Cara Keluarkan Duit Tabung Haji Arwah, Perlu Difaraidkan?

Pendahuluan

Hampir setiap orang Islam di Malaysia mempunyai akaun Tabung Haji. Ada yang menyimpan sejak kecil, ada yang menyimpan untuk haji yang tidak sempat ditunaikan. Apabila pendeposit meninggal dunia, keluarga biasanya bertanya dua perkara serentak, iaitu bagaimana hendak mengeluarkan wang itu dan siapa yang sebenarnya berhak ke atasnya.

Dua soalan itu sering dicampur. Orang yang namanya tercatat sebagai penama menyangka wang itu sudah menjadi miliknya kerana TH membayar kepadanya. Artikel ini memisahkan dua soalan itu, iaitu cara pengeluaran menurut peraturan TH dan status wang itu menurut hukum syarak.

Manfaat takaful TH Khairat ialah perkara yang lain dan dihuraikan dalam artikel khairat Tabung Haji, adakah ia harta pusaka. Artikel ini hanya membincangkan baki simpanan dalam akaun TH arwah.

Adakah simpanan Tabung Haji arwah harta pusaka?

Ya. Wang dalam akaun TH ialah wang milik pendeposit semasa hayatnya. Apa-apa yang dimiliki seseorang ketika dia meninggal dunia menjadi harta peninggalannya. Al-Quran menyebut hak waris atas peninggalan itu tanpa mengira jumlahnya.¹

لِّلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِّمَّا تَرَكَ ٱلْوَٰلِدَانِ وَٱلْأَقْرَبُونَ وَلِلنِّسَآءِ نَصِيبٌ مِّمَّا تَرَكَ ٱلْوَٰلِدَانِ وَٱلْأَقْرَبُونَ مِمَّا قَلَّ مِنْهُ أَوْ كَثُرَ ۚ نَصِيبًا مَّفْرُوضًا

“Orang-orang lelaki ada bahagian pusaka dari peninggalan ibu bapa dan kerabat, dan orang-orang perempuan pula ada bahagian pusaka dari peninggalan ibu bapa dan kerabat, sama ada sedikit atau banyak dari harta yang ditinggalkan itu; iaitu bahagian yang telah diwajibkan (dan ditentukan oleh Allah).”

Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Majlis Kebangsaan kali ke-49 pada 19 September 2000 membincangkan wang simpanan KWSP, SOCSO dan seumpamanya bagi ahli beragama Islam yang meninggal dunia. Keputusan pertamanya ialah wang KWSP dan wang yang disimpan adalah pusaka yang mesti dibahagikan mengikut hukum faraid.⁶ Simpanan TH ialah wang yang disimpan, jadi ia termasuk dalam keputusan itu.

Mahkamah Rendah Syariah Sarawak juga menyenaraikan wang simpanan di Tabung Haji sebagai contoh harta pusaka dalam satu kes permohonan faraid pada tahun 2021.⁷

Maka simpanan itu melalui tertib yang sama seperti harta lain. Kos pengurusan jenazah, hutang dan wasiat diselesaikan dahulu, kemudian baki dibahagikan secara faraid. Tertib itu dihuraikan dalam artikel lima hak yang perlu diselesaikan sebelum faraid.

Siapa boleh mengeluarkan simpanan pendeposit yang meninggal dunia?

Halaman rasmi TH menyenaraikan tiga pihak yang boleh menutup akaun pendeposit yang meninggal dunia.³

Penerima namaan, iaitu penama yang didaftarkan oleh arwah semasa hayatnya.

Pemegang amanah yang tercatat dalam rekod TH.

Waris mengikut hukum syarak atau pihak lain yang mengemukakan surat kuasa atau perintah daripada Mahkamah Syariah, Mahkamah Sivil, Pejabat Tanah Daerah melalui bicara kecil, Pejabat Probate ataupun Amanah Raya Berhad.

Ertinya laluan pengeluaran bergantung pada satu soalan, iaitu sama ada arwah membuat penamaan. Jika ada, penama boleh terus menuntut. Jika tiada, surat kuasa atau perintah diperlukan.

Peranan penamaan di Tabung Haji

TH mewajibkan pemilik akaun dewasa menamakan seorang atau dua orang sebagai penerima namaan. Penama itu pula mesti waris yang berhak mengikut hukum syarak.² Halaman penamaan TH menyenaraikan waris lelaki dan waris perempuan yang boleh dinamakan.

Tujuannya dinyatakan oleh TH sendiri, iaitu untuk memudahkan waris mengeluarkan wang simpanan si mati tanpa perlu mengemukakan surat kuasa atau perintah daripada Pejabat Tanah, Mahkamah Syariah, Mahkamah Sivil ataupun Amanah Raya Berhad.² Penamaan ialah jalan pintas pentadbiran. Ia tidak disebut sebagai cara memindahkan pemilikan.

Akta Tabung Haji 1995 juga memberi kuasa kepada Lembaga membuat peraturan tentang penamaan, termasuk pembayaran baki akaun kepada penama apabila pendeposit meninggal dunia dan pembayaran apabila tiada penamaan.⁵ Akta itu menentukan kepada siapa TH membayar, supaya TH terlepas daripada tanggungjawabnya. Ia tidak menentukan siapa pemilik wang itu di sisi hukum faraid.

Penamaan juga boleh terbatal. Menurut TH, ia terbatal apabila semua penama meninggal dunia semasa hayat pemilik akaun, apabila pemilik akaun memberi notis pembatalan bertulis ataupun apabila dia membuat penamaan baharu.²

Adakah penama Tabung Haji pemilik wang itu?

Tidak. Penama menerima wang itu sebagai wasi, iaitu orang yang diamanahkan menguruskannya. Dia wajib membahagikannya kepada semua waris mengikut faraid.

Muzakarah kali ke-49 menyebut kedudukan ini dengan jelas bagi penama KWSP, iaitu penama ialah wasi atau pentadbir harta yang hendaklah membahagikan wang itu mengikut hukum faraid.⁶ Keputusan itu tidak menyebut penama TH secara khusus.

Bagi penama TH, penghakiman Mahkamah Rendah Syariah Sarawak menyatakan penama yang beragama Islam hanya berperanan sebagai wasi dan bukannya benefisiari, serta wang itu bukan milik penama.⁷ Mahkamah itu memetik keputusan Jawatankuasa Perundingan Hukum Syarak Wilayah Persekutuan yang diwartakan pada 18 Januari 2001. Keputusan itu menyatakan orang Islam yang dinamakan sebagai penama dalam apa-apa skim simpanan wang dalam mana-mana tabung, lembaga atau institusi kewangan ialah wasi kepada si mati. Penama itu hendaklah membahagikan harta peninggalan kepada waris yang berhak mengikut faraid.⁷

Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan merumuskannya dalam satu ayat. Penama bukanlah pemilik harta, lebih tepat disebut sebagai pengurus harta.⁸

Syarat TH sendiri selari dengan kedudukan ini. Penama mesti waris yang berhak mengikut hukum syarak, jadi dia memang mempunyai bahagian dalam wang itu, tetapi bahagiannya ialah kadar faraidnya dan bukan keseluruhannya.

Keadaan yang sama bagi KWSP dihuraikan dalam artikel isu penamaan KWSP yang perlu diketahui.

Apa yang perlu dibuat oleh penama selepas menerima wang?

Penama memegang wang itu bagi pihak semua waris. Kerjanya mengikut tertib yang sama seperti pentadbir harta pusaka.

Pertama, gunakan wang itu untuk melangsaikan kos jenazah dan hutang arwah jika harta lain tidak mencukupi. Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan menyatakan hutang arwah perlu diselesaikan terlebih dahulu daripada wang yang diterima penama.⁸

Kedua, laksanakan wasiat arwah kepada bukan waris jika ada, dalam had satu pertiga.

Ketiga, bahagikan baki kepada waris mengikut kadar faraid masing-masing. Bahagian setiap waris boleh dikira dengan kalkulator di efaraid.com dan cara pengiraan wang dalam ringgit dihuraikan dalam artikel cara kira faraid bagi wang tunai dan simpanan bank.

Penama yang mengambil semua wang itu untuk dirinya mengambil bahagian waris lain tanpa hak. Jika ada waris yang mahu menyerahkan bahagiannya kepada penama, caranya dihuraikan dalam artikel cara betul lepaskan hak faraid.

Bagaimana jika arwah tiada penama?

Tanpa penamaan, TH memerlukan surat kuasa atau perintah daripada pihak berkuasa yang berkaitan.³ Bagi kebanyakan keluarga Islam di Semenanjung, perintah itu datang daripada Pejabat Pusaka Kecil. Pusaka yang terdiri daripada harta alih sahaja dan tidak melebihi RM600,000 boleh dipohon melalui pembahagian ringkas di bawah seksyen 8B. Hubungan antara Pejabat Pusaka Kecil, Mahkamah Tinggi dan Amanah Raya Berhad dihuraikan dalam artikel hubungan antara Pejabat Pusaka Kecil, Mahkamah Tinggi Sivil dan Amanah Raya Berhad.

Satu keadaan kecil disebut dalam senarai dokumen TH. Sijil nikah suami atau isteri si mati dan sijil kelahiran waris diperlukan sekiranya baki akaun RM1,000 dan ke bawah dan tiada penama, pemegang amanah, surat kuasa atau perintah.³ Waris yang menuntut melalui laluan ini juga menerima wang itu bagi pihak semua waris, kerana statusnya tetap harta pusaka.

Dokumen dan borang yang disenaraikan Tabung Haji

Tuntutan pusaka dibuat di kaunter TH. Pemohon membawa dokumen yang lengkap dan mengisi Borang JP005, iaitu Borang Permohonan Pengeluaran Pusaka, serta Borang JP006, iaitu Borang Akuan Waris Pengeluaran Pusaka.³

Dokumen asas yang disenaraikan TH ialah dokumen pengenalan diri pemohon dan sijil kematian pendeposit ataupun laporan kematian luar negara. Dokumen lain diperlukan mengikut keadaan, iaitu surat kuasa atau perintah jika tiada penamaan, dokumen penjaga sah dan sijil kelahiran jika penama atau waris berumur bawah 18 tahun, sijil kematian penama jika penama sudah meninggal dunia, serta surat akuan bersumpah.³ Bila akuan sebegitu diperlukan dan siapa yang boleh mengesahkannya dihuraikan dalam artikel surat akuan sumpah waris.

Wang itu dibayar dengan dikreditkan ke akaun TH pemohon. Bayaran melalui cek terhad kepada institusi, syarikat, bukan warganegara dan individu bankrap. Pemohon juga boleh memilih untuk mendermakannya kepada Tabung Kebajikan Jemaah Haji Malaysia.³

Panduan langkah demi langkah bagi waris yang menguruskan sendiri boleh didapati di uruspusaka.com.

Akaun arwah yang sudah lama tidak aktif

Ada keluarga yang hanya menemui akaun TH arwah bertahun-tahun kemudian. Akaun yang tiada transaksi melebihi tujuh tahun diklasifikasikan sebagai akaun tidak aktif dan tidak lagi menerima agihan keuntungan mulai tahun 2018.⁴ Status hibah dan agihan keuntungan yang sudah dikreditkan ke dalam akaun arwah dihuraikan dalam artikel hibah tahunan TH dalam akaun arwah.

Wang itu tidak diserahkan kepada Pendaftar Wang Tak Dituntut, kerana TH dikecualikan daripadanya. Waris masih boleh menuntut baki akaun tidak aktif pada bila-bila masa dengan dokumen yang ditetapkan TH.⁴

Bagaimana dengan Hibah Amanah Tabung Haji?

TH menyediakan laluan tuntutan yang berasingan bagi Hibah Amanah. Tuntutan itu dibuat oleh penerima hibah ataupun penjaga sah yang dinamakan dalam dokumen Hibah Amanah TH, dengan Borang JP035.³

Hibah ialah akad yang berlainan daripada penamaan. Kedudukannya dibincang dalam perancangan harta semasa hidup. Huraiannya ada di Solusi Harta. Yang penting di sini ialah penamaan biasa tidak sama dengan hibah dan penama biasa tidak menjadi pemilik hanya kerana namanya tercatat dalam rekod TH.

Status Hibah Amanah TH selepas kematian, termasuk bahagian penamaan dalam borang yang sama, dihuraikan dalam artikel Hibah Amanah Tabung Haji, adakah ia harta pusaka.

Kesimpulan

Simpanan Tabung Haji arwah ialah harta pusaka. Cara mengeluarkannya bergantung pada penamaan. Penama boleh menuntut terus di kaunter TH tanpa surat kuasa, manakala tanpa penama waris perlu mengemukakan surat kuasa atau perintah.

Kemudahan itu tidak mengubah hukum. Penama menerima wang itu sebagai wasi, menyelesaikan kos jenazah, hutang dan wasiat, kemudian membahagikan bakinya kepada semua waris mengikut faraid, termasuk dirinya sendiri mengikut kadarnya.