Cara Mengesan Harta Peninggalan Arwah dari Tanah hingga KWSP

Pendahuluan

Selepas pengebumian, keluarga biasanya bertanya apa yang arwah tinggalkan. Ada harta yang memang diketahui semua orang, seperti rumah dan kereta. Ada juga yang hanya diketahui oleh arwah sendiri, seperti akaun bank yang jarang dipakai, unit amanah yang dibeli bertahun-tahun dahulu, saham di Bursa dan polisi takaful yang premiumnya dipotong terus daripada gaji.

Artikel ini memberi peta. Bagi setiap jenis harta, ia menyatakan di mana rekodnya disimpan dan siapa yang berhak bertanya. Cara menuntut setiap jenis harta itu dihuraikan dalam artikel khusus yang dipautkan. Panduan langkah demi langkah bagi waris yang mengurus sendiri pula ada di uruspusaka.com.

Kenapa harta perlu dikenal pasti dahulu?

Harta yang ditinggalkan arwah tidak terus dibahagikan secara faraid. Kos pengurusan jenazah, hutang dan wasiat diselesaikan dahulu. Al-Quran mengulang syarat itu dalam ayat yang menyebut kadar setiap waris.¹

مِنۢ بَعۡدِ وَصِيَّةٖ يُوصِي بِهَآ أَوۡ دَيۡنٍ

“(Pembahagian itu) ialah sesudah diselesaikan wasiat yang telah diwasiatkan oleh si mati, dan sesudah dibayarkan hutangnya.”

Tertib lengkapnya dihuraikan dalam artikel lima hak yang perlu diselesaikan sebelum faraid.

Hutang pula perlu disegerakan. Nabi SAW bersabda bahawa jiwa seorang mukmin tergantung dengan hutangnya sehingga hutang itu dilangsaikan bagi pihaknya.² Al-Nawawi menyatakan hutang si mati disegerakan pelunasannya dan itulah nas al-Syafi’i serta para ashab.³

ويسارع إلى قضاء دينه والتوصل إلى إبرائه منه هكذا نص عليه الشافعي والأصحاب

“Hutangnya disegerakan pelunasannya dan diusahakan supaya dia terlepas daripadanya. Demikianlah nas al-Syafi'i dan para ashab.”

Halaman yang sama dan halaman berikutnya menukil bahawa hutang itu dibayar daripada wang arwah jika ada. Jika hartanya tanah atau barang yang perlu dijual dahulu, pemiutang diminta bersetuju supaya hutang itu dipindahkan kepada walinya.³ Ertinya cara melunaskan hutang bergantung pada jenis harta yang ada. Tanpa senarai harta, waris tidak tahu sama ada hutang boleh dibayar segera, wasiat boleh dilaksanakan dalam had satu pertiga ataupun berapa baki yang dibahagikan.

Harta yang kecil juga tetap hak waris. Al-Quran menyebut bahagian waris daripada harta peninggalan, sama ada sedikit atau banyak.⁴

لِّلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِّمَّا تَرَكَ ٱلْوَٰلِدَانِ وَٱلْأَقْرَبُونَ وَلِلنِّسَآءِ نَصِيبٌ مِّمَّا تَرَكَ ٱلْوَٰلِدَانِ وَٱلْأَقْرَبُونَ مِمَّا قَلَّ مِنْهُ أَوْ كَثُرَ ۚ نَصِيبًا مَّفْرُوضًا

“Orang-orang lelaki ada bahagian pusaka dari peninggalan ibu bapa dan kerabat, dan orang-orang perempuan pula ada bahagian pusaka dari peninggalan ibu bapa dan kerabat, sama ada sedikit atau banyak dari harta yang ditinggalkan itu; iaitu bahagian yang telah diwajibkan (dan ditentukan oleh Allah).”

Akaun lama yang berbaki beberapa ratus ringgit tetap dibahagikan, kerana ia tetap sebahagian daripada harta peninggalan.

Mulakan dengan dokumen di rumah

Sebelum bertanya kepada mana-mana agensi, kumpulkan apa yang ada di rumah. Geran tanah, bil cukai tanah dan cukai pintu, buku akaun, penyata bank, sijil atau buku pelaburan, geran kereta dan surat daripada syarikat takaful semuanya memberi petunjuk. Penyata bank arwah juga menunjukkan potongan bulanan. Setiap potongan berulang biasanya mewakili satu pinjaman, satu polisi ataupun satu pelaburan.

Kaedah menyenaraikan harta melalui penyata dan potongan bulanan dihuraikan dalam artikel dokumen wajib dalam fail pewarisan. Harta yang tiada penyata langsung, seperti wang tunai dan baki e-wallet, dibincangkan dalam artikel wang tunai, e-wallet dan aset digital.

Tanah dan rumah di Semenanjung

Rekod hakmilik tanah di Semenanjung disimpan oleh Pendaftar. Kanun Tanah Negara membuka rekod ini kepada orang awam melalui dua jenis carian.⁵

Carian persendirian. Seksyen 384 membenarkan mana-mana orang atau badan memeriksa daftar hakmilik dan mengambil catatan daripadanya pada waktu pejabat, tertakluk kepada bayaran yang ditetapkan.⁵

Carian rasmi. Subseksyen 385(1) membenarkan mana-mana orang atau badan memohon carian rasmi bagi mana-mana tanah. Sijil carian yang dikeluarkan Pendaftar menyatakan nama tuan punya berdaftar, catatan yang masih berkuat kuasa seperti gadaian dan kaveat, serta syarat nyata dan sekatan kepentingan tanah itu.⁵

Kedua-duanya tidak memerlukan surat kuasa. Waris boleh membuatnya sendiri. Bezanya, hanya carian rasmi yang dimeterai Pendaftar. Pejabat Tanah dan Galian Pulau Pinang, sebagai contoh, mengenakan RM100 bagi carian rasmi dan RM30 bagi carian persendirian.⁶ Carian rasmi juga dokumen yang diminta semasa permohonan pusaka kecil. Ia dibeli di Pejabat Tanah Daerah bagi hakmilik HSM, GM dan PM ataupun di Pejabat Tanah dan Galian negeri bagi hakmilik HSD, GRN dan PN.⁷ Beza antara kedua-dua pejabat itu dengan JKPTG dihuraikan dalam artikel apa beza JKPTG dengan PTG.

Carian dibuat bagi sesuatu tanah. Maka waris perlu tahu dahulu tanah mana yang hendak disemak, iaitu nombor hakmilik atau nombor lot yang tertera pada geran ataupun bil cukai tanah. Bagi negeri yang sudah melaksanakan sistem pentadbiran tanah elektronik, Jadual Keenam Belas Kanun Tanah Negara membenarkan carian persendirian dibuat secara elektronik.⁵

Jika geran asal tidak dijumpai, rujuk artikel prosedur mohon geran tanah hilang atau rosak. Jika tanah itu memang belum bergeran, rujuk tanah pusaka tiada geran. Jenis hakmilik yang tercatat pada geran pula dihuraikan dalam artikel jenis-jenis tanah di Semenanjung.

Semakan geran tanah di Sabah

Rekod tanah di Sabah dipegang oleh Jabatan Tanah dan Ukur Sabah. Saluran dalam taliannya ialah JTU eService, yang membenarkan orang awam log masuk dengan nombor kad pengenalan.⁸

Di dalamnya, perkhidmatan e-Commerce diterangkan sebagai kedai dalam talian bagi orang awam membeli produk tanah dan ukur. JTU menghalakan soalan tentang carian hakmilik, salinan sah geran dan salinan imbasan geran kepada perkhidmatan itu.⁸ Bagi urusan di kaunter pula, sistem temu janji JTU menyenaraikan Carian Harta Tanah dan Geran serta Salinan Geran atau Memorial sebagai urusan yang boleh ditempah.⁸

Jenis geran di Sabah seperti NT, CL dan PL, serta kesannya apabila pemilik meninggal dunia, dihuraikan dalam artikel jenis-jenis geran tanah di Sabah.

Carian hakmilik tanah di Sarawak

Jabatan Tanah dan Survei Sarawak menyediakan eSearch melalui portal eLASIS. Menurut halaman rasminya, eSearch membolehkan orang awam mencari dan membeli maklumat hakmilik tanah dan hakmilik strata dalam bentuk cetakan hakmilik dan ekstrak hakmilik. Sistem itu dibuka 24 jam. Pengguna perlu mendaftar.⁹

Wang tidak dituntut di eGUMIS

Wang milik arwah yang tidak dituntut daripada syarikat atau firma diserahkan kepada Pendaftar Wang Tak Dituntut. Rekodnya boleh dicari di portal eGUMIS Jabatan Akauntan Negara. Carian itu hanya memaparkan rekod yang sudah diserahkan oleh syarikat atau firma. Tiada caj dikenakan.¹⁰

Siapa yang boleh menuntut dan dokumen yang diminta dihuraikan dalam artikel wang tidak dituntut milik arwah.

Simpanan Tabung Haji

Akaun Tabung Haji yang tiada transaksi melebihi tujuh tahun menjadi akaun tidak aktif. TH dikecualikan daripada menyerahkan wang itu kepada Pendaftar Wang Tak Dituntut.¹¹ Maka simpanan TH arwah tidak akan muncul dalam carian eGUMIS. Waris masih boleh menuntut baki akaun tidak aktif pada bila-bila masa.¹¹

Siapa yang boleh mengeluarkannya dan sama ada penama memiliki wang itu dihuraikan dalam artikel cara keluarkan duit Tabung Haji arwah.

Simpanan KWSP arwah

KWSP membayar simpanan ahli yang meninggal dunia kepada penama jika ada. Tanpa penamaan, yang boleh memohon ialah balu atau duda, ibu bapa ataupun pentadbir pusaka mengikut status perkahwinan ahli. Simpanan melebihi RM25,000 dibayar berdasarkan surat pentadbiran mahkamah, institusi perundangan ataupun Amanah Raya Berhad.¹²

Status wang itu di sisi faraid dan kedudukan penama dihuraikan dalam artikel isu penamaan KWSP yang perlu diketahui.

Unit amanah ASNB

Pelaburan ASNB arwah seperti ASB dituntut di cawangan ASNB. Semua tuntutan pusaka dihantar ke cawangan untuk pengesahan maklumat si mati dan benefisiari. Tanpa penama, ASNB memerlukan dokumen kuasa yang sah seperti geran probet, surat kuasa mentadbir, perintah pembahagian pusaka kecil ataupun perintah Mahkamah Syariah atau sijil faraid bagi orang Islam.¹³ Buku atau sijil pelaburan arwah, jika dijumpai, disertakan sekali.¹³

Kedudukan penama ASNB dan Hibah Amanah dihuraikan dalam artikel tuntutan ASB arwah dan kedudukan penama.

Saham dalam akaun CDS Bursa

Saham arwah disimpan dalam akaun CDS di Bursa Malaysia Depository. Akaun ini paling tertutup. Bursa menyatakan ia dilarang mendedahkan maklumat akaun depositor kepada orang yang belum dilantik sebagai wakil peribadi, walaupun tujuannya untuk memohon perintah pusaka.¹⁴ Akta Industri Sekuriti (Depositori Pusat) 1991 hanya membenarkan pendedahan dengan kebenaran bertulis depositor atau wakil peribadinya.¹⁵

Ini menimbulkan satu kesukaran. Untuk permohonan perintah pembahagian atau surat arahan Amanah Raya, Bursa meminta senarai penuh sekuriti dan penyata CDS arwah. Untuk geran probet atau surat kuasa mentadbir pula, pemohon cukup menyebut semua sekuriti yang dipegang di Bursa Malaysia.¹⁴ Maka penyata CDS yang dihantar ke rumah arwah sangat berharga. Cara mengurus akaun itu dihuraikan dalam artikel cara uruskan akaun CDS pelabur yang sudah meninggal dunia.

Siapa boleh bertanya tentang akaun bank arwah?

Bank tidak boleh memberitahu sesiapa sahaja tentang akaun pelanggannya. Akta Perkhidmatan Kewangan 2013 dan Akta Perkhidmatan Kewangan Islam 2013 melarang institusi kewangan mendedahkan maklumat akaun pelanggan. Kesalahan itu boleh dihukum penjara sehingga lima tahun ataupun denda sehingga sepuluh juta ringgit.¹⁶¹⁷

Kedua-dua akta itu menyenaraikan pendedahan yang dibenarkan dalam Jadual 11. Dua daripadanya berkaitan dengan pelanggan yang meninggal dunia.

Dengan kebenaran wasi atau pentadbir. Maklumat boleh didedahkan kepada orang yang dibenarkan secara bertulis oleh wasi atau pentadbir pelanggan.¹⁶¹⁷

Semasa memohon perintah pusaka. Maklumat boleh didedahkan berkaitan dengan permohonan sijil faraid, geran probet, surat kuasa mentadbir ataupun perintah pembahagian di bawah Akta Harta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955. Ia didedahkan kepada orang yang dipercayai bank, dengan suci hati, berhak memperoleh sijil atau perintah itu.¹⁶¹⁷

Ertinya waris yang sedang menyediakan permohonan pusaka tidak semestinya menunggu surat kuasa untuk bertanya. Akta itu membenarkan bank memberi maklumat kepadanya bagi tujuan permohonan itu. Ia kebenaran, bukan kewajipan, jadi setiap bank menetapkan dokumen yang dimintanya sendiri.

Jadual 11 juga membenarkan pendedahan untuk mematuhi perintah mahkamah yang tidak lebih rendah daripada Mahkamah Sesyen. Sejak pindaan tahun 2021, perintah Mahkamah Rendah Syariah, Mahkamah Tinggi Syariah dan Mahkamah Rayuan Syariah turut termasuk.¹⁸¹⁹ Pindaan tahun 2021 dan 2023 tidak mengubah dua butiran bagi pelanggan yang meninggal dunia di atas.¹⁸¹⁹

Cara mengira bahagian setiap waris daripada wang di bank dihuraikan dalam artikel cara kira faraid wang tunai dan simpanan bank.

Kereta dan motosikal di JPJ

Pemilik kenderaan tercatat dalam rekod JPJ dan pada perakuan pendaftaran kenderaan, iaitu geran kereta. Jika geran itu tidak dijumpai, salinannya boleh dipohon. Bagi pemilik berdaftar yang sudah meninggal dunia, borang JPJK7 ditandatangani oleh waris yang ditetapkan mahkamah atau Pejabat Pusaka Kecil, ataupun wasi atau pentadbir yang dilantik melalui surat kuasa mentadbir, geran probet ataupun Amanah Raya.²⁰

Cara membahagikan kereta arwah dan menukar nama di JPJ dihuraikan dalam artikel cara pembahagian kereta arwah dan tukar nama di JPJ.

Polisi takaful dan insurans hayat

Persatuan Insurans Hayat Malaysia (LIAM) dan Persatuan Takaful Malaysia menyediakan portal Semak Kasih. Ia membolehkan waris menyemak sama ada arwah meninggalkan manfaat takaful keluarga atau insurans hayat yang belum dituntut dengan syarikat yang menyertainya.²¹

Penggunanya rakyat Malaysia berumur 18 tahun ke atas yang telah mendaftar. Carian memerlukan nombor pengenalan arwah, nombor sijil kematian dan salinan sijil kematian keluaran Jabatan Pendaftaran Negara. Perkhidmatannya percuma, dengan had tiga carian sehari.²¹

Portal itu hanya memberitahu sama ada rekod wujud dan syarikat mana yang perlu dihubungi. Ia tidak memaparkan jumlah perlindungan atau nama penama dan tidak memproses tuntutan. Rekod yang wujud juga tidak semestinya bermaksud ada manfaat yang boleh dituntut.²¹ Jika arwah meninggal dunia di luar negara, sijil kematian luar negara tidak diterima dan waris perlu menghubungi syarikat itu terus.²¹

Sama ada wang takaful itu harta pusaka atau milik penerima bergantung pada jenis penamaan. Perkara ini dihuraikan dalam artikel hibah takaful tidak menyelesaikan semua masalah pusaka.

Hutang arwah dalam laporan CCRIS

Mengesan harta juga bermakna mengesan hutang, kerana hutang dibayar dahulu. Laporan CCRIS Bank Negara Malaysia menyenaraikan sejarah pembiayaan dan bayaran balik seseorang peminjam bagi dua belas bulan terakhir, sebagaimana dilaporkan institusi kewangan yang menyertainya.²²

Bagi peminjam yang sudah meninggal dunia, Bank Negara menyatakan laporan CCRIS boleh dipohon oleh orang yang dilantik oleh mahkamah.²² Soalan Lazim CCRIS Bank Negara menjelaskan laporan si mati hanya diberikan kepada individu yang diberi kuasa secara sah mentadbir pusakanya seperti yang dinamakan dalam Surat Tadbir Kuasa. Permohonan disertakan salinan surat itu yang disahkan oleh pengeluarnya dan MyKad pentadbir.²³ Soalan Lazim itu tidak menyebut sama ada surat kuasa mentadbir (Borang F) daripada Pejabat Pembahagian Pusaka atau dokumen Amanah Raya diterima, jadi semak dahulu dengan Bank Negara sebelum memohon. Laporan itu juga membantu mengesan harta. Pinjaman perumahan menunjukkan ada rumah. Pembiayaan sewa beli menunjukkan ada kenderaan.

Sama ada waris wajib membayar hutang arwah daripada wang sendiri dihuraikan dalam artikel hutang arwah ayah atau suami, wajibkah waris membayarnya. Jika hutang melebihi harta, rujuk hutang melebihi harta.

Bayaran yang bukan harta pusaka

Tidak semua wang yang dibayar selepas kematian termasuk dalam harta pusaka. Pencen terbitan, faedah PERKESO dan khairat kematian mempunyai kedudukan masing-masing. Perkara ini dihuraikan dalam artikel duit pencen arwah siapa punya, faedah kematian PERKESO dan khairat kematian bank dan kad kredit.

Harta yang dijumpai selepas perintah

Ada harta yang hanya dijumpai selepas perintah pusaka kecil dikeluarkan. Harta itu tidak hilang. JKPTG menyatakan Permohonan Berikutnya ialah permohonan bagi harta ketinggalan yang tidak dimasukkan dalam permohonan terdahulu yang telah selesai.⁷ Bagi tanah yang tertinggal, salinan hakmilik dan carian rasmi disertakan. Bagi harta alih pula, salinan dokumen harta itu seperti penyata akaun, sijil saham, takaful atau geran kenderaan.⁷

Borang yang dipakai ialah Borang P. Cara mengisinya dihuraikan dalam artikel Borang P pusaka kecil, untuk apa dan cara mengisinya.

Kesimpulan

Harta arwah perlu dikenal pasti dahulu, kerana hutang, wasiat dan faraid semuanya dibayar daripadanya. Sebahagian rekod terbuka kepada waris, iaitu carian tanah, eGUMIS dan Semak Kasih. Sebahagian lagi hanya dibuka kepada orang yang diiktiraf undang-undang, iaitu akaun bank, akaun CDS dan laporan CCRIS.

Maka langkah yang paling berguna ialah mengumpulkan dokumen di rumah, menyemak saluran yang terbuka, lalu memohon perintah atau surat kuasa supaya saluran yang tertutup dapat dibuka. Harta yang masih dijumpai kemudian dibahagikan melalui Borang P.