Perbezaan Anak Kandung dan Anak Tiri

Pendahuluan

Selepas kematian seorang bapa yang pernah berkahwin lebih daripada sekali, soalan yang paling kerap timbul ialah siapa antara anak-anak itu yang berhak. Dalam banyak kes, jawapan yang disangka keluarga tidak sama dengan jawapan hukum.

Puncanya satu perkara sahaja, iaitu pewarisan dalam Islam mengikut pertalian kepada SI MATI, bukan pertalian kepada isteri ataupun suami yang masih hidup. Sebaik sahaja prinsip itu difahami, kekeliruan antara anak kandung dengan anak tiri hilang dengan sendirinya.

Soalan

Assalamualaikum. Bagaimana kita dapat membezakan antara anak kandung dengan anak tiri kepada arwah dalam pembahagian harta pusaka?

Jawapan ringkas

Anak kandung mewarisi daripada ibu bapanya sendiri tanpa mengira daripada perkahwinan yang keberapa dia dilahirkan. Anak tiri tidak mewarisi daripada ibu atau bapa tirinya, kerana tiada pertalian nasab antara mereka.

Poster Perbezaan Anak

Isu Realiti Dalam Pewarisan Harta

Masalah pusaka kerap timbul apabila ada waris yang dinafikan haknya. Antara yang paling kerap berlaku ialah ibu tiri yang menafikan hak anak kandung si mati daripada perkahwinan yang terdahulu.

Sebahagian ibu tiri menyangka bahawa harta peninggalan suaminya hanya untuk anak-anaknya sendiri. Sangkaan itu tersasar, kerana pewarisan tidak bergantung kepada hubungan dengan ibu tiri, sebaliknya kepada hubungan dengan si mati.

Apabila seorang lelaki meninggal dunia, anak kandungnya tetap berhak menerima pusaka sama ada daripada isteri pertama ataupun isteri kedua. Dalam faraid tiada perbezaan antara anak yang dilahirkan daripada perkahwinan pertama, kedua ataupun seterusnya, selagi mereka anak kandung si mati. Hak mereka tetap dan tidak boleh dinafikan sesiapa.

Keadaan bertukar apabila yang meninggal dunia seorang perempuan. Anak kepada suaminya daripada perkahwinan yang terdahulu ialah anak tiri kepada si mati, jadi mereka tidak berhak ke atas hartanya. Harta itu diwarisi oleh anak kandungnya sendiri, ibu bapanya serta suaminya mengikut kadar yang ditetapkan faraid.

Perbezaan Anak Kandung Dan Anak Tiri

Perbezaannya terletak pada satu perkara sahaja, iaitu nasab.

Menurut Kamus Dewan Edisi Keempat, anak tiri ialah anak kepada isteri atau suami seseorang daripada perkahwinan yang terdahulu. Maknanya anak tiri bukan anak kandung kepada ibu atau bapa tirinya, jadi tiada pertalian nasab yang menghubungkan mereka.

Anak kandung pula ialah anak lelaki atau perempuan yang dilahirkan hasil perkahwinan yang sah. Dalam pewarisan, dia berhak menerima bahagian daripada harta ibu dan bapanya mengikut faraid, tanpa dibezakan mengikut siapa ibu atau bapa yang satu lagi.

Al-Quran sendiri menggunakan perkataan yang menunjukkan pertalian ini.¹

يُوصِيكُمُ ٱللَّهُ فِىٓ أَوْلَٰدِكُمْ ۖ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ ٱلْأُنثَيَيْنِ

“Allah mensyariatkan kepada kamu tentang anak-anak kamu, iaitu bahagian seorang anak lelaki menyamai bahagian dua anak perempuan.”

Perkataan awladikum bermaksud anak-anak kamu, iaitu anak yang bernasab kepada si mati. Dalam susunan waris, nasab terbahagi kepada tiga jihat sahaja, iaitu usul seperti ibu bapa dan datuk nenek, furu’ seperti anak dan cucu, serta hawasyi seperti adik-beradik dan bapa saudara. Anak tiri tidak berada dalam mana-mana satu pun daripada tiga jihat itu.²

Perkara ini diterangkan dengan lebih penuh dalam kategori waris harta pusaka serta rukun, syarat dan sebab pewarisan.

Hak Pewarisan dalam Islam

Kedudukan kedua-duanya boleh diringkaskan begini. Anak kandung mempunyai hak pewarisan secara langsung daripada ibu dan bapanya mengikut ketetapan faraid. Anak tiri pula tiada hak pewarisan terhadap ibu atau bapa tirinya dan tiada apa-apa muafakat keluarga yang boleh mengubah kedudukan itu menjadi pewarisan.

Jalan yang sah bagi anak tiri

Ketiadaan hak pewarisan tidak bermakna anak tiri tidak boleh diberi apa-apa. Dua jalan terbuka dan kedua-duanya sah.

Jalan pertama ialah hibah semasa hidup. Pemberian itu berpindah milik sebaik sahaja ia sempurna, jadi harta tersebut sudah bukan lagi sebahagian harta pusaka apabila pemberi meninggal dunia kelak.

Jalan kedua ialah wasiat. Di sinilah satu perincian yang kerap terlepas pandang. Syarat sah wasiat ada tiga, iaitu ia tidak boleh dibuat kepada waris, tidak boleh melebihi satu pertiga harta, kecuali waris mengizinkannya.³

يشترط لصحة الوصية ألا تكون لوارث، وأن تكون بقدر الثلث فأقل، إلا أن يجيزها الورثة

“Disyaratkan bagi sah sesuatu wasiat bahawa ia bukan kepada waris dan bahawa kadarnya satu pertiga atau kurang, kecuali waris mengizinkannya.”

Oleh sebab anak tiri BUKAN waris, syarat pertama itu langsung tidak mengenainya. Wasiat kepada anak tiri sah tanpa perlu keizinan waris yang lain dan yang tinggal hanyalah had satu pertiga daripada harta. Justeru bapa tiri ataupun ibu tiri yang ingin memastikan anak tirinya mendapat sesuatu memang mempunyai jalan yang sah untuk berbuat demikian, asalkan ia dirancang semasa hidup.

Perbahasan penuh tentang kedudukan wasiat dalam turutan hak ke atas harta pusaka ada dalam hak-hak wajib harta pusaka.

Kesimpulan

Memahami perbezaan antara anak kandung dengan anak tiri bukan perkara kecil dalam pengurusan pusaka. Tersalah mengenal pasti status seorang anak bermakna hak waris dinafikan ataupun harta diserahkan kepada orang yang tidak berhak dan kedua-duanya membawa kepada pertikaian.

Dua perkara memadai untuk dipegang. Pewarisan mengikut nasab kepada si mati, jadi setiap anak kandung mewarisi tanpa mengira daripada perkahwinan yang keberapa. Anak tiri pula tidak mewarisi, tetapi boleh diberi melalui hibah semasa hidup ataupun wasiat sehingga satu pertiga.

Bagi keluarga yang mempunyai anak daripada lebih daripada satu perkahwinan, perancangan awal jauh lebih murah daripada pertikaian kemudian. Khidmat nasihat boleh didapati melalui halaman rundingan.

Wallahu a’lam.