Hibah Amanah Tabung Haji, Adakah Ia Harta Pusaka?

Pendahuluan

Apabila seorang pendeposit Tabung Haji meninggal dunia, keluarganya sering bertemu perkataan “hibah” pada lebih daripada satu tempat. Ada yang menemuinya pada dokumen Hibah Amanah TH yang pernah ditandatangani arwah. Ada yang teringat pulangan tahunan TH yang pada tahun-tahun tertentu berstatus hibah. Ada pula yang memaksudkan manfaat TH Khairat, kerana manfaat takaful boleh diberi secara hibah.

Tiga perkara itu membawa jawapan yang berlainan kepada satu soalan yang sama, iaitu adakah wang itu harta pusaka yang dibahagi secara faraid. Artikel ini menjawab soalan itu bagi setiap satu. Cara merancang dan membuat hibah semasa hidup tidak dibincangkan di sini, kerana ia dihuraikan di Solusi Harta.

Tiga perkara yang dipanggil hibah Tabung Haji

Hibah Amanah TH ialah perkhidmatan TH yang membolehkan pendeposit menghibahkan wang simpanannya kepada penerima yang dipilihnya. Ia dibuat semasa hidup dan dituntut selepas kematian.¹

Hibah tahunan ialah pulangan yang dikreditkan TH ke dalam akaun pendeposit. Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan menjelaskan bahawa pulangan itu berstatus hibah yang bersifat sukarela ketika kontrak simpanan TH ialah wadi’ah yad dhamanah.² Kini pulangan itu disebut agihan keuntungan, kerana simpanan TH berasaskan kontrak wakalah.³

Manfaat TH Khairat pula ialah manfaat takaful kematian. Ia bukan hibah daripada TH, tetapi penamaannya boleh dibuat secara hibah bersyarat.

Adakah Hibah Amanah TH harta pusaka pemberi?

Menurut TH, tidak, selagi hibah itu sempurna. Halaman rasmi TH menyatakan pemberian Hibah Amanah tidak tertakluk kepada hukum faraid. Ia juga menyatakan harta yang telah dihibahkan dengan cara yang sempurna tidak boleh dituntut oleh waris lain mengikut hukum faraid.¹

Terma dan syaratnya menerangkan bila pemilikan itu berpindah. Wang itu dipegang oleh pemegang amanah dan diserahmilikkan kepada penerima selepas kematian pemberi.⁴ Apabila pemberi meninggal dunia dahulu, peratusan bahagian itu menjadi hak mutlak penerima dan dibayar oleh TH kepadanya.⁴

Maka bahagian Hibah Amanah tidak masuk ke dalam pembahagian faraid harta arwah. Penerima menuntutnya sendiri di kaunter TH ataupun melalui aplikasi THiJARI.¹ Tuntutan di kaunter dibuat dengan Borang JP035 oleh penerima ataupun penjaga sahnya.⁵ Pembayarannya berdasarkan baki simpanan semasa kematian pemberi.¹

Siapa yang memegang wang itu semasa pemberi masih hidup?

Penerima melantik pemberi sebagai pemegang amanah dan TH sebagai pemegang amanah gantian. TH bertanggungjawab mentadbir harta itu selepas kematian pemberi bagi tujuan pembahagiannya.⁴ Pemberi pula masih boleh menikmati manfaat wang itu selagi dia dan penerima masih hidup.¹

Susunan inilah yang membezakannya daripada hibah biasa yang diserahkan terus kepada penerima. Hibah tidak sempurna dengan niat semata-mata tanpa penyerahan, seperti yang dihuraikan dalam artikel niat hibah tetapi belum serah. Dalam Hibah Amanah TH, wang itu kekal dalam akaun pemberi. Pemberi memegangnya sebagai pemegang amanah yang dilantik oleh penerima.⁴

Bahagian yang dibuat sebagai penamaan tetap pusaka

Pemberi boleh memilih Hibah Amanah sepenuhnya ataupun gabungan Hibah Amanah dan penamaan. Jumlah peratusan kedua-duanya mesti genap seratus peratus.⁴

Dua bahagian itu berlainan statusnya. Penerima namaan ialah pentadbir yang mentadbir harta pendeposit mengikut hukum syarak. Apabila pendeposit meninggal dunia, bahagian penamaan dibayar kepadanya dan dia hendaklah membahagikannya mengikut hukum syarak.⁴ Bahagian itu harta pusaka, sama seperti simpanan TH biasa yang dihuraikan dalam artikel cara keluarkan duit Tabung Haji arwah.

Satu syarat lagi perlu diketahui keluarga. Apabila pendeposit membuat Hibah Amanah ataupun gabungan Hibah Amanah dan penamaan, mana-mana penamaan yang dibuat sebelumnya terbatal.⁴ Penama lama dalam ingatan keluarga mungkin bukan lagi orang yang tercatat dalam rekod TH.

Bagaimana jika penerima meninggal dunia dahulu?

Bahagian penerima itu menjadi harta pusaka penerima, bukan pusaka pemberi. TH membayarnya kepada waris penerima berdasarkan surat kuasa mentadbir atau perintah yang dikemukakan oleh pentadbir harta penerima.⁴ Waris yang menuntut itu bertanggungjawab membahagikan wang tersebut kepada waris yang berhak mengikut hukum syarak.¹

Ini berbeza daripada Hibah Amanah ASNB, yang menggunakan pendekatan hibah ruqba. Dalam hibah ruqba, harta kembali kepada pemberi jika penerima meninggal dunia lebih dahulu.⁶ Perbandingannya ada dalam artikel tuntutan ASB arwah dan kedudukan penama.

Kos tuntutan dan pertikaian

Yuran tuntutan pengeluaran Hibah Amanah TH ialah satu peratus daripada baki wang pemberi ataupun maksimum RM10,000. Ia ditolak daripada akaun simpanan TH pemberi.⁴

Jika waris mempertikaikan sesuatu hibah, di Wilayah Persekutuan pertikaian itu didengar oleh Mahkamah Tinggi Syariah. Mahkamah itu berbidang kuasa mendengar tindakan yang semua pihaknya beragama Islam berkenaan pemberian semasa hidup, wasiat dan pembahagian pusaka.⁷

Adakah hibah tahunan TH dalam akaun arwah harta pusaka?

Ya. Hibah tahunan yang sudah dikreditkan ke akaun arwah semasa hayatnya ialah miliknya, jadi ia sebahagian daripada simpanan yang ditinggalkannya.

Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan menjelaskan bahawa apabila hibah yang diisytiharkan TH dimasukkan ke dalam akaun pendeposit, qabd atau penerimaan dianggap telah berlaku dan wang itu sah menjadi milik pendeposit.² Kenyataan itu dikeluarkan pada 16 Ogos 2026 selepas Suruhanjaya Siasatan Diraja (RCI) mendapati hibah bagi tempoh 2014 hingga 2020 diisytiharkan ketika TH mengalami defisit. Jabatan itu menegaskan wang hibah yang diterima pendeposit pada tahun-tahun itu bukan harta haram atau syubhah yang wajib dipulangkan.²

Oleh itu waris tidak perlu mengasingkan hibah tahun-tahun tersebut daripada baki simpanan arwah. Kesemuanya ialah wang yang disimpan. Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Majlis Kebangsaan kali ke-49 memutuskan wang yang disimpan adalah pusaka yang mesti dibahagikan mengikut hukum faraid.⁸ Mahkamah Rendah Syariah Sarawak juga menyenaraikan wang simpanan di Tabung Haji sebagai contoh harta pusaka.⁹

لِّلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِّمَّا تَرَكَ ٱلْوَٰلِدَانِ وَٱلْأَقْرَبُونَ وَلِلنِّسَآءِ نَصِيبٌ مِّمَّا تَرَكَ ٱلْوَٰلِدَانِ وَٱلْأَقْرَبُونَ مِمَّا قَلَّ مِنْهُ أَوْ كَثُرَ ۚ نَصِيبًا مَّفْرُوضًا

“Orang-orang lelaki ada bahagian pusaka dari peninggalan ibu bapa dan kerabat, dan orang-orang perempuan pula ada bahagian pusaka dari peninggalan ibu bapa dan kerabat, sama ada sedikit atau banyak dari harta yang ditinggalkan itu; iaitu bahagian yang telah diwajibkan (dan ditentukan oleh Allah).”

Ayat ini menetapkan hak waris atas peninggalan si mati, sama ada sedikit atau banyak.¹⁰ Hibah tahunan yang kecil sekalipun termasuk di dalamnya. Kos jenazah, hutang dan wasiat diselesaikan dahulu, seperti yang dihuraikan dalam artikel lima hak yang perlu diselesaikan sebelum faraid.

Nama pulangan itu sudah berubah. Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan menyatakan TH beralih kepada kontrak wakalah mulai Disember 2019. Pulangan kini diagihkan berdasarkan keuntungan bersih sebenar, bukan lagi atas nama hibah sukarela.² Terma simpanan TH kini menyebutnya agihan keuntungan aktiviti pelaburan TH.³ Sama ada ia disebut hibah ataupun agihan keuntungan, jumlah yang sudah dikreditkan sebelum kematian ialah sebahagian baki simpanan arwah.

Agihan keuntungan yang diumumkan selepas kematian

Ramai pendeposit meninggal dunia sebelum TH mengumumkan pulangan bagi tahun itu. Akta Tabung Haji 1995 memberi kuasa kepada Lembaga mengisytiharkan keuntungan boleh agih serta menentukan cara, jumlah dan masa ia dikreditkan kepada setiap pendeposit.¹¹ Cara pembayaran keuntungan boleh agih apabila pendeposit meninggal dunia pula diserahkan oleh akta itu kepada peraturan yang dibuat Lembaga dengan kelulusan Menteri.¹²

Borang tuntutan pusaka TH menjawab satu sisi soalan ini. Pemohon yang mengisi Borang JP005 dan waris yang mengisi Borang JP006 memperakukan bahawa jika akaun arwah ditutup sebelum tarikh pengkreditan agihan keuntungan, mereka hanya berhak menerima baki simpanan selepas ditolak caj penutupan akaun RM5. Mereka juga tidak layak mendapat agihan keuntungan yang akan diumumkan kelak.¹³

Ertinya masa akaun ditutup menentukan sama ada agihan tahun itu diterima. Keluarga yang menutup akaun arwah pada awal tahun wajar bertanya kepada TH tentang tarikh pengkreditan agihan sebelum berbuat demikian.

Agihan yang dikreditkan ke akaun arwah selepas kematiannya tetap harta pusaka. Ulama mazhab Syafi’i menyatakan bahawa termasuk dalam harta pusaka ialah apa yang masuk ke dalam milik seseorang selepas kematiannya kerana sebab yang dibuatnya semasa hidup.¹⁴ Wang itu terhasil daripada simpanan yang diletakkan arwah semasa hayatnya, jadi ia dibahagikan bersama baki simpanan.

Penama TH yang menerimanya juga menerimanya sebagai pemegang amanah. Borang JP005 sendiri memuatkan akuan pemohon bahawa dia mewakili waris-waris si mati dan akan membahagikan wang itu mengikut hukum syarak.¹³

Manfaat TH Khairat yang diberi secara hibah

TH Khairat ialah takaful, jadi statusnya ditentukan oleh penamaan dalam sijil takaful itu. Akta Perkhidmatan Kewangan Islam 2013 membenarkan peserta menamakan seseorang sama ada sebagai wasi ataupun sebagai penerima hibah bersyarat.¹⁵

Jika penama itu wasi, manfaat tersebut harta pusaka yang dibahagi secara faraid. Jika penama itu penerima hibah bersyarat, akta menyatakan manfaat itu tidak menjadi sebahagian harta pusaka si mati dan tidak tertakluk kepada hutangnya.¹⁵

Butiran TH Khairat dan cara menuntutnya ada dalam artikel khairat Tabung Haji, adakah ia harta pusaka. Salah faham bahawa hibah takaful menyelesaikan semua urusan pusaka pula dibincangkan dalam artikel salah faham hibah takaful.

Ringkasan status setiap jenis

Perkara	Status selepas kematian pendeposit
Bahagian Hibah Amanah TH	Milik penerima, bukan pusaka pemberi
Bahagian penamaan dalam borang yang sama	Pusaka, penama membahagikannya mengikut hukum syarak
Bahagian Hibah Amanah apabila penerima meninggal dahulu	Pusaka penerima, dituntut oleh waris penerima
Hibah tahunan atau agihan keuntungan yang sudah dikreditkan	Pusaka, sebahagian baki simpanan
Agihan keuntungan selepas kematian	Tidak diterima jika akaun ditutup sebelum tarikh pengkreditan. Jika dikreditkan, ia pusaka
Manfaat TH Khairat	Pusaka jika penama wasi. Milik penama jika hibah bersyarat

Kesimpulan

Perkataan hibah dalam urusan Tabung Haji merujuk kepada beberapa perkara. Statusnya selepas kematian tidak sama.

Hibah Amanah TH yang sempurna keluar daripada harta pusaka pemberi dan menjadi milik penerima, kecuali bahagian yang dibuat sebagai penamaan. Hibah tahunan dan agihan keuntungan dalam akaun arwah pula sebahagian daripada simpanannya, jadi ia harta pusaka yang dibahagi secara faraid selepas kos jenazah, hutang dan wasiat diselesaikan.

Maka langkah pertama keluarga ialah memastikan apa yang tercatat dalam rekod TH arwah, iaitu sama ada dia membuat Hibah Amanah, penamaan ataupun gabungan kedua-duanya. Jawapan itulah yang menentukan siapa menuntut dan siapa berhak.