Apa Jadi pada Perniagaan Apabila Pemilik Meninggal Dunia?

Pendahuluan

Ramai usahawan tidak menyedari bahawa bentuk pendaftaran perniagaan mereka menentukan apa yang berlaku kepada perniagaan itu selepas mereka meninggal dunia.

Perbezaannya bukan soal saiz perniagaan, sebaliknya soal sama ada perniagaan itu mempunyai keperibadian undang-undang yang berasingan daripada pemiliknya. Daripada satu perbezaan itu keluar segala-galanya yang lain, iaitu apa yang menjadi harta pusaka, siapa yang boleh menuntutnya dan tempoh masa yang perlu dipatuhi waris.

Artikel ini membandingkan enterprise dengan Sendirian Berhad. Bentuk ketiga, iaitu perkongsian, mempunyai peraturannya sendiri dan dihuraikan dalam artikel waris tidak boleh tuntut terus aset perniagaan perkongsian.

Perniagaan jenis enterprise

Perniagaan jenis enterprise berdaftar di bawah Akta Pendaftaran Perniagaan 1956, iaitu Akta 197 dan dikawal selia oleh Suruhanjaya Syarikat Malaysia. Ia dimiliki seorang individu, umpamanya FH Katering Enterprise milik Firdaus bin Ahmad.

Di sisi undang-undang, pemilik dan perniagaan itu satu. Akta 197 tidak memberikan perniagaan berdaftar apa-apa keperibadian yang berasingan, sebaliknya ia hanya mendaftarkan orang yang menjalankannya. Takrif associate of a business dalam akta itu sendiri berbunyi sesiapa yang di sisi undang-undang merupakan pemilik, pemilik bersama ataupun pemilik sebahagian mana-mana perniagaan.¹

Kesannya jelas. Segala aset, hutang serta tanggungan perniagaan itu ialah aset, hutang dan tanggungan pemilik secara peribadi.

Semua asetnya menjadi harta pusaka

Apabila pemilik meninggal dunia, semua aset yang digunakan dalam perniagaan itu menjadi harta pusakanya, iaitu kenderaan, lot kedai, peralatan, akaun bank serta stok.

Kesemuanya disenaraikan dalam permohonan pusaka yang dibuat dalam talian melalui myland.gov.my, lalu dibahagikan mengikut faraid ataupun mengikut wasiat yang sah.²

Jadi kalau Firdaus meninggal dunia, isteri serta dua orang anaknya berhak menuntut van katering, lot kedai dan baki dalam akaun semasa perniagaan itu. Perjalanan urusannya dihuraikan dalam artikel cara pengurusan pusaka di Pejabat Pusaka Kecil.

Empat bulan untuk memberitahu Pendaftar

Bahagian ini tidak diketahui kebanyakan keluarga dan ia kewajipan berkanun.

Subseksyen 5D(2) Akta 197 menetapkan bahawa apabila sesuatu perniagaan berakhir kerana kematian seorang associate dan tiada associate yang masih hidup ataupun orang yang bertanggungjawab bagi perniagaan itu, maka wakil diri ataupun waris terdekat si mati hendaklah memberitahu Pendaftar dalam tempoh empat bulan dari tarikh kematian, dalam borang yang ditetapkan.¹

Setelah menerima notis itu, Pendaftar membatalkan pendaftaran lalu membatalkan sijil pendaftaran perniagaan tersebut.¹

Perlu diperhatikan bahawa kewajipan itu diletakkan ke atas waris, bukan ke atas pihak lain. Ia juga berjalan seiring dengan subseksyen 5B(1) yang mewajibkan apa-apa perubahan pada butiran berdaftar diberitahu dalam tempoh tiga puluh hari.¹

Pendaftaran itu tidak boleh diwarisi

Inilah salah faham yang paling mahal.

Waris tidak mewarisi pendaftaran perniagaan itu. Yang mereka warisi ialah asetnya. Sekiranya mereka mahu meneruskan perniagaan itu, mereka mendaftar perniagaan baharu atas nama mereka sendiri.

Nama perniagaan, pelanggan dan reputasi memang berpindah dalam erti kata praktikal, tetapi pendaftaran itu sendiri berakhir bersama pemiliknya.

Syarikat Sendirian Berhad

Di sini undang-undangnya berlainan sama sekali dan sebabnya satu seksyen pendek.

Seksyen 20 Akta Syarikat 2016 berbunyi bahawa syarikat yang diperbadankan di bawah akta itu ialah pertubuhan perbadanan yang mempunyai keperibadian undang-undang yang berasingan daripada ahlinya dan yang terus wujud sehingga ia dikeluarkan daripada daftar.³

Pemiliknya dikenali sebagai pemegang saham, manakala urusan pentadbirannya dijalankan oleh Lembaga Pengarah. Syarikat persendirian ialah syarikat berhad menurut syer yang mempunyai tidak lebih daripada lima puluh pemegang saham.³

Yang menjadi pusaka hanyalah sahamnya

Aset seperti pejabat, kenderaan, akaun syarikat dan lesen adalah milik syarikat itu sendiri, bukan milik pemegang sahamnya.

Jadi kalau Firdaus memegang lima puluh peratus saham dalam FH Katering Sdn. Bhd., warisnya tidak boleh menuntut van syarikat ataupun lot kedai atas nama syarikat. Yang menjadi harta pusakanya hanyalah lima puluh peratus saham itu dan nilainya yang dibahagikan mengikut faraid.

Siapa yang diiktiraf mempunyai hak ke atas saham itu?

Akta menjawabnya dengan tepat.

Perenggan 109(7)(a) menetapkan bahawa apabila si mati merupakan pemegang tunggal, orang yang diiktiraf mempunyai apa-apa hak kepada kepentingannya dalam saham itu ialah wakil diri di sisi undang-undang.³ Perenggan 109(7)(b) pula menetapkan bahawa apabila dia pemegang bersama, orang itu ialah pemegang yang masih hidup.³

Maknanya waris tidak berurusan dengan syarikat secara terus. Yang berurusan ialah pentadbir yang memegang surat kuasa mentadbir ataupun probet dan subseksyen 109(4) mewajibkan syarikat menerima dokumen itu sebagai keterangan yang mencukupi.³

Selepas notis bertulis diberikan, subseksyen 109(5) mewajibkan syarikat mendaftarkan orang itu sebagai pemegang saham dalam tempoh enam puluh hari.³ Kegagalan berbuat demikian ialah satu kesalahan yang boleh didenda sehingga sepuluh ribu ringgit.³

Jadi syarikat yang berdolak-dalik bukan sekadar menyusahkan waris. Ia melanggar akta.

Enam bulan sebelum syarikat boleh dipotong

Inilah perangkap yang paling merugikan dan ia jarang disebut.

Syarikat persendirian mesti mempunyai sekurang-kurangnya seorang pengarah.³ Jawatan pengarah dikosongkan apabila dia mati.³ Jadi syarikat yang pengarah tunggalnya meninggal dunia tinggal tanpa sesiapa yang boleh menandatangani apa-apa.

Akta menyediakan jalan keluarnya. Subseksyen 209(3) mewajibkan setiausaha syarikat memanggil mesyuarat waris terdekat, wakil diri yang lain ataupun ahli, secepat yang praktikal, bagi melantik pengarah baharu.³

Tetapi ada tarikh luputnya. Subseksyen 209(5) berbunyi bahawa apabila waris terdekat, wakil diri ataupun ahli gagal melantik seorang pengarah dalam tempoh enam bulan dari kematian pengarah terakhir, Pendaftar boleh mengarahkan syarikat itu dipotong daripada daftar.³

Jadi kenyataan bahawa syarikat terus wujud itu betul, tetapi ia betul hanya selagi keluarga bertindak.

Dokumen yang perlu diminta

Waris kerap diminta membawa dokumen yang salah, jadi nama yang betul perlu diketahui.

Dokumen	Seksyen	Apa yang ia tunjukkan
Daftar ahli	50	disimpan oleh syarikat sendiri, merekodkan setiap ahli berserta butirannya
Penyata peruntukan saham	78	difailkan kepada Pendaftar dalam empat belas hari selepas peruntukan, menyatakan nama penuh serta alamat setiap penerima berserta bilangan dan kelas sahamnya
Notis pendaftaran	15(c)	dikeluarkan Pendaftar apabila syarikat didaftarkan
Sijil pemerbadanan	17	dikeluarkan hanya apabila syarikat memohonnya dan membayar fi

Dua baris terakhir itu perlu diberi perhatian. Seksyen 14 ialah permohonan pemerbadanan, bukan sijilnya.³ Ramai syarikat memang tidak pernah memohon sijil di bawah seksyen 17, jadi waris yang mencari sijil pendaftaran syarikat boleh buntu tanpa sebab sedangkan yang wujud ialah notis pendaftaran.

Perbandingan antara kedua-duanya

Perkara	Enterprise	Sendirian Berhad
Akta	Akta Pendaftaran Perniagaan 1956	Akta Syarikat 2016
Keperibadian undang-undang	tiada, pemilik dan perniagaan satu	berasingan di bawah seksyen 20
Bilangan pemilik	seorang individu	sehingga lima puluh pemegang saham
Aset perniagaan	milik pemilik secara peribadi	milik syarikat
Kesan kematian	pendaftaran berakhir	syarikat terus wujud, tetapi lihat tempoh enam bulan
Yang menjadi pusaka	semua aset atas nama pemilik	saham si mati sahaja
Tempoh yang mengikat waris	empat bulan memberitahu Pendaftar	enam bulan melantik pengarah baharu

Kesimpulan

Soalan yang sebenarnya perlu ditanya bukan apa jadi pada perniagaan, sebaliknya apa bentuk pendaftarannya.

Enterprise tiada keperibadian yang berasingan, jadi asetnya harta pusaka dan pendaftarannya berakhir. Waris mempunyai empat bulan untuk memberitahu Pendaftar dan mereka mendaftar perniagaan baharu kalau mahu meneruskannya.

Sendirian Berhad pula entiti yang berasingan, jadi asetnya kekal milik syarikat dan yang menjadi pusaka hanyalah saham si mati. Tetapi keluarga hanya mempunyai enam bulan untuk melantik pengarah baharu sebelum Pendaftar boleh mengarahkan syarikat itu dipotong.

Kedua-dua tempoh itu bermula pada hari kematian, bukan pada hari perintah pusaka dikeluarkan. Itu sebabnya urusan perniagaan perlu diuruskan seiring dengan urusan pusaka, bukan selepasnya.

Perlu diingat juga bahawa tugas memberitahu Pendaftar dan tugas melantik pengarah baharu memerlukan seseorang yang mempunyai kuasa bertindak bagi pihak si mati. Siapa orang itu dan bila kuasanya bermula dihuraikan dalam perbezaan pentadbir harta, pemegang amanah dengan wakil kuasa.