boleh menandatangani apa-apa urusan tanah itu.²

Jika pentadbir lama menyalahgunakan harta

Kematian tidak memadamkan tanggungjawab. Seksyen 66 Akta 97 menetapkan bahawa apabila seorang wakil diri membazirkan ataupun menggunakan harta si mati untuk dirinya sendiri lalu meninggal dunia, wakil diri pusakanya sendiri bertanggungjawab atas kerugian itu setakat harta yang ditinggalkannya.⁸ Maknanya kerugian itu boleh dikejar daripada pusaka pentadbir tersebut.

Jika pentadbir itu juga seorang waris

Pentadbir selalunya juga salah seorang waris. Bahagiannya sebagai waris tidak hilang apabila dia meninggal. Apabila seorang waris meninggal sebelum pusaka dibahagikan, kitab faraid menetapkan si mati pertama diberikan pengiraan sendiri, kemudian bahagian waris yang meninggal itu dikira semula untuk warisnya pula.⁹

إذا مات شخص، ثم مات من ورثته شخص آخر قبل قسمة تركته

“Apabila seseorang mati, kemudian mati pula seorang lagi daripada warisnya sebelum pusakanya dibahagikan.”

Keadaan ini dipanggil munasakhat dan cara mengiranya dihuraikan dalam artikel kematian berlapis dan munasakhat. Yang perlu dibezakan ialah dua perkara yang berlainan. Kuasa mentadbir tidak diwarisi, tetapi bahagian faraidnya diwarisi.

Bagaimana jika pentadbir masih hidup tetapi tidak amanah?

Ramai juga bertanya tentang pentadbir yang masih hidup tetapi tidak menjalankan tugasnya. Jalannya hampir sama, iaitu membatalkan kuasanya dan melantik pengganti.

Bagi pusaka kecil, subseksyen 17(3) Akta 98 membenarkan pegawai membatalkan surat kuasa mentadbir pada bila-bila masa atas sebab yang difikirkannya patut, sama ada atas usulnya sendiri ataupun atas permohonan mana-mana benefisiari atau pemiutang. Pegawai juga boleh memerintahkan pentadbir memfailkan akaun.³ Permohonan itu dibuat dalam Borang P dan fi pembatalan pentadbir ialah RM50.⁴

Di Mahkamah Tinggi, seksyen 34 Akta 97 membenarkan surat kuasa mentadbir dibatalkan ataupun dipinda atas apa-apa sebab yang mencukupi.¹⁰ Pendaftar sendiri boleh membatalkan geran, tetapi kecuali dalam keadaan khas hanya atas permohonan ataupun dengan persetujuan pentadbir itu.⁶ Mahkamah juga boleh melantik Amanah Raya menggantikan pentadbir yang sedia ada atas permohonan orang yang berkepentingan, jika sebab yang mencukupi ditunjukkan.¹¹

Bon pentadbiran pula bukan formaliti. Apabila syarat bon itu dilanggar, mahkamah boleh memerintahkan bon itu diserahkan kepada seseorang yang kemudiannya boleh menyaman atas bon itu bagi pihak semua yang berkepentingan dalam pusaka.¹⁰ Di situlah tanggungjawab penjamin menjadi nyata.

Senarai penuh tindakan waris terhadap pentadbir yang tidak amanah, termasuk menuntut akaun dan membatalkan urusan yang salah, ada dalam artikel tugas dan tanggungjawab pentadbir harta pusaka.

Kesimpulan

Apabila pentadbir harta pusaka meninggal dunia, kuasanya tidak berpindah kepada anak ataupun pasangannya. Jika masih ada pentadbir bersama bagi geran mahkamah, kuasa itu kekal pada yang masih hidup. Jika tiada, pentadbir baharu perlu dilantik. Bagi pusaka kecil melalui permohonan berikutnya dalam Borang P dan bagi Mahkamah Tinggi melalui surat kuasa mentadbir de bonis non.

Harta yang belum dibahagi kekal harta si mati asal dan tidak bercampur dengan pusaka pentadbir. Urusan yang sah dibuat oleh pentadbir lama kekal sah, manakala kerugian akibat salah gunanya boleh dituntut daripada pusakanya. Bahagian faraid pentadbir itu sendiri pula diwarisi oleh warisnya melalui munasakhat. Mulakan dengan salinan perintah ataupun geran asal, kerana permohonan pelantikan semula memerlukannya.