Duit Pencen Arwah Siapa Punya, Adakah Ia Harta Pusaka?

Pendahuluan

Selepas seorang pesara meninggal dunia, soalan pertama yang sering timbul dalam keluarga ialah tentang pencennya. Balu terus menerima bayaran bulanan, sedangkan anak-anak yang sudah dewasa atau adik-beradik arwah bertanya kenapa wang itu tidak dibahagi secara faraid seperti harta yang lain.

Soalan yang sama timbul tentang PERKESO. Apabila seorang pekerja meninggal dunia, PERKESO membayar pencen bulanan kepada orang tanggungannya dan ada waris yang menyangka wang itu sebahagian daripada pusaka.

Artikel ini menerangkan siapa pemilik wang pencen selepas kematian, kenapa sebahagiannya bukan pusaka dan bahagian mana yang tetap menjadi pusaka.

Apa yang dikira sebagai harta pusaka?

Hak waris dalam al-Quran disandarkan kepada apa yang ditinggalkan oleh si mati.¹

لِّلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِّمَّا تَرَكَ ٱلْوَٰلِدَانِ وَٱلْأَقْرَبُونَ وَلِلنِّسَآءِ نَصِيبٌ مِّمَّا تَرَكَ ٱلْوَٰلِدَانِ وَٱلْأَقْرَبُونَ

“Orang-orang lelaki ada bahagian pusaka dari peninggalan ibu bapa dan kerabat, dan orang-orang perempuan pula ada bahagian pusaka dari peninggalan ibu bapa dan kerabat.”

Jumhur fuqaha, termasuk mazhab Syafi’i, mentakrifkan harta pusaka sebagai segala harta dan hak yang sabit yang ditinggalkan oleh si mati.² Al-Mawsu’ah al-Fiqhiyyah menjelaskan bahawa yang masuk ke dalam harta pusaka ialah apa yang menjadi milik seseorang semasa hidupnya lalu ditinggalkannya selepas mati.³

Ujiannya mudah. Harta itu milik siapa ketika arwah menghembuskan nafas yang terakhir? Kalau ia milik arwah, ia pusaka. Kalau ia tidak pernah menjadi milik arwah, ia bukan pusaka walaupun ia dibayar kerana kematiannya.

Pencen terbitan bukan harta pusaka

Pencen terbitan ialah pencen bulanan yang terbit kerana kematian pegawai atau pesara kerajaan. Ia dibayar kepada orang tanggungan yang diperuntukkan oleh undang-undang pencen, iaitu balu atau duda dan anak.⁹

Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Majlis Kebangsaan Bagi Hal Ehwal Ugama Islam Malaysia kali ke-21 pada 12 September 1988 telah memutuskan perkara ini.⁴

—

“Muzakarah telah memutuskan bahawa ganjaran terbitan dan pencen terbitan tidak termasuk sebagai harta pusaka, maka kaedah pembahagiannya tidak tertakluk kepada kaedah pembahagian harta pusaka.”

Jawatankuasa Fatwa Negeri Pulau Pinang mengambil pendirian yang sama pada 2020. Jadualnya meletakkan pencen terbitan, pencen tanggungan dan pencen penakat dalam golongan harta yang diperoleh selepas mati, iaitu bukan pusaka.⁷

Kenapa ia tidak pernah menjadi milik arwah?

Akta Pencen 1980 sendiri menjawabnya. Pegawai yang masih hidup pun tidak mempunyai hak mutlak ke atas pencennya.⁸ Apabila dia meninggal dunia, akta itu membenarkan pencen terbitan diberi kepada orang yang ditetapkan dalam peraturan, bukan kepada pegawai itu dan bukan kepada pusakanya.⁸ Pencen itu juga tidak boleh diserah hak atau dipindah milik kepada orang lain.⁸

Maka pencen terbitan bukan peninggalan arwah. Ia pemberian baharu daripada kerajaan yang lahir selepas kematian. Penerimanya ditentukan oleh undang-undang.

Ada yang bertanya, bukankah mazhab Syafi’i memasukkan ke dalam pusaka harta yang masuk ke milik si mati selepas kematiannya, jika sebabnya dibuat semasa dia hidup?³ Contoh kitab ialah buruan yang masuk ke dalam jaring yang dipasangnya. Bezanya, buruan itu masuk ke dalam milik si mati sendiri. Pencen terbitan pula tidak pernah masuk ke dalam milik arwah. Akta itu memberikannya terus kepada orang tanggungan. Hal ini selari dengan keputusan Muzakarah yang meletakkannya di luar pusaka.

Penerimanya pun berbeza daripada waris faraid

Bukti paling jelas bahawa pencen terbitan bukan pusaka ialah senarai penerimanya. Takrif anak dalam Akta Pencen 1980 merangkumi anak yang lahir selepas kematian pegawai, anak tiri tanggungan, anak tak sah taraf dan anak angkat.⁸ Bahagiannya pula dikira mengikut syir, iaitu dua syir bagi balu atau duda dan satu syir bagi setiap anak.⁹

Kadar itu bukan kadar faraid. Dalam faraid, anak angkat dan anak tiri tidak mewarisi, sebagaimana dihuraikan dalam artikel pewarisan harta anak angkat dan perbezaan anak kandung dan anak tiri. Ibu bapa dan adik-beradik arwah pula tiada bahagian dalam pencen terbitan, sedangkan mereka mungkin waris dalam faraid. Semua ini hanya masuk akal jika pencen terbitan memang bukan pusaka.

Jadi anak-anak dewasa atau adik-beradik arwah tidak berhak menuntut bahagian daripada pencen terbitan yang diterima balu.

Bagaimana dengan ganjaran terbitan?

Keputusan Muzakarah 1988 meliputi ganjaran terbitan sekali, iaitu bayaran sekali gus kepada tanggungan pegawai yang meninggal dunia dalam perkhidmatan.⁴⁹ Pandangan Muzakarah itulah yang didahulukan.

Perlu dicatat bahawa jadual Pulau Pinang 2020 membezakannya. Ia menulis ganjaran terbitan sebagai pusaka sekiranya bayaran itu berdasarkan perkhidmatan si mati.⁷ Keluarga yang berdepan dengan jumlah ganjaran yang besar elok merujuk jabatan agama negeri masing-masing.

Pencen penakat dan faedah orang tanggungan PERKESO

PERKESO membayar dua jenis pencen bulanan kepada keluarga pekerja yang meninggal dunia.

Pencen Penakat dibayar kepada orang tanggungan yang layak apabila orang berinsurans meninggal dunia akibat sebab yang tidak berkaitan dengan pekerjaan. Syaratnya, dia meninggal dunia sebelum umur 60 tahun dan memenuhi syarat caruman ataupun dia meninggal semasa menerima Pencen Ilat.¹¹

Faedah Orang Tanggungan pula dibayar apabila pekerja meninggal dunia akibat bencana pekerjaan.¹²

Akta Keselamatan Sosial Pekerja 1969 menetapkan kedua-duanya dibayar kepada orang tanggungan, iaitu balu atau duda sepanjang hayat dan anak sehingga berkahwin atau berumur 21 tahun.¹⁰ Hak menerima faedah itu tidak boleh dipindah milik atau diserah hak.¹⁰

Sekali lagi, penerimanya bukan senarai waris faraid. Syer Faedah Orang Tanggungan ialah 3/5 bagi balu atau duda dan 2/5 bagi anak. Anak yang layak termasuk anak tiri yang disara, anak angkat dan anak tidak sah taraf.¹²

Hukumnya sudah diputuskan. Muzakarah kali ke-49 pada 19 September 2000 memutuskan bahawa wang pampasan daripada kematian pekerja, wang SOCSO dan seumpamanya tidak dianggap harta pusaka.⁵ Warta Negeri Sembilan 2022 pula menyatakan wang PERKESO bukan harta pusaka dan tidak tertakluk kepada hukum faraid.⁶

Warta yang sama menyatakan wang caruman KWSP ialah harta pusaka yang mesti dibahagikan mengikut faraid.⁶ Jangan campurkan kedua-duanya. Kedudukan KWSP dan penamanya dihuraikan dalam artikel isu pengeluaran RM25k pertama KWSP.

Khairat kematian lain yang dibayar PERKESO, JPA dan agensi lain disenaraikan dalam artikel senarai khairat kematian yang boleh dituntut waris.

Bahagian pencen yang tetap menjadi pusaka

Bukan semua wang yang berkaitan dengan pencen terkeluar daripada pusaka.

Pencen yang sudah diterima arwah semasa hidupnya. Pencen bulanan yang sudah masuk ke akaun arwah ialah wangnya sendiri. Jadual Pulau Pinang meletakkan pencen perkhidmatan yang diterima selepas bersara sebagai milik sempurna, iaitu pusaka.⁷ Baki pencen dalam akaun bank arwah pada hari dia meninggal dunia dibahagi secara faraid bersama wang simpanannya yang lain. Cara mengiranya ada dalam artikel cara kira faraid bagi wang tunai dan simpanan bank.

Bayaran yang sudah menjadi hak arwah tetapi belum dibayar. Jadual yang sama meletakkan upah yang masih terhutang kepada seseorang sebagai pusaka, sama seperti upah yang sudah dibayar tunai.⁷ Prinsip itu terpakai kepada bayaran pencen yang sudah menjadi hak arwah tetapi belum sampai ke tangannya.

Seksyen 26 Akta Pencen 1980 membenarkan kerajaan membayar jumlah yang belum dibayar itu kepada tanggungan arwah tanpa probet atau surat kuasa mentadbir. Bayaran itu melepaskan kerajaan daripada liabiliti.⁸ Seksyen itu hanya mengatur cara bayaran. Ia tidak menentukan siapa pemilik wang itu di sisi hukum. Tanggungan yang menerimanya memegang wang arwah. Bahagian waris lain dalam wang itu perlu diserahkan mengikut faraid.

Pencen Ilat yang diterima arwah. Begitu juga Pencen Ilat PERKESO yang sudah diterima arwah semasa hidupnya. Jadual Pulau Pinang meletakkannya sebagai pusaka.⁷

Kesimpulan

Pencen terbitan JPA serta pencen penakat dan faedah orang tanggungan PERKESO bukan harta pusaka. Undang-undang memberikannya terus kepada orang tanggungan selepas kematian, penerimanya berbeza daripada waris faraid dan Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Kebangsaan sudah memutuskannya sejak 1988. Penerimanya tidak wajib membahagikannya kepada waris yang lain.

Yang tetap menjadi pusaka ialah wang pencen yang sudah menjadi milik arwah semasa hidupnya, termasuk baki pencen dalam akaunnya dan bayaran yang sudah menjadi haknya tetapi belum dibayar. Wang itu dibahagi secara faraid selepas hutang dan wasiat diselesaikan, sebagaimana diterangkan dalam artikel lima hak yang perlu diselesaikan sebelum faraid.