Waris Tidak Boleh Tuntut Terus Aset Perniagaan Perkongsian

Pendahuluan

Firdaus dan Hamidi menjalankan FH Katering sebagai perniagaan jenis perkongsian. Modalnya dikeluarkan bersama dan perniagaan itu memiliki sebuah van katering, sebuah lot kedai untuk penyediaan makanan, serta peralatan dapur.

Firdaus meninggal dunia dan meninggalkan seorang isteri dengan dua anak lelaki. Isterinya memfailkan petisyen pembahagian pusaka, lalu timbul soalan yang menjadi tajuk artikel ini. Bolehkah van dan lot kedai itu disenaraikan sebagai harta pusaka Firdaus?

Jawapannya tidak, dan sebabnya terletak pada satu akta yang jarang dibuka keluarga, iaitu Akta Perkongsian 1961.

Perkongsian bukan entiti yang berasingan

Perkara pertama yang perlu diluruskan ialah anggapan bahawa aset itu milik sebuah entiti bernama FH Katering.

Subseksyen 3(1) Akta Perkongsian 1961 mentakrifkan perkongsian sebagai hubungan yang wujud antara orang yang menjalankan perniagaan bersama untuk mendapat keuntungan.¹ Ia hubungan, bukan badan. Subseksyen 3(2) pula mengeluarkan syarikat berdaftar daripada takrif itu, jadi Sendirian Berhad berjalan di bawah kerangka yang lain sama sekali.¹

Kerana itu, harta perkongsian bukan milik sesuatu entiti. Subseksyen 22(1) menyatakan harta yang dibawa masuk ke dalam stok perkongsian ataupun diperoleh bagi maksud perniagaan itu dipegang dan digunakan oleh para pekongsi semata-mata bagi maksud perkongsian dan mengikut perjanjian perkongsian.¹

Perbezaan antara perniagaan enterprise dengan Sendirian Berhad dihuraikan dalam artikel apa jadi pada perniagaan apabila pemilik meninggal dunia dan perkongsian ialah bentuk ketiga yang berada di antara kedua-duanya.

Kematian membubarkan perkongsian itu sendiri

Inilah perkara yang paling kerap terlepas pandang.

Subseksyen 35(1) menyatakan bahawa tertakluk kepada apa-apa perjanjian antara pekongsi, setiap perkongsian terbubar bagi semua pekongsi apabila seorang pekongsi meninggal dunia ataupun menjadi bankrap.¹

Maka kematian Firdaus tidak sekadar menukar pemilik satu bahagian. Ia membubarkan perkongsian itu sendiri, melainkan perjanjian perkongsian menetapkan sebaliknya.

Di sinilah nilai sebenar perjanjian perkongsian kelihatan. Perjanjian yang menyebut apa yang berlaku apabila seorang pekongsi meninggal dunia membolehkan perniagaan diteruskan tanpa pembubaran. Tanpa perjanjian itu, undang-undang mengambil jalan lalainya, iaitu bubar.

Apa yang sebenarnya diwarisi?

Selepas pembubaran, harta firma tidak terus dibahagikan kepada sesiapa.

Seksyen 41 memberi setiap pekongsi hak, terhadap pekongsi lain dan semua orang yang menuntut melalui mereka, supaya harta perkongsian digunakan dahulu bagi membayar hutang serta liabiliti firma. Barulah lebihannya digunakan bagi membayar apa yang kena dibayar kepada pekongsi masing-masing.¹

Kemudian datang peruntukan yang menjawab soalan artikel ini secara terus. Seksyen 45 bertajuk bahagian pekongsi yang bersara atau meninggal dunia menjadi hutang, dan lafaznya menyatakan bahawa tertakluk kepada perjanjian, amaun yang kena dibayar oleh pekongsi yang masih hidup kepada wakil pekongsi yang meninggal dunia berkenaan bahagiannya ialah hutang yang terakru pada tarikh pembubaran atau kematian.¹

Bacalah ayat itu perlahan-lahan, kerana ia mengubah bentuk harta yang diwarisi. Yang masuk ke dalam pusaka Firdaus bukan van dan bukan lot kedai. Yang masuk ialah satu hutang yang kena dibayar oleh Hamidi kepada pusaka Firdaus, bernilai bahagian Firdaus selepas akaun diselesaikan.

Seksyen 46 pula menetapkan susunan penyelesaian akaun itu, iaitu kerugian dibayar dahulu daripada keuntungan, kemudian daripada modal, dan akhirnya oleh pekongsi secara individu mengikut kadar perkongsian keuntungan mereka.¹

Berapa bahagian si mati?

Kadar itu ditentukan oleh perjanjian perkongsian terlebih dahulu.

Apabila tiada perjanjian yang menetapkannya, seksyen 26(a) memberikan kadar lalainya, iaitu semua pekongsi berkongsi sama rata dalam modal dan keuntungan, serta menanggung kerugian sama rata.¹

Jadi anggapan satu perdua bagi FH Katering itu betul jika Firdaus dengan Hamidi tiada perjanjian yang menetapkan kadar lain. Ia bukan angka yang boleh diandaikan begitu sahaja tanpa menyemak perjanjian.

Apa yang ditulis dalam petisyen pusaka?

Daripada semua di atas, tiga perkara menjadi jelas bagi isteri Firdaus.

Pertama, yang disenaraikan ialah bahagian atau kepentingan Firdaus dalam perkongsian FH Katering dan bukan van, lot kedai mahupun peralatan dapur. Aset itu harta firma yang dipegang pekongsi bagi maksud perkongsian, dan hak Firdaus padanya hanyalah hak kepada lebihan selepas hutang firma diselesaikan.¹

Kedua, dokumen yang menyokongnya ialah sijil pendaftaran perniagaan, perjanjian perkongsian jika ada, serta akaun perkongsian yang menunjukkan modal dan lebihan. Petisyen itu sendiri difailkan melalui Borang A secara dalam talian di myland.gov.my.²

Panduan rasmi JKPTG menyokong cara ini daripada sudut dokumen. Antara lapan dokumen yang perlu dimuat naik, satu daripadanya ialah salinan dokumen terkini berkaitan pemilikan harta alih si mati, contohnya penyata akaun simpanan, penyata ASNB, sijil saham, insurans dan hakmilik kenderaan.² Perhatikan tiga perkataan itu, iaitu pemilikan harta alih si mati. Dokumen yang dituntut ialah bukti pemilikan atas namanya sendiri, dan hakmilik van yang berdaftar atas nama firma bukan dokumen jenis itu.

Soalan lazim rasmi jabatan yang sama pula mentakrifkan harta alih sebagai wang simpanan, saham dan kenderaan, tanpa menyebut aset perniagaan langsung.³

Ketiga, harta peribadi Firdaus seperti wang dalam akaun atas namanya sendiri tetap disenaraikan seperti biasa, kerana ia memang miliknya dan bukan harta firma.

Perjalanan penuh petisyen itu dihuraikan dalam artikel cara pengurusan pusaka di Pejabat Pusaka Kecil.

Tarikh akhir yang waris perlu tahu

Satu lagi kewajipan menunggu di luar urusan pusaka, dan ia mempunyai tempoh masa.

Akta Pendaftaran Perniagaan 1956 mentakrifkan seorang pekongsi sebagai associate bagi perniagaan itu.⁴ Apabila butiran berdaftar berubah, perubahan itu perlu diberitahu kepada Pendaftar dalam tempoh tiga puluh hari.⁴

Apabila perniagaan itu pula berakhir dengan kematian associate dan tiada lagi associate ataupun orang yang bertanggungjawab bagi perniagaan itu, wakil diri ataupun waris terdekat si mati hendaklah memberitahu Pendaftar dalam tempoh empat bulan dari tarikh kematian, dan Pendaftar akan membatalkan pendaftaran serta sijilnya.⁴

Bagi FH Katering, Hamidi masih hidup dan meneruskan perniagaan, jadi yang terpakai ialah pemberitahuan perubahan butiran. Bagi perkongsian yang memang berhenti selepas kematian, tempoh empat bulan itulah yang perlu diingat.

Undang-undang yang kekal, bukan keadaan sistem

Satu perkara wajar dinyatakan dengan jujur. Artikel ini menerangkan kedudukan undang-undang dan bukan keadaan sistem di kaunter.

Lima sumber rasmi disemak semasa artikel ini disiapkan, termasuk manual pengguna sistem MyLAND itu sendiri bagi permohonan Borang A. Tiada satu pun daripadanya menyatakan bahawa sistem menyekat kemasukan aset perniagaan. Yang ada ialah sesuatu yang lebih senyap tetapi sama kesannya.

Manual rasmi setebal 51 halaman itu tidak menyebut perkataan perniagaan, syarikat ataupun perkongsian walau sekali pun.⁵ Harta alih dimasukkan melalui satu skrin yang meminta jenis harta alih daripada senarai pilihan, berserta nama harta serta nombor rujukannya. Contoh yang dipaparkan manual itu sendiri ialah wang simpanan di sebuah bank berserta nombor akaunnya.⁵ Borang itu direka untuk harta yang dipegang atas nama si mati dan boleh dirujuk kepada satu nombor.

Satu medan dalam skrin itu pula menyokong cara yang dinyatakan di atas. Senarai harta alih mempunyai lajur bahagian. Contoh dalam manual pula memaparkan pecahan satu perdua.⁵ Jadi merekodkan bahagian pecahan dalam sesuatu harta memang disediakan oleh sistem.

Maka sama ada sesuatu permohonan ditolak oleh sistem ataupun diterima lalu diperbetulkan kemudian oleh pegawai, itu perkara pentadbiran yang berubah dari semasa ke semasa.

Yang tidak berubah ialah kedudukan di bawah Akta Perkongsian 1961, dan kedudukan itulah yang menentukan keputusan akhirnya.

Kesimpulan

Waris pekongsi yang meninggal dunia tidak mewarisi van, kedai ataupun peralatan perniagaan itu. Mereka mewarisi bahagian si mati dalam perkongsian, dan undang-undang menjadikannya satu hutang yang terakru pada tarikh kematian.

Hutang itu pula bukan jumlah kasar modal yang pernah dimasukkan. Ia baki selepas hutang firma dijelaskan dan akaun diselesaikan mengikut susunan yang ditetapkan akta.

Bagi usahawan yang membaca artikel ini semasa masih sihat, pengajarannya satu sahaja. Sediakan perjanjian perkongsian yang menyebut apa yang berlaku apabila seorang pekongsi meninggal dunia, kerana tanpa perjanjian itu undang-undang akan membubarkan perkongsian tersebut pada hari kematian itu juga.