Cara Pembahagian Kereta Secara Faraid

Pendahuluan

Kereta menimbulkan masalah yang tidak ada pada wang tunai. Ia tidak boleh dipecahkan.

Bahagian anak bukan empat biji tayar. Bahagian bapa bukan bonet belakang. Itu mustahil dan para fuqaha memang membincangkan harta yang tidak boleh dipecahkan seperti ini.

Artikel ini menjelaskan dua jalan keluarnya, kemudian menjelaskan satu keadaan yang paling kerap berlaku sedangkan paling kerap disalah faham, iaitu apabila kereta itu masih dalam sewa beli.

Soalan

Bagaimana hendak membahagikan kereta mengikut faraid? Apakah cara yang terbaik? Bagaimana pula sekiranya kereta itu masih dalam hutang?

Jawapan ringkas

Kereta dinilai, kemudian nilainya yang dibahagikan, bukan keretanya.

Sekiranya kereta itu masih dalam sewa beli, jawapannya berubah sama sekali. Keretanya bukan milik si mati, sebaliknya kekal milik syarikat pembiaya. Yang menjadi harta pusaka ialah hak dan kepentingan penyewa di bawah perjanjian itu.¹

Siapa pemilik kereta di sisi undang-undang?

Dalam pendaftaran kenderaan, hanya satu nama direkodkan sebagai pemilik.

Perlu difahami apa yang dimaksudkan oleh perkataan itu. Seksyen 2 Akta Pengangkutan Jalan 1987 dibuka dengan frasa dalam Akta ini, jadi takrif pemilik di situ terpakai bagi maksud akta itu sahaja.²

Perbezaannya dengan tanah sangat besar. Kanun Tanah Negara mempunyai peruntukan yang mengisytiharkan hak milik berdaftar tidak boleh disangkal. Akta 333 pula tiada peruntukan yang setara.²

Maka nama pada kad pendaftaran bukan bukti muktamad pemilikan. Dalam Islam pula, sesuatu barang memang boleh dimiliki ramai secara bersama, sama ada melalui jual beli ataupun melalui faraid.

Cara membahagikan kereta pusaka

Sebelum apa-apa dibahagikan, hutang si mati mesti diselesaikan terlebih dahulu. Seksyen 13(1) Akta 98 mewajibkan peruntukan dibuat bagi perbelanjaan pengebumian serta hutang si mati, kemudian barulah bakinya dibahagikan.³

Selepas itu, dua jalan terbuka.

Pertama, jual kereta itu lalu bahagikan tunainya. Ini yang paling mudah dan paling jelas, kerana tiada pertikaian tentang nilai.

Kedua, seorang waris mengambil kereta itu lalu membayar nilai bahagian waris yang lain. Bahagiannya sendiri kekal miliknya dan yang dibayar hanyalah bahagian orang lain.

Contoh kiraan yang lengkap

Ambil satu kes. Nilai kereta RM1,000,000 dan warisnya bapa, ibu, suami, seorang anak lelaki serta dua orang anak perempuan.

Waris	Bahagian	Nilai
Bapa	8/48	RM166,666.67
Ibu	8/48	RM166,666.67
Suami	12/48	RM250,000.00
Anak lelaki	10/48	RM208,333.33
Anak perempuan pertama	5/48	RM104,166.67
Anak perempuan kedua	5/48	RM104,166.67

Sekiranya kereta dijual, setiap waris menerima nilai di atas dalam bentuk tunai.

Sekiranya anak lelaki berminat memiliki kereta itu, bahagiannya sendiri sebanyak RM208,333.33 kekal miliknya dan dia membayar baki RM791,666.67 kepada waris yang lain mengikut bahagian masing-masing.

Gunakan kalkulator faraid untuk susunan waris yang lain, kerana kehadiran waris yang berbeza mengubah kesemua pecahan ini.

Masalah yang sama berlaku pada rumah dan cara menyelesaikannya dihuraikan dalam cara pembahagian rumah secara faraid.

Apabila kereta masih dalam sewa beli

Inilah bahagian yang paling kerap disalah faham dan ia perlu dijelaskan dengan berhati-hati.

Kebanyakan pembiayaan kereta di Malaysia berbentuk sewa beli. Takrif perjanjian sewa beli dalam seksyen 2 Akta 212 mengecualikan perjanjian yang hak miliknya berpindah pada masa perjanjian ataupun sebelum penyerahan barang.¹

Maknanya sepanjang tempoh sewa beli, kereta itu bukan milik si mati. Ia kekal milik syarikat pembiaya sehingga pilihan untuk membeli dilaksanakan.

Jadi apa yang menjadi harta pusaka? Bukan kereta, sebaliknya hak dan kepentingan penyewa di bawah perjanjian itu.

Seksyen 13 Akta 212 menyatakan bahawa hak, hak milik dan kepentingan penyewa boleh berpindah melalui kuat kuasa undang-undang kepada wakil diri si mati. Tetapi seksyen yang sama menegaskan bahawa peruntukan itu tidak melepaskan wakil diri daripada mematuhi terma perjanjian.¹

Jalan yang paling bersih ialah menjelaskan baki hutang itu daripada aset lain, kerana ia hutang arwah, kemudian barulah keretanya difaraidkan. Sekiranya hutang itu dilindungi takaful, isunya selesai dengan sendirinya. Perlindungan seumpama itu dihuraikan dalam artikel MRTA, MRTT dan harta dalam gadaian.

Sambung bayar ialah penyerahan hak

Ramai menyangka sambung bayar itu urusan keluarga semata-mata. Ia bukan.

Memindahkan kepentingan penyewa kepada seorang waris ialah penyerahan hak di bawah seksyen 12 Akta 212 dan ia memerlukan keizinan syarikat pembiaya.⁴

Dua perkara memihak kepada waris di sini.

Seksyen 12(1) menyatakan bahawa penyerahan hak itu boleh dibuat dengan keizinan pemilik, ataupun tanpa keizinannya sekiranya keizinan itu ditahan secara tidak munasabah.⁴

Seksyen 12(2) pula melarang pemilik menuntut bayaran bagi keizinan tersebut. Sekiranya dia mengenakan bayaran, keizinannya disifatkan ditahan secara tidak munasabah.⁴

Sebaliknya, seksyen 12(4) membenarkan pemilik mensyaratkan semua kemungkiran dijelaskan terlebih dahulu, serta menghendaki waris yang menerima serah hak itu menanggung liabiliti secara peribadi bagi ansuran yang belum dijelaskan.⁴

Sekiranya keizinan ditahan tanpa sebab yang munasabah, seksyen 12(3) membenarkan permohonan dibuat kepada Mahkamah Tinggi.⁴

Cara mengira apabila ada sambung bayar

Kiraannya berasaskan ekuiti, iaitu nilai kereta ditolak baki hutang.

Ambil contoh kereta yang nilaian semasanya RM50,000 sedangkan baki hutang pada tarikh kematian RM30,000. Ekuitinya RM20,000 dan itulah harta pusaka yang sebenar.

Waris yang menyambung bayaran perlu membayar RM20,000 itu kepada semua waris mengikut bahagian faraid masing-masing, termasuk dirinya sendiri, kemudian menanggung hutang RM30,000 yang berbaki.

Perhatikan satu syarat yang tidak boleh dilangkau. Susunan itu hanya mengikat syarikat pembiaya setelah penyerahan hak di bawah seksyen 12 diluluskan. Tanpa kelulusan itu, ia perjanjian sesama waris sahaja.

Jalan pantas selepas 2024

Satu pindaan undang-undang mengubah cara keluarga menguruskan pusaka berbentuk kereta.

Dahulu pusaka yang tidak mengandungi tanah tidak layak dibawa ke Pejabat Pembahagian Pusaka. Akta A1643 yang berkuat kuasa pada 15 Julai 2024 menggugurkan syarat harta tak alih itu, serta menaikkan had nilai pusaka kecil kepada lima juta ringgit.⁵

Maknanya pusaka berbentuk kereta semata-mata kini boleh difailkan di situ.

Lebih memudahkan lagi, seksyen 8b yang baharu memberi pembahagian ringkas apabila petisyen mengandungi harta alih sahaja dan nilainya tidak melebihi enam ratus ribu ringgit. Subseksyen 8b(3) menyatakan petisyen itu tidak perlu dibicarakan.⁵

Kebanyakan kereta keluarga berada jauh di bawah had itu.

Kesimpulan

Cara yang terbaik memang perbincangan antara waris dan pandangan itu ada sandarannya. Seksyen 15(1) Akta 98 membenarkan pegawai membahagikan pusaka mengikut persetujuan semua waris yang dewasa, setelah terma persetujuan itu direkodkan dalam perintah pembahagian, melainkan ia kelihatan tidak adil ataupun tidak saksama.³

Perhatikan dua syarat dalam ayat itu. Persetujuan mesti datang daripada semua waris dewasa dan ia mesti direkodkan, bukan sekadar kata sepakat.

Sekiranya ada waris yang melepaskan bahagiannya kepada waris yang lain, itu tetap selari dengan faraid. Cuma perlu difahami bahawa pelepasan itu berlaku selepas faraid menentukan bahagiannya, bukan menggantikan faraid, kerana bahagian itu sudah pun berpindah kepadanya sebaik berlaku kematian. Caranya dihuraikan dalam artikel cara betul lepaskan hak faraid.

Yang paling penting, setiap waris perlu tahu haknya terlebih dahulu. Tanpa angka itu, perbincangan keluarga hanyalah tekaan.

Allahu a’lam.