Cara Uruskan Akaun CDS Pelabur yang Sudah Meninggal Dunia

Pendahuluan

Saham yang ditinggalkan si mati tidak hilang, tetapi ia juga tidak boleh disentuh. Akaun Sistem Depositori Pusat, yang lebih dikenali sebagai akaun CDS, terkunci sebaik sahaja kematian dimaklumkan dan ia hanya terbuka semula kepada orang yang sudah disahkan sebagai wakil peribadi si mati.

Artikel ini menyusun perjalanan itu, daripada menentukan siapa yang layak sehingga saham berpindah nama. Isinya berdasarkan dua dokumen rasmi Bursa Malaysia, iaitu halaman panduan untuk orang awam dan manual operasinya sendiri.

Siapa yang diiktiraf sebagai wakil peribadi?

Bursa Malaysia mengiktiraf dua jenis wakil peribadi.¹

Yang pertama ialah wasi atau pentadbir yang dilantik menerusi Geran Probet apabila si mati meninggalkan wasiat, ataupun menerusi Surat Kuasa Mentadbir apabila dia tidak meninggalkan wasiat. Beza antara kedua-dua dokumen itu dan siapa yang mengeluarkannya diterangkan dalam surat kuasa mentadbir, jenis dan siapa yang mengeluarkannya.

Yang kedua ialah benefisiari yang dinamakan dalam Perintah Pembahagian, iaitu Borang E yang dikeluarkan Pejabat Pembahagian Pusaka, ataupun dalam Surat Arahan daripada Amanah Raya Berhad.

Laluan Amanah Raya itu terbuka apabila harta alih si mati tidak melebihi enam ratus ribu ringgit, iaitu pentadbiran ringkas di bawah seksyen 17 Akta Perbadanan Amanah Raya 1995.² Saham memang harta alih, jadi ia boleh ditadbir melalui laluan itu. Seksyen itu hanya meliputi harta alih, jadi tanah si mati tidak ditadbir melalui laluan ini.⁹ Perbandingan antara laluan itu dengan laluan Pejabat Pusaka Kecil ada dalam artikel pembahagian ringkas di bawah seksyen 8B.

Sesiapa yang tidak pasti kedudukannya dinasihatkan menghubungi Ejen Depositori Sah yang terdekat, iaitu syarikat pembrokeran saham ataupun bank pelaburan, lalu bercakap dengan wakil daripada jabatan CDS.¹

Dokumen yang perlu dikemukakan

Dokumen yang perlu diserahkan kepada ejen depositori untuk pengesahan ialah sijil kematian dalam bentuk salinan asal ataupun salinan sahih, geran probet ataupun surat kuasa mentadbir dalam bentuk yang sama, ataupun perintah pembahagian Borang E ataupun surat arahan Amanah Raya, berserta kad pengenalan atau pasport asal wasi, pentadbir ataupun benefisiari.¹

Tiga perkara pada dokumen itu perlu diberi perhatian.

Pertama, geran atau surat kuasa yang diperoleh di luar negara mesti disahkan semula di Mahkamah Tinggi Malaysia sebelum ia berkuat kuasa di sini.¹ Manual Bursa menyebut Mahkamah Tinggi Malaya secara khusus.³

Kedua, salinan sahih mesti disahkan oleh Notari Awam, oleh Peguambela dan Peguamcara, ataupun oleh pegawai ejen depositori yang diberi kuasa.¹

Ketiga, Bursa sendiri menasihatkan supaya peguam menulis secara umum dalam geran probet ataupun surat kuasa mentadbir, iaitu semua sekuriti yang disimpan dengan Bursa Malaysia.¹ Sebabnya mudah. Senarai saham yang ditulis satu per satu akan tertinggal apabila ada saham yang tidak diketahui waris, sedangkan ayat umum itu meliputi kesemuanya. Manualnya juga menghendaki geran atau lampirannya menyebut sekuriti yang didepositkan dengan Bursa Depository sebagai sebahagian harta pusaka yang hendak ditadbir.³

Tiga langkah di kaunter

Langkah pertama ialah menghantar dokumen. Wasi, pentadbir ataupun benefisiari perlu melawat bahagian operasi CDS ataupun jabatan khidmat pelanggan di mana-mana ejen depositori pilihannya.¹ Manual Bursa menambah satu syarat yang tidak disebut halaman panduan, iaitu wakil peribadi itu dikehendaki hadir sendiri, melainkan dia dikecualikan oleh Bursa Depository.³

Langkah kedua ialah pengesahan dokumen oleh pegawai yang diberi kuasa di kaunter itu dan melengkapkan borang kebenaran wakil peribadi.¹ Nama penuh borang itu dalam manual ialah Personal Representative Authorization Letter, iaitu Lampiran 25.³

Langkah ketiga ialah pengesahan status. Selepas proses pengesahan selesai, ejen depositori akan memaklumkan status wakil peribadi itu dan barulah dia boleh memindahkan saham, menggantung ataupun menamatkan akaun CDS.¹

Apa yang berlaku di belakang kaunter?

Manual operasi Bursa memberikan perincian yang tidak kelihatan oleh orang yang berdiri di kaunter dan perincian itu berguna kerana ia menerangkan kenapa prosesnya mengambil masa.³

Selepas dokumen asal disemak, ejen depositori meminta Bursa Depository memberikan butiran akaun CDS si mati, baki sekuriti dalam akaun itu serta satu nombor rujukan Transmission of Title. Berdasarkan butiran itulah wakil peribadi melengkapkan borang kedua, iaitu Notification Of Death Of Depositor Form atau Lampiran 21 dan panduan mengisinya ada dalam Lampiran 26.

Borang itu kemudiannya disemak silang oleh ejen depositori terhadap maklumat yang diberikan Bursa Depository. Wakil peribadi menandatanganinya di hadapan penandatangan yang diberi kuasa dan apa-apa pembetulan perlu ditandatangani bersama oleh kedua-dua pihak. Bursa Depository barulah memberi kebenaran pindah milik selepas berpuas hati bahawa notis dan dokumen sokongan lengkap.

Kosnya pula berlapis dua. Jadual yuran rasmi Bursa yang berkuat kuasa 1 Oktober 2025 menetapkan yuran pemprosesan Transmission of Title sebanyak RM50 bagi setiap permohonan bagi setiap si mati, dibayar oleh wakil peribadi kepada Bursa Depository, serta yuran pindah milik RM10 bagi setiap pindahan mengikut kaunter saham dan mengikut pemegang akaun.⁴ Soal jawab rasmi Bursa menyatakan angka yang sama, iaitu RM50.00 yuran pemprosesan bagi setiap permohonan dan RM10.00 yuran pindah milik bagi setiap sekuriti, dibayar melalui perbankan dalam talian kepada akaun yang diberikan ejen depositori.⁵

Maknanya keluarga yang mewarisi lapan kaunter saham untuk empat orang waris mengira lapan didarab empat bagi yuran RM10 itu, bukan satu bayaran. RM50 itu pula ditambah sekali sahaja.

Kenapa Bursa tidak boleh memberitahu baki saham?

Waris yang menelefon Bursa lalu diberitahu bahawa maklumat itu tidak boleh didedahkan selalunya menyangka dia dihalang tanpa sebab. Sebabnya ada dalam akta.

Subseksyen 43(1) Akta Industri Sekuriti (Depositori Pusat) 1991 melarang sesiapa yang mempunyai akses kepada maklumat berkaitan urusan depositor, terutamanya akaun sekuritinya, daripada mendedahkan maklumat itu kepada sesiapa.⁶ Hukumannya pula berat, iaitu denda sehingga tiga juta ringgit ataupun penjara sehingga lima tahun.⁶

Tetapi larangan itu bukan pintu yang terkunci mati. Seksyen 45 menyenaraikan pendedahan yang dibenarkan dan perenggan 45(1)(a) menyebut maklumat yang depositor itu sendiri ataupun wakil peribadinya telah memberi kebenaran bertulis untuk didedahkan.⁶

Di situlah letaknya kunci. Selagi seseorang itu belum disahkan sebagai wakil peribadi, dia orang luar pada pandangan akta. Sebaik sahaja dia disahkan, dia berdiri di tempat depositor itu sendiri. Saluran bagi harta lain yang lebih terbuka kepada waris, seperti carian tanah dan eGUMIS, disenaraikan dalam artikel cara mengesan harta peninggalan arwah.

Gelung yang perlu diketahui lebih awal

Satu perkara dalam nota rasmi Bursa wajar dibaca dua kali. Penyata akaun CDS diperlukan untuk mendapatkan perintah pembahagian daripada Pejabat Pembahagian Pusaka ataupun surat arahan daripada Amanah Raya Berhad.¹

Bacalah ayat itu bersama seksyen 43 tadi. Penyata diperlukan untuk mendapatkan perintah, sedangkan perintah pula yang membuka jalan kepada penyata.

Soal jawab rasmi Bursa menjawab persoalan itu dengan tegas. Soalannya ditulis persis keadaan ini, iaitu bolehkah maklumat akaun CDS si mati didedahkan kepada orang yang belum dilantik sebagai wakil peribadi bagi tujuan memohon geran probet, surat kuasa mentadbir, perintah pembahagian ataupun surat arahan Amanah Raya. Jawapannya tidak, kerana pendedahan hanya boleh dibuat menurut peruntukan pendedahan yang dibenarkan dalam SICDA dan kepada wakil peribadi yang dilantik secara sah.⁵

Tetapi soalan berikutnya dalam laman yang sama menunjukkan gelung itu tidak mengenai semua orang. Bagi permohonan geran probet ataupun surat kuasa mentadbir, pemohon hanya perlu menulis “semua sekuriti-sekuriti di Bursa Malaysia”, jadi senarai saham langsung tidak diperlukan. Bagi permohonan perintah pembahagian Borang E ataupun surat arahan Amanah Raya pula, pemohon dikehendaki mengemukakan senarai penuh saham dalam akaun CDS si mati berserta penyata CDSnya sebagai bukti pegangan.⁵

Jadi gelung itu menggigit pada laluan pusaka kecil dan laluan Amanah Raya sahaja. Keluarga yang melalui Mahkamah Tinggi tidak terkena.

Yang perlu difahami tentang penyata itu ialah ia penyata yang memang sudah dimiliki si mati, iaitu penyata yang dihantar kepadanya semasa hidup, bukan penyata baharu yang diminta daripada Bursa selepas kematian. Maka kertas lama dalam simpanan arwah itulah yang perlu dicari dahulu sebelum apa-apa permohonan dibuat.

Bagi keluarga yang tidak menemuinya, satu perkara masih boleh dibuat lebih awal. Manual Bursa mempunyai senarai semak khusus bagi permintaan menggantung sekuriti dalam akaun si mati sementara menunggu surat kuasa mentadbir ataupun geran probet dikeluarkan. Senarai itu membenarkan waris terdekat memohon mengikut susunan tertentu.⁷ Susunannya bermula dengan suami atau isteri yang masih hidup, kemudian anak yang sudah berumur lapan belas tahun, kemudian ibu atau bapa, kemudian adik-beradik, kemudian datuk atau nenek. Bagi si mati yang tidak berkahwin pula ia bermula dengan ibu atau bapa. Dokumennya sijil kematian, sijil kelahiran ataupun sijil nikah yang menunjukkan pertalian, serta kad pengenalan pemohon.⁷

Manual yang sama turut mempunyai prosedur pertanyaan baki bagi akaun si mati, iaitu permohonan bertulis kepada Bursa Depository berserta geran jika berkenaan, sijil kematian dan dokumen pengenalan pemohon.⁸ Frasa jika berkenaan itu kelihatan lebih longgar daripada jawapan dalam soal jawab tadi.

Nota penting: soal jawab rasmi Bursa menyenaraikan permohonan menggantung akaun sebagai permohonan oleh wasi, pentadbir ataupun benefisiari berserta geran, perintah pembahagian ataupun surat arahan.⁵ Tiga dokumen rasmi ini tidak sama pada titik itu. Yang paling baharu ialah soal jawab tersebut, jadi tanyakan ejen depositori yang berkenaan sebelum menyediakan dokumen. Jangan bergantung kepada satu dokumen sahaja.

Perjalanan petisyen di Pejabat Pusaka Kecil pula dihuraikan dalam artikel cara pengurusan pusaka di Pejabat Pusaka Kecil.

Dua had yang mengejutkan waris

Had pertama mengenai kepada siapa saham boleh dipindahkan. Halaman utama Bursa menyatakan penerima pindahan boleh sesiapa sahaja selagi kebenaran diperoleh daripada wasi atau pentadbir.¹ Soal jawab rasminya menambah syarat yang tidak kelihatan di situ. Kebebasan itu memang ada pada wasi dan pentadbir, iaitu mereka boleh mengarahkan pindahan terus kepada akaun pihak ketiga melalui borang notis kematian. Tetapi benefisiari yang dinamakan dalam perintah pembahagian Borang E ataupun surat arahan Amanah Raya hanya boleh menerima saham itu ke dalam akaun CDSnya sendiri.⁵

Had kedua mengenai penjualan. Saham dalam akaun si mati tidak boleh dijual semasa ia masih berada dalam akaun itu. Ia perlu dipindahkan dahulu ke dalam akaun wasi, pentadbir ataupun benefisiari. Barulah arahan jual boleh diberikan kepada wakil peniaga.⁵

Dua perkara lain pula melegakan. Wakil peribadi yang tidak dapat hadir sendiri boleh menulis kepada ejen depositori memohon pengecualian kehadiran, termasuk mereka yang bermastautin di luar negara.⁵ Permohonan itu juga tidak semestinya dibuat di syarikat broker yang diguna pakai si mati, kerana mana-mana ejen depositori di Malaysia boleh menerimanya.⁵

Apabila saham dipegang oleh nomini

Sebahagian pelabur tidak memegang saham atas nama sendiri, sebaliknya melalui nomini yang diberi kuasa, iaitu akaun yang lazimnya dibuka melalui bank ataupun broker.

Bagi akaun jenis itu, wakil peribadi memaklumkan kematian kepada nomini tersebut berserta geran, sijil kematian dan kad pengenalannya.³ Pindah milik daripada akaun nomini pula hanya boleh dibuat kepada akaun sekuriti wakil peribadi itu sendiri, ataupun akaunnya dengan nomini yang diberi kuasa. Untuk memindahkannya terus kepada akaun benefisiari, wakil peribadi perlu mengemukakan satu surat tambahan yang disaksikan mengikut senarai saksi yang diterima Bursa.³

Bezanya perlu diketahui lebih awal, kerana keluarga yang menyangka saham boleh terus berpindah kepada setiap waris akan mendapati laluannya melalui akaun wakil peribadi dahulu.

Kesimpulan

Saham dalam akaun CDS bukan harta yang sukar diuruskan. Ia harta yang menuntut satu perkara diselesaikan dahulu, iaitu pengesahan siapa yang berhak bercakap bagi pihak si mati.

Selepas pengesahan itu, selebihnya kerja kaunter. Dua borang, satu nombor rujukan, yuran mengikut bilangan kaunter saham dan bilangan penerima, kemudian saham berpindah nama.

Nasihat yang paling berguna pula datang lebih awal daripada semua itu. Minta peguam menulis semua sekuriti yang disimpan dengan Bursa Malaysia dalam geran probet ataupun surat kuasa mentadbir, supaya tiada kaunter saham yang tertinggal kemudian hari.

Sekuriti jenis lain pula tidak setenang ini. Mata wang digital yang didagangkan pada suatu kemudahan turut ditetapkan sebagai sekuriti sejak 2019,¹⁰ tetapi laluannya selepas kematian belum matang seperti laluan CDS. Kedudukannya dihuraikan dalam wang tunai, e-wallet dan aset digital sebagai harta pusaka.

Kredit: kandungan asal artikel ini ialah terjemahan perkongsian rasmi Bursa Malaysia oleh pemilik laman ini. Perincian daripada manual CDS, teks Akta 453 dan Akta 532 ditambah kemudian daripada sumber yang dirujuk di atas.