Faedah Kematian PERKESO, Siapa Berhak dan Adakah Ia Pusaka?

Pendahuluan

Apabila seorang pekerja meninggal dunia, PERKESO biasanya antara agensi pertama yang dihubungi keluarga. Ramai masih menyebutnya SOCSO. Bayaran yang paling kerap dicari ialah khairat kematiannya.

Dua soalan biasanya menyusul. Siapa sebenarnya yang berhak menerima wang itu? Adakah wang itu perlu dibahagi secara faraid bersama harta arwah yang lain? Persoalan menjadi lebih tegang apabila balu menerima pencen bulanan sedangkan ibu bapa arwah tidak menerima apa-apa.

Artikel ini menghuraikan setiap faedah kematian PERKESO menurut Akta Keselamatan Sosial Pekerja 1969, siapa orang tanggungan yang disenaraikan akta itu dan kedudukan hukumnya. Hujah umum tentang pencen terbitan kerajaan tidak diulang di sini kerana ia sudah dihuraikan dalam duit pencen arwah siapa punya.

Apa yang PERKESO bayar apabila pencarum meninggal dunia?

Akta Keselamatan Sosial Pekerja 1969 menyediakan empat jenis bayaran yang berkaitan dengan kematian orang berinsurans.¹

Pencen penakat ialah bayaran berkala kepada orang tanggungan apabila orang berinsurans meninggal dunia semasa menerima pencen ilat, ataupun sebelum umur 60 tahun setelah memenuhi tempoh kelayakan caruman.¹ Menurut PERKESO, ia dibayar bagi kematian akibat sebarang sebab yang tidak berkaitan dengan pekerjaan. Tempoh kelayakan penuh ialah sekurang-kurangnya 24 bulan caruman dalam tempoh 40 bulan berturut-turut, ataupun dua pertiga daripada bulan sejak caruman mula kena dibayar dengan sekurang-kurangnya 24 caruman. Kadarnya 50% hingga 65% daripada gaji bulanan purata anggapan, dengan pencen minimum RM550 sebulan.²

Faedah orang tanggungan ialah bayaran berkala apabila pekerja meninggal dunia akibat bencana kerja.¹ Kadar hariannya 90% daripada gaji harian purata anggapan, antara RM30.00 dan RM178.50 sehari.³ Mulai 1 Jun 2026, Akta A1788 meluaskan faedah ini kepada kematian akibat bukan bencana kerja, iaitu kemalangan yang tidak terbit daripada pekerjaan.⁴ Perlindungan itu dikenali sebagai LINDUNG 24 Jam. Menurut PERKESO, carumannya ditanggung pekerja dan tidak lagi diwajibkan bagi pekerja tempatan, tetapi kekal wajib bagi pekerja asing. Kematian akibat penyakit tidak termasuk.⁵

Faedah pengurusan mayat ialah bayaran sekali bagi kos pengebumian. Ia dibincangkan dalam bahagian seterusnya.

Faedah pendidikan pula ialah pinjaman atau biasiswa bagi anak tanggungan orang berinsurans yang meninggal dunia.¹² Ia bukan wang tunai kepada keluarga, jadi ia tidak dibincangkan lanjut di sini.

Khairat kematian PERKESO, berapa dan siapa menerimanya?

Yang disebut orang ramai sebagai khairat kematian PERKESO ialah faedah pengurusan mayat. Amaunnya tidak ditulis dalam akta. Seksyen 29 menyerahkan amaun itu kepada Menteri untuk ditetapkan melalui peraturan.¹ Peraturan yang berkuat kuasa sejak 1 Jun 2024 menaikkannya daripada RM2,000 kepada RM3,000.⁶ PERKESO membayar jumlah sebenar perbelanjaan ataupun RM3,000, mana yang lebih rendah, berdasarkan resit yang dikemukakan.²

Penerimanya ditetapkan oleh subseksyen 29(1). Mereka ialah balu, dengan dua orang balu atau lebih berkongsi sama rata, duda, anak lelaki atau anak angkat lelaki yang tertua yang masih hidup, anak perempuan atau anak angkat perempuan yang tertua yang masih hidup, ataupun ibu atau bapa, dengan kedua-duanya berkongsi.¹ Jika tiada seorang pun daripada mereka, orang lain yang benar-benar menanggung belanja pengebumian dibayar kos sebenar atau amaun yang ditetapkan, mana yang lebih kurang.¹

Dua syarat dalam seksyen itu wajar diingat. Tuntutan mesti dibuat dalam tiga bulan selepas kematian, melainkan PERKESO membenarkan lanjutan. Jika keluarga bertelagah tentang siapa patut menerimanya, keputusan Ketua Pengarah PERKESO adalah muktamad.¹

Senarai khairat kematian daripada agensi lain ada dalam senarai khairat kematian yang boleh dituntut waris. Perbelanjaan apa yang boleh diambil daripada harta pusaka arwah sendiri dihuraikan dalam bolehkah belanja kematian ditolak dari pusaka.

Siapa orang tanggungan menurut Akta 4?

Pencen penakat dan faedah orang tanggungan dibayar kepada orang tanggungan, bukan kepada waris faraid. Seksyen 2 akta itu menyusun mereka dalam dua lapis.¹

Lapis pertama ialah balu, duda dan anak. Anak dalam akta ini bermaksud anak yang berumur kurang daripada 21 tahun, termasuk anak yang lahir selepas kematian bapanya, anak tiri tanggungan, anak tidak sah taraf dan anak angkat. Anak yang terencat mental atau tidak upaya secara fizikal sehingga tidak mampu menyara diri termasuk tanpa mengira umur.¹

Lapis kedua hanya terpakai jika tiada balu, duda atau anak. Mereka ialah anak perempuan yang belum dewasa tetapi sudah berkahwin atau menjadi balu, adik lelaki atau adik perempuan yang belum dewasa, menantu perempuan yang menjadi balu, cucu yang belum dewasa daripada anak yang meninggal lebih dahulu, ibu atau bapa serta akhirnya datuk atau nenek jika ibu bapa sudah tiada.¹

Bagi pencen penakat, subseksyen 20A(1) menyebut balu atau duda tanpa syarat tambahan. Lafaz duda yang sepenuhnya atau sebahagian besarnya bergantung pada pendapatan orang berinsurans hanya terdapat dalam subseksyen 20A(2), iaitu peruntukan yang menentukan bila pencen beralih kepada ibu yang menjadi balu dan orang tanggungan lain.¹ Dalam satu kes yang diumumkan PERKESO pada Julai 2025, seorang duda yang masih bekerja menerima pencen penakat seumur hidup selepas isterinya meninggal dunia.⁷

Bagaimana syer setiap orang tanggungan dikira?

Kadar harian dibahagi mengikut syer yang ditetapkan dalam jadual akta itu. Balu atau duda menerima 3/5 dan setiap anak 2/5. Jika jumlah syer itu melebihi kadar harian, setiap syer dikurangkan mengikut kadar supaya jumlahnya tidak melebihi kadar itu. Jika tiada balu atau duda, anak-anak berkongsi 3/5.¹

Balu atau duda menerima bayaran itu sepanjang hayat. Dua orang balu atau lebih berkongsi syer balu sama rata. Anak menerimanya sehingga berkahwin atau berumur 21 tahun. PERKESO boleh meneruskannya sehingga ijazah pertama.¹ Bagi pencen penakat, PERKESO menyatakan balu atau duda layak menerimanya seumur hidup meskipun berkahwin semula.⁸ Bagi faedah orang tanggungan, PERKESO menyatakan perkara yang sama bagi kematian pada atau selepas 1 Mei 2005.³

Jika arwah tidak meninggalkan balu, duda atau anak, ibu bapa ataupun datuk nenek menerima 4/10 seumur hidup. Orang tanggungan lain, seperti adik yang belum dewasa, menerima 3/10 sehingga berkahwin atau berumur 21 tahun.¹³

Seorang orang tanggungan tidak boleh menerima pencen penakat dan faedah orang tanggungan serentak bagi kematian orang yang sama. Dia boleh memilih yang kadarnya lebih tinggi.¹ Akta A1788 meluaskan larangan itu kepada faedah serupa di bawah akta lain yang ditadbir PERKESO.⁴

Kenapa senarai ini berbeza daripada faraid?

Perbandingannya jelas. Dalam faraid, ibu dan bapa arwah tetap menerima bahagian walaupun arwah meninggalkan isteri dan anak. Dalam Akta 4, ibu bapa hanya masuk apabila tiada balu, duda atau anak.¹ Sebaliknya anak tiri, anak angkat dan anak tidak sah taraf bukan waris faraid, tetapi mereka orang tanggungan dalam akta itu.¹³ Anak lelaki dan anak perempuan pula menerima syer yang sama, bukan dua banding satu.

Perbezaan ini bukan kesilapan. Ia menunjukkan bahawa bayaran itu bukan pembahagian harta arwah. Ia bantuan kepada orang yang hidupnya bergantung pada arwah, mengikut senarai yang dipilih oleh undang-undang.

Adakah faedah kematian PERKESO harta pusaka?

Tidak. Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Majlis Kebangsaan kali ke-49 pada 19 September 2000 telah memutuskannya.⁹

—

“Muzakarah telah memutuskan bahawa wang pampasan yang diperolehi dari kematian pekerja, wang pampasan melalui tuntutan mahkamah, wang SOCSO dan seumpamanya tidak dianggap harta pusaka.”

Pada persidangan yang sama Muzakarah memutuskan bahawa wang KWSP dan wang yang disimpan ialah pusaka yang mesti dibahagikan mengikut faraid.¹⁰ Dua keputusan itu tidak bercanggah. Wang KWSP ialah simpanan arwah sendiri, manakala faedah kematian PERKESO tidak pernah menjadi milik arwah.

Kedudukan yang sama dipegang di peringkat negeri. Warta Negeri Sembilan 2022 menyatakan wang PERKESO bukan harta pusaka dan tidak tertakluk kepada hukum faraid.¹¹ Jawatankuasa Fatwa Pulau Pinang meletakkan pampasan atau SOCSO akibat kematian dan pencen penakat dalam golongan harta yang diperoleh selepas mati, iaitu bukan pusaka.¹² Mahkamah Rendah Syariah Sarawak juga menyenaraikan SOCSO antara perkara yang tidak termasuk dalam takrif harta pusaka.¹³

Akta 4 sendiri selari dengan kedudukan itu. Hak menerima faedah tidak boleh dipindahkan atau diserahhakkan kepada sesiapa.¹ Akta itu memberikannya terus kepada orang yang disenaraikannya. Maka balu atau anak yang menerima pencen penakat tidak wajib membahagikannya kepada ibu bapa atau adik-beradik arwah. Sebab yang lebih mendalam, iaitu ujian harta milik siapa ketika arwah meninggal dunia, dihuraikan dalam artikel pencen arwah.

Bahagian yang tetap menjadi pusaka

Ada satu jenis bayaran PERKESO yang berbeza kedudukannya, iaitu faedah yang sudah menjadi hak arwah sendiri tetapi belum dibayar ketika dia meninggal dunia. Contohnya pencen ilat ataupun faedah hilang upaya yang diterima arwah setiap bulan.

Seksyen 51 Akta 4 mengaturnya. Jika seseorang mati dalam tempoh dia berhak menerima faedah berupa wang tunai, faedah itu dibayar kepada orang yang dinamakannya secara bertulis. Jika tiada penama, ia dibayar kepada waris atau wakil di sisi undang-undang bagi si mati.¹ Pencen ilat dibayar sehingga hari akhir bulan sebelum bulan kematian, manakala faedah hilang upaya dibayar sehingga hari kematian.¹

Wang ini milik arwah, bukan pemberian baharu kepada keluarga. Jawatankuasa Fatwa Pulau Pinang meletakkan pencen ilat yang diterima dan upah yang masih terhutang kepada seseorang sebagai pusaka.¹² Maka tunggakan seperti ini dibahagi secara faraid bersama harta arwah yang lain. Penama yang menerimanya memegang wang itu bagi pihak semua waris, sama seperti kedudukan penama KWSP yang diputuskan Muzakarah sebagai wasi.¹⁰ Begitu juga baki pencen ilat yang sudah masuk ke akaun bank arwah semasa hayatnya.

Keadaan yang sama berlaku apabila seorang balu yang menerima pencen penakat pula meninggal dunia. Tunggakan pencen yang sudah menjadi haknya dibayar di bawah seksyen 51.¹ Wang itu menjadi pusaka balu tersebut dan dibahagi kepada warisnya sendiri, bukan kepada waris suaminya.

Skim pekerjaan sendiri dan suri rumah

PERKESO kini juga melindungi golongan yang tidak bermajikan.

Bagi pekerja sendiri, faedah orang tanggungan dibayar setiap bulan jika orang berinsurans meninggal dunia akibat bencana pekerjaan sendiri, pada kadar 90% daripada pendapatan bulanan yang dipilih untuk diinsuranskan. Orang tanggungannya ialah balu atau duda dan anak di bawah 21 tahun. Jika tiada mereka, orang tanggungannya ialah ibu bapa, adik-beradik di bawah 21 tahun atau datuk nenek. Faedah pengurusan mayat RM3,000 atau kos sebenar turut dibayar.¹⁴

Bagi suri rumah yang mencarum melalui LINDUNG KASIH, faedah pengurusan mayat RM3,000 dibayar jika dia meninggal dunia sebelum umur 55 tahun. Pencen penakat RM300 sebulan dibayar kepada duda dan anak, ataupun kepada ibu bapanya jika dia tidak meninggalkan duda atau anak. Pencen kepada duda terhenti jika dia berkahwin semula.¹⁵

Kedudukan hukumnya sama dengan faedah di bawah Akta 4. Ia bayaran kepada orang tanggungan selepas kematian, bukan harta yang ditinggalkan arwah.

Apa yang perlu keluarga buat?

Kenal pasti dahulu jenis bayaran yang diterima. Pencen penakat, faedah orang tanggungan dan faedah pengurusan mayat ialah hak penerima yang disenaraikan PERKESO, jadi ia tidak dimasukkan dalam senarai harta pusaka. Tunggakan faedah yang sudah menjadi hak arwah pula dimasukkan sebagai harta pusaka.

Harta arwah yang lain, termasuk wang KWSP, tetap dibahagi secara faraid selepas belanja jenazah, hutang dan wasiat diselesaikan. Kedudukan penama KWSP dihuraikan dalam isu penamaan KWSP yang perlu diketahui. Panduan langkah demi langkah bagi waris yang menguruskan sendiri ada di uruspusaka.com.

Kesimpulan

PERKESO membayar pencen penakat, faedah orang tanggungan dan faedah pengurusan mayat sehingga RM3,000 apabila pencarum meninggal dunia. Akta Keselamatan Sosial Pekerja 1969 memberikannya kepada orang tanggungan yang disenaraikannya, iaitu balu, duda dan anak, kemudian barulah ibu bapa dan kerabat lain. Balu atau duda menerima pencen penakat seumur hidup walaupun berkahwin semula. Senarai dan syernya berbeza daripada faraid.

Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Kebangsaan kali ke-49 memutuskan wang SOCSO tidak dianggap harta pusaka, jadi penerimanya tidak wajib membahagikannya kepada waris lain. Yang tetap menjadi pusaka hanyalah faedah yang sudah menjadi hak arwah sebelum kematiannya, seperti tunggakan pencen ilat yang dibayar di bawah seksyen 51.